Het Blokhuis aan De Zijl in Dokkum is een Nederlands rijksmonument. Het pand staat tegenover het Stadhuis van Dokkum, op de hoek van de Vleesmarkt met de Vlasstraat.

Geschiedenis Oorspronkelijk stond er ten hoogte van de zijl in Dokkum een blokhuis uit 1516, dat ruim een eeuw later vervangen werd door drie naast elkaar gelegen panden. Het grootste van de drie kreeg in de volksmond de naam van het Blokhuis. Een gevelsteen op de panden geeft het jaartal 1622 aan; de huidige winkelpui stamt uit 1860. Door de jaren heen hebben er verschillende renovaties en restauraties plaatsgevonden, onder andere in 1953 (gevel), 1962 (topgevel), 1976 en 2011. Sinds 11 januari 1968 is het Blokhuis opgenomen in het Rijksmonumentenregister.

Het Blokhuis was de naamgever van het Blokhuister Espel (later wijk D), een van de vier wijken in het centrum van Dokkum. Vanaf de zeventiende eeuw tot en met de jaren zeventig van de twintigste eeuw was het in gebruik als apotheek. De vroegst bekende apotheker was Abe Hendrik Dekema, geboren in 1650. Van 1868 tot en met 1882 was Frederik Boekhout (1834-1891) hier gevestigd; hij werd opgevolgd door Klaas Dirk Baas (1864-1947), die in 1944 plaatsmaakte voor Pieter Engelbertus Gunster (1914-1969).

Gedurende de Tweede Wereldoorlog was de apotheek van Gunster een soort verzetscentrum. Op 19 januari 1945 werd hij in zijn apotheek aan De Zijl gearresteerd. Bij de bevrijdingspoging tijdens het transport naar de gevangenis in Leeuwarden raakte Gunster, later die dag, in De Valom gewond aan zijn been. Twee SD'ers kwamen om het leven, waarna in opdracht van Wilhelm Artur Albrecht op 22 januari 1945 twintig reeds gearresteerde verzetsstrijders werden gefusilleerd, de represaille in Dokkum. Gunster herstelde van de schotwond en bleef tot de bevrijding ondergedoken. Na de oorlog zette hij zijn apotheek voort; hij overleed in 1969.

Naderhand hebben er verschillende winkels in het pand gezeten, waaronder een zaak in aardewerk. Sinds 2010 is er een winkel voor mode en lifestyle gevestigd. In de collectie van het Dokkumer Admiraliteitshuis is sinds 1994 poppenhuis in schaal 1:11 van het Blokhuis te vinden. Apotheker Baas maakte het 1,2 meter hoge huis, inclusief het interieur, tussen 1925 en 1931 voor zijn dochter of kleindochter.

Kenmerken Het Blokhuis is gesitueerd op het kruispunt waar De Zijl in oostelijke richting overloopt in De Dijk en in westelijke richting in de Vleesmarkt. De in zuidelijke richting lopende Vlasstraat loopt er ter hoogte van het stadhuis over in de Hoogstraat. Bij De Zijl komen het Kleindiep en het Grootdiep samen; dit is tevens het keerpunt van de Elfstedentocht. Ook de twee naastgelegen panden op huisnummers 3 en 5 zijn rijksmonumenten.

Het vroeg-17e-eeuwse hoekpand heeft een karakteristieke opbouw en rijke geveldetails. Het gebouw bestaat uit vier verdiepingen (en een souterrain) onder een zadeldak en heeft aan beide zijden opvallende trapgevels, waarvan één in Vlaamse stijl. De gevel is uitgevoerd in maniëristische vormen en voorzien van horizontale banden, met een datering uit 1622. Opvallend zijn de sierlijke elementen, zoals de gewrongen pilasters en de geprofileerde vensternissen in de geveltoppen. De vensters zijn traditioneel ingedeeld in kleine ruitjes die per niveau variëren. De begane grond wijkt af van het oorspronkelijke ontwerp: daar is in de 19e eeuw een winkelpui toegevoegd, gedragen door Ionische pilasters. De garage die achter het pand aan de Vlasstraat stond, is er later bijgetrokken.

Exterieur

Interieur

Categorie:Rijksmonument in Noardeast-Fryslân Categorie:Dokkum Categorie:Apotheek