Adriaan Arndts van Eijndhouts (Aarle-Rixtel, ca. 1499/1500 – 's-Hertogenbosch, 22 juli 1553) was een Nederlands bestuurder, geestelijke en edelman uit de eerste helft van de 16e eeuw. Hij vervulde belangrijke functies binnen het stadsbestuur van 's-Hertogenbosch en maakte deel uit van de stedelijke en kerkelijke elite van het hertogdom Brabant.
Levensloop Adriaan van Eijndhouts werd omstreeks 1485 geboren in Aarle-Rixtel als zoon van Arndt Jan Ayen van Eijndhouts en Sophia van Bruheze. Hij stamde uit een vooraanstaande familie met bezittingen en bestuurlijke functies in de Meierij van 's-Hertogenbosch.
Hij vestigde zich in 's-Hertogenbosch, waar hij woonde in de Peperstraat, een locatie die in de 16e eeuw werd bewoond door leden van de stedelijke elite. Van Eijndhouts bouwde hier een loopbaan op die zich uitstrekte over zowel bestuurlijke als kerkelijke functies.
Bestuurlijke functies Van Eijndhouts was gedurende een lange periode actief binnen het stadsbestuur van 's-Hertogenbosch. Van 1530 tot 1552 was hij schepen van 's-Hertogenbosch, een functie die vergelijkbaar is met die van rechter en bestuurder binnen de stedelijke overheid. Schepenen waren verantwoordelijk voor rechtspraak, bestuur en het toezicht op economische en sociale aangelegenheden.
In de periode 1549–1552 vervulde hij tevens het ambt van stadsrentmeester. In deze functie beheerde hij de stedelijke financiën, waaronder inkomsten uit belastingen en uitgaven ten behoeve van openbare werken en defensie. Deze positie vereiste een hoge mate van vertrouwen en bekwaamheid en werd doorgaans bekleed door leden van de bestuurlijke elite.
Kerkelijke en maatschappelijke positie Naast zijn bestuurlijke carrière was Van Eijndhouts kanunnik aan de Sint-Janskathedraal in 's-Hertogenbosch. Als kanunnik maakte hij deel uit van het kapittel, dat verantwoordelijk was voor het beheer van de kerk en haar bezittingen, en een belangrijke rol speelde in het religieuze leven van de stad.
Hij was lid van de Illustre Lieve Vrouwe Broederschap in 's-Hertogenbosch.aarlerixtelwiki.nl, "Adrianus van Eijndhouts" , een invloedrijke religieuze en sociale vereniging waarvan de leden behoorden tot de hoogste kringen van de samenleving, waaronder geestelijken, edelen en vooraanstaande burgers.
Van Eijndhouts bezat het patronaatsrecht van het Maria-altaar in Aarle, wat inhield dat hij invloed had op de benoeming van geestelijken en het beheer van kerkelijke goederen op die locatie.
Adel en bezit Van Eijndhouts was heer van de heerlijkheid Ter Smissen die hij had geërfd via zijn moeder. Via zijn familie was hij verbonden aan het Huis ter Smissen in Aarle-Rixtel, een leen dat in 1548 op zijn naam werd gesteld en later binnen de familie werd doorgegeven.aarlerixtelwiki.nl, "Lijst van eigenaren van het goed Ter Smissen" Deze titel bevestigt zijn positie binnen de lagere adel en zijn betrokkenheid bij het beheer van landerijen en rechten verbonden aan deze heerlijkheid.
Zijn activiteiten en bezittingen wijzen op een combinatie van bestuurlijke, economische en religieuze macht, kenmerkend voor de stedelijke elite in het hertogdom Brabant in de 16e eeuw.
Familie Van Eijndhouts trad in 1527 in het huwelijk met Engelberen (ook: Angele of Engelke) Joris Sampson. Uit dit huwelijk werden meerdere kinderen geboren, waaronder: Jan Adriaan van Eijndhouts Joris van Eijndhouts Arnold van Eijndhouts Zijn nakomelingen bleven actief in bestuurlijke en maatschappelijke functies in de regio.
Overlijden en begrafenis Adriaan Arndts van Eijndhouts overleed op 22 juli 1553 in ’s-Hertogenbosch. Hij werd begraven in de Sint-Janskathedraal, vóór het zogenoemde “Bacx-koorke”. Een begrafenis binnen de kerk wijst op zijn hoge maatschappelijke en religieuze status.
Betekenis Van Eijndhouts vertegenwoordigt het type stedelijke elitefunctionaris dat in de 16e eeuw een centrale rol speelde in het bestuur van Brabantse steden. Door zijn combinatie van bestuurlijke functies, kerkelijke positie en adellijke achtergrond illustreert hij de verwevenheid van wereldlijke en religieuze macht in deze periode.
Zijn loopbaan biedt inzicht in de werking van het stadsbestuur van ’s-Hertogenbosch en de sociale structuren van de vroegmoderne Nederlanden.
Categorie:Zuid-Nederlands schepen (voor 1830) Categorie:Geschiedenis van 's-Hertogenbosch Categorie:Adel in de Nederlanden in de 16e eeuw Categorie:Zuid-Nederlandse adel (voor 1830)