thumb|Het wapen van de Zaporozje-Kozakken zoals afgebeeld in de Hrabianka-Kroniek
De Kroniek van Hrabjanka, vanwege het eerste woord ook bekend als de Deistviia, is een Kozakken-kroniek uit de tweede helft van de 17e eeuw tot het begin van de 18e eeuw, samengesteld door polkovnyk (kolonel) Hryhori Hrabjanka, die dienst deed in het Hadiatsj-regiment van het Kozakken-Hetmanaat.
Provenance Auteurschap De kroniek is vermoedelijk rond 1710 geschreven onder de titel Diistviia prezil'noi i ot nachala poliakov krvavshoi nebyvaloi brani Bohdana Khmelnytskoho, hetmana Zaporozhskoho s poliaky ... ("De gebeurtenissen van de bitterste en bloedigste oorlog sinds het ontstaan van de Polen, tussen de Zaporovische hetman Bohdan Chmelnytsky en de Polen...").
Symon Narizjny en sommige andere wetenschappers hebben hun twijfels geuit over het auteurschap van Hryhori Hrabjanka. In veel van de handschriften wordt de tekst aan geen enkele auteur toegeschreven. Maar de weinige kopieën die Hryhori Hrabjanka wel vermelden, worden door de meeste wetenschappers als voldoende betrouwbaar beschouwd om hem als auteur aan te wijzen en de oorspronkelijke compositie aan het jaar 1709 te koppelen.
Handschriftcirculatie Alle drie de teksten van de "Kozakken-kronieken" (zie hieronder) bleven ongeveer 100 jaar lang in manuscriptvorm in omloop, voordat iemand de moeite nam om ze te drukken. Dit is enigszins opmerkelijk, aangezien de boekdrukkunst reeds in de 16e eeuw was geïntroduceerd in Oekraïne en al in de 17e eeuw wijdverbreid geraakt. De drukkerijen in Oekraïne stonden weinig onder controle van de centrale overheid, maar moesten het ook zonder veel overheidsmiddelen voor hun bedrijfsvoering stellen. De seculiere boekdrukkunst stagneerde echter aan het einde van de 17e en het begin van de 18e eeuw, aangezien het bestuur van het Hetmanaat geen eigen drukkerij had opgezet. Tsaar Peter I beperkte bovendien zijn drukkerijen tot de Russische keizerlijke hoofdsteden Sint-Petersburg en Moskou. Tot slot was de kerkelijke boekdrukkunst in het Kozakken-Hetmanaat geconcentreerd in het Holenklooster van Kyiv, Tsjernihiv en Novhorod-Siversky en deze stonden onder streng toezicht.
Daarom bleef een groot deel van de 18e-eeuwse Oekraïense cultuur beperkt tot de verspreiding via handschriften, aangezien dit de enige praktische manier was om geschreven teksten te verspreiden. Iets soortgelijks gebeurde met de Geschiedenis van de Roethenen (Istoriya Roesiv), die waarschijnlijk kort na 1800 was geschreven was, maar decennialang in manuscriptvorm in omloop geweest voordat zij uiteindelijk in 1846 in druk verscheen.
Publicaties In 1793 verscheen voor het eerst een ingekorte versie van de Kroniek van Hrabjanka, anoniem gepubliceerd onder de titel Лѣтописецъ Малыя Россіи (Litopysetsj Malyja Rossij, "De Kroniekschrijver van Klein-Rusland"), door Fedir Toemansky in het geleerde tijdschrift "Российский магазин" ("Russisch Tijdschrift"; delen 2 en 3). Toemansky voegde er een glossarium aan toe: "Изъясненїе малороссїйскихъ реченїй" ("Verklaring van Klein-Russische Zinnen"),Журба О. І. Ф. Й. Туманський (Закінчення) // Oekraïens Historisch Tijdschrift. — Київ, 2004. — № 1. — С. 111—119. waarin 333 Oekraïense woorden worden uitgelegd in het Russisch.Туманский Ф. Изьяснение Малороссийских речей в предшедших листах [Словничок до розшуканого автором «Летописца Малыя России»] // Российский магазин. — 1793 // Українська лексикографія XIII—XX ст.: Бібліографічний покажчик / Т. Ю. Кульчицька; Nationaal Wetenschappelijk Bibliotheek Stefanyk, Lviv. 1999. — С. 18. — 359 с. — Туманский Ф. Изъясненїе Малороссїйскихъ реченїй въ предшедшихъ листахъ // Лѣтописецъ Малыя Россіи / Россійскій магазинъ. — 1793
In 1854 werd de editio princeps van de kroniek uitgegeven door de Kyivse Archeografische Commissie (voorloper van het Instituut voor Geschiedenis van Oekraïne) met zes verschillende handschriften, waaronder het meest complete en oudste manuscript, dat tijdens het leven van de auteur in steno is overgeschreven. Tde gecensureerde delen van die laatste versie werden later gepubliceerd in Kievskaia starina ("Kyivse Oudheden"), deel 47 (1894). De Kyivse Commissie was niet op de hoogte van de obscure, ingekorte uitgave uit 1793 die in Sint-Petersburg was gedrukt.
In 1992 waren er meer dan 40 handschriften bekend, die werden bewaard in de Centrale Wetenschappelijke Bibliotheek van de Nationale Academie van Wetenschappen van Oekraïne (19), de Leninbibliotheek (7), de Openbare Bibliotheek van Saltykov-Sjtsjedrin in Sint-Petersburg (7), het Historisch Museum Tsjernihiv (2), het Historisch Museum van de Sovjet-Unie en in andere instellingen. Frank E. Sysyn schreef in 1990: "Uit de ongeveer vijftig bewaard gebleven achttiende-eeuwse handschriften blijkt dat het werk van Hrabjanka in het achttiende-eeuwse Hetmanaat als het belangrijkste historische werk gold."
Beschrijving Stijl De Kroniek van Hrabjanka is een van de opmerkelijkste monumenten van Oekraïens historiografisch proza uit de late 17e en vroege 18e eeuw. Samen met de Ooggetuigekroniek en de Velytsjko-Kroniek staat het bekend als de "Kozakken-kronieken". Deze benaming is echter nogal betwistbaar, aangezien elk van deze werken een complexe, veelzijdige compositie is waarin beschrijvingen van historische figuren, verslagen van gebeurtenissen – veldslagen, opstanden, samenzweringen, enz. –, afzonderlijke documenten en interpretaties van verschillende periodes in de geschiedenis van Oekraïne worden gecombineerd, en ver afstaat van de traditionele vorm van Roes' kronieken. Sysyn (1990) betoogde dat ze beter "geschiedenissen" genoemd kunnen worden in plaats van kronieken. De stijl van de kronieken van Hrabjanka en Velytsjko werd sterk beïnvloed door de nieuwe Poolse renaissance-historiografie (naar het voorbeeld van klassieke geschiedschrijving), die erop gericht was de oorzaken van gebeurtenissen en de drijfveren van de betrokkenen uitvoerig te beschrijven, in plaats van gebeurtenissen per jaar op te sommen zonder verdere context, zoals in de traditionele kroniekschrijving het geval was.
In overeenstemming met zijn opdracht — om Bohdan Khmelnytsky en zijn tijdperk te verheerlijken — schreef Hrabjanka het werk in een complexe stijl, naar het voorbeeld van de Kerkslavische Oekraïense literaire taal van die tijd. Dit week af van het Roetheens (Kanselarij-Slavisch), dat voornamelijk werd gebruikt in het bestuur, het bedrijfsleven en andere aspecten van het dagelijks leven en dat meer leek op de gesproken taal in het hedendaagse Oekraïne en Belarus. De andere twee Kozakken-kronieken waren ook in het Roetheens geschreven. De auteur koos er echter voor om de taal archaïserend te maken, waarmee hij een verheven, inlevende vertelstijl wilde creëren, die niettemin elementen van de volkstaal bevatte.
De tekst pleit voor de autonomie van de Oekraïense Kozakken en veroordeelt de Russische woiwoden die de politieke rechten van Oekraïne inperkten.
Inhoud De Kroniek van Hryhori Hrabjanka beschrijft de geschiedenis vanaf het ontstaan van de Kozakken tot 1709. Het verhaal poogt de oorsprong van de Kozakken en Klein-Roes te achterhalen en gaat daarbij helemaal terug naar Bijbelse tijden. Er wordt bijzondere aandacht besteed aan het vermeende verband tussen de Kozakken en de Chazaren,, maar de nadruk van het werk ligt op een verhalende literaire geschiedenis van het tijdperk van Bohdan Chmelnytsky. Na diens overlijden in 1657 wordt de tekst laconiek en verandert hij vanaf 1664 in een opsomming van kroniekvermeldingen. De Deistviia bevat talrijke overheidsdocumenten, decreten van de hetman, wetten en brieven.
Het werk van Hrabjanka is grotendeels een compilatie. Als belangrijkste bronnen noemt de auteur de memoires van tijdgenoten van de gebeurtenissen, evenals de werken van binnen- en buitenlandse historici. Hrabjanka maakte vooral gebruik van: de Ooggetuigekroniek; de Kyivse Synopsis, die voor het eerst werd gepubliceerd in 1674, lange tijd als een soort geschiedenisboek diende en ongeveer 30 drukken kende; het Latijnse werk Annales Poloniae ab obitu Vladislai IV van Wespazjan Kochowski, de hofhistoriograaf van de Poolse koningen, waarvan drie delen in Kraków verschenen in 1683, 1688 en 1698; en met name het gedicht Wojna domowa ("Burgeroorlog") van de Poolse dichter Samuel Twardowski, uitgegeven in Kalisz in 1681.
In addition, Hrabianka refers to the works of Martin Cromer, Marcin Bielski's Kronika Swiata ("Universele Kroniek", 1564) en zijn zoon Joachim Bielski's Kronika Polska ("Kroniek van Polen", 1597), Maciej Stryjkowski's Kroniek van Polen, Litouwen, Samogitië en heel Roethenië (1582), Alexander Guagnini, Samuel von Pufendorf and Johann Gibner. De Deistviia is echter geen simpele mechanische verzameling van informatie uit verschillende bronnen. Het is een zelfstandig werk waarin de kenmerkende stijl van de auteur duidelijk naar voren komt.
Zie ook Chlebnikovcodex Geschiedenis van de Roethenen (Istoriya Rusiv) Galicisch–Wolhynische Kroniek Hypatiuscodex Kroniek van Bychowiec Kroniek van Hoeklyvy Kroniek van Hoestynja Kroniek van Lviv Kroniek van Mezjyhirja Kroniekschrijver van Ostroh Kroniekschrijvers van Wolynië en Oekraïne Ooggetuigekroniek Velytsjko-Kroniek
Externe links Лѣтописецъ Малыя Россіи // Россійскій магазинъ. — 1793 Літопис Грабянки // Juridische Encyclopedie, Deel 3.
Categorie:Oekraïense kroniek Categorie:Vroegmoderne Tijd Categorie:Kozakken