Black feminism (zwart Amerikaans feminisme) is een tak van feminisme uit de Verenigde Staten die ontstond in de jaren 60 en 70. Black feminism wilde kritiek op seksisme en racisme bij elkaar brengen, zowel binnen de feministische beweging als binnen de zwarte Amerikaanse burgerrechtenbeweging. Black feminism was zowel een academische, artistieke, filosofische en activistische beweging. Black feminism had grote invloed op de zwarte feministische bewegingen in Europa, en de zwarte, migranten- en vluchtelingenvrouwenbeweging (ZMV-vrouwenbeweging) in Nederland en later de Black Lives Matter-beweging. Het intersectioneel feminisme vloeide voort uit black feminism. Bekende denkers binnen het black feminism zijn onder meer Audre Lorde, Angela Davis en bell hooks.
Geschiedenis Inspiraties voor Black feminism Het idee dat zwarte vrouwen een andere strijd leverden dan zwarte mannen of witte vrouwen ontstond in de jaren zestig in de Verenigde Staten. Dit vloeide voort uit de abolitionistische beweging, waaraan veel zwarte vrouwen deelnamen. Zwarte vrouwen voerden ook campagne voor stemrecht en waren actief in organisaties zoals de National Association of Colored Women (NACW) en de National Association for the Advancement of Colored People (NAACP). In haar boek A colored woman in a white world uit 1940 betoogde Mary Church Terrell, toen President van de NACW, in antwoord op W.E.B Du Bois dat zwarte vrouwen het gevecht op twee fronten moesten voeren. Het denken van Mary Church Terrell had een enorme invloed op een nieuwe generatie zwarte feministen vanaf de jaren 1960 en 1970 in de Verenigde Staten. In de Verenigde Staten kwamen in de jaren 1970 steeds meer stemmen op van Amerikaanse zwarte vrouwen die ontevreden waren over de rol die hen werd toegewezen in de feministische beweging en de Amerikaanse civil rights movement. De zwarte Amerikaanse burgerechtenbeweging was volgens zwarte feministen gericht op mannen en in de feministische beweging vonden zij witte vrouwen de norm.
Nieuwe denkrichtingen thumb|An Evening with Angela Davis flyer|276x276px Als reactie op het in hun ogen witte en individualistische karakter van het feminisme van de tweede golf ontwikkelden zwarte feministen nieuwe denkkaders. Angela Davis verbond feminisme met antiracisme en kritiek op het gevangenissysteem. Haar arrestatie in 1970 zorgde voor wereldwijde protesten en bekendheid van de ideeën van black feminism. Vanaf de jaren 1960 werd Audre Lorde een prominente figuur in de beweging voor zwarte burgerrechten, de lhbtiqa+ gemeenschap, en het feminisme. Audre Lorde bekritiseerde vanaf de jaren zestig de volgens haar feministische focus op witte vrouwen uit de middenklasse, en vroeg al direct aandacht voor de ervaringen van zwarte vrouwen. Ze legde hiermee de basis voor latere theoretische stromingen als de Critical Race Theory, die laat zien hoe Amerikaans racisme een systemisch probleem is, en het Intersectioneel feminisme. In haar boek Zami: A new spelling of my name uit 1982 beschreef ze het proces van haar abortus, toen het plegen van een abortus illegaal was.
Zwart queer feminisme Het werk van Audre Lorde legde de basis voor het zwart queer feminisme. Zwarte queer vrouwen ervoeren uitsluiting binnen het feminisme en binnen het black feminism kaartten ze belangrijke kwesties aan, zoals de verschillende vormen van onderdrukking die ze ervoeren. Zwarte queer vrouwen wilden de in hun ogen heteronormatieve consensus binnen het feminisme aanpakken door queer-politiek te integreren in het black feminism. Alice Walker bedacht de term 'womanism', die ze verder uitwerkte in haar werk In Search of Our Mothers' Gardens uit 1983. Ze omschreef hiermee een zwarte feministische praktijk die zich richt op seksuele en niet-seksuele liefde tussen vrouwen, waardering voor de creatieve expressie, het plezier, de spiritualiteit en de natuurlijke wereld van zwarte vrouwen. De term werd later gebruikt in meerdere andere academische velden. Andere bekende denkers binnen het zwart queer feminisme zijn Laura Alexandra Harris en Alexis Pauline Gumbs.
Gender en etniciteit Met het verschijnen van Ain't I a Woman? Black Women and Feminism van bell hooks in 1981 werd binnen de Engelstalige vakwetenschap erkend dat gender en etniciteit tegelijkertijd werkzaam zijn. In Ain't I a Woman? Black women and feminism gaat bel hooks in op de vele vormen van onderdrukking en discriminatie van zwarte vrouwen in de Verenigde Staten en binnen de zwarte burgerrechtenbeweging die zij seksistisch noemde, en binnen de feministische beweging, die zij zag als wit en individualistisch. De Amerikaanse hoogleraar rechten en burgerrechtenactiviste Kimberlé Crenshaw schreef in 1989 het essay On Intersectionality waarin ze de term intersectioneel feminisme opwierp. Intersectioneel feminisme was een concept dat academisch verder werd onderzocht en uitgewerkt en heeft het feminisme in de jaren 2000 mede vormgegeven. De zwarte feministische wetenschapper Moya Bailey bedacht in 2008 de term misogynoir om de specifieke vorm van gendergerelateerd racisme te beschrijven die zwarte vrouwen ervaren.
Inhoud Black Feminism beweging De oorsprong van het black feminism was de ervaring zowel zwart als vrouw te zijn. Het richtte zich op de wisselwerking tussen racisme en seksisme en hoe deze de sociale problemen en ongelijkheden creëren waarmee zwarte vrouwen te maken hebben. Zo stelt bell hooks stelt dat de som van racisme en seksisme maakt dat zwarte vrouwen tijdens de slavernij in de VS op de laagste trap van de sociale ladder belanden en dat zij ook het hardst te lijden hadden onder de slavernij. Ongelijkheden zoals racisme, etnocentrisme en seksuele levensstijl moesten doordacht worden op hun verwevenheid met seksisme. In de ogen van zwarte feministen in tegenstelling tot het feminisme, poogde het black feminism individuen van alle rassen en etniciteiten in hun discours en beweging te omvatten. Zwarte feministen bekritiseerden het witte feminisme vooral vanwege het in hun ogen gebrek aan zelfkritiek ten aanzien van racisme en de claim op universele representatie, die volgens hen voortkomt uit een wit perspectief.
Black feminism was geen homogene beweging, maar kenmerkte zich door verschillende thema's, invalshoeken en perspectieven. Veel van prominente denkers en schrijvers binnen het black femiminism waren actief in meerdere academische en activistische kringen. Ze droegen bij aan creatieve, academische en activistische discussies, protestacties en kunst om een breder publiek te bereiken. Door op verschillende manieren naar black feminism te kijken konden ze meer genuanceerde kijken vanuit verschillende perspectieven.
Intersectioneel feminisme thumb|Kimberlé Crenshaw bij de Heinrich Böll stichting|links Kimberlé Crenshaw ontwikkelde het concept intersectioneel feminisme vanuit black feminism, wat verder werd uitgediept door ondermeer Patricia Hills Collins. Intersectioneel feminisme heeft als uitgangspunt dat iedereen te maken heeft met verschillen op grond van bijvoorbeeld huidskleur, leeftijd en klasse, en dat de samenhang van deze verschillen zorgt voor structurele voordelen of nadelen. Onderdrukking op basis van ras, klasse, geslacht en seksualiteit treden volgens het intersectionele black feminism tegelijkertijd op als onderling samenwerkende krachten in een globaal machtssysteem. Zwarte feministische identiteitspolitiek kan daarbinnen worden gedefinieerd als het kennen en begrijpen van de eigen identiteit, waarbij rekening wordt gehouden met persoonlijke ervaringen en de ervaringen van mensen uit het verleden, om zo een groep gelijkgestemde individuen te vormen die verandering in het politieke kader van de samenleving nastreven.
Invloed Bewustwording in Nederland De gevangenneming van Angela Davis leidde tot een protest van Dolle Mina in 1971 in Amsterdam. Tijdens het protest werden borden gedragen met de tekst 'Jouw strijd is onze strijd'. Dit protest wordt gezien als een aanjager voor de bewustwording bij minderheidsgroeperingen van de onderdrukking en de andere strijd die zij voerden binnen de vrouwenbeweging. Hierdoor organiseerden zwarte vrouwengroepen zich in de decennia daarop apart van de vrouwenbeweging. De zwarte vrouwen binnen de black-feminismbeweging in de Verenigde Staten waren sterke persoonlijkheden en grote denkers, waar feministische vrouwen van kleur en zwarte feministische groepen en organisaties zich mee associeerden. Ze herkenden zich in de zwarte literaire traditie uit de Verenigde Staten en de academische literatuur over seksisme en racisme. Vaak werden deze literatuur en academische werken verspreid via feministische vrouwenboekwinkels. Black feminism gaf zwarte feministische vrouwen de mogelijkheid hun identiteit te formuleren en te verklaren. Aan de hand van interviews met Surinaamse en Afro-Amerikaanse vrouwen over alledaagse situaties, schetste Philomena Essed in 1984 een beeld van de vooroordelen en het racisme dat zij dagelijks ondervonden.
De invloed van Audre Lorde In 1984 richtte Gloria Wekker een Amsterdamse actiegroep op voor zwarte vrouwen die van vrouwen houden en noemde deze Sister Outsider, naar de essaybundel van Audre Lorde. Ze nodigden haar uit voor een lezing om hun ervaringen als zwarte feministen te delen. Audre Lorde inspireerde ook de oprichting van ADEFRA (AfroDEutsche FRAuen), de eerste activistische grassrootsbeweging, door zwarte feministen en lesbiennes in Berlijn in 1986. Ze werd een mentor voor zwarte activisten en schrijvers in Berlijn. Audre Lorde wordt gezien als een inspiratiebron voor huidige denkers en schrijvers als Gloria Wekker, Anousha Nzume en Babs Gons.
Black Lives Matter In hun denken werden de initiatoren van de Black Lives Matter-beweging geïnspireerd door onder meer het black feminism. De losse grassrootsstructuur van de Black live matter beweging grijpt terug op het gedachtegoed van de Afro-Amerikaanse feministe en activiste Ella Baker, die sinds de jaren 40 vanuit New York streed voor burgerrechten voor zwarte Amerikanen. De brede focus van de Black live Matter beweging en het inclusieve karakter van de organisatie kwamen voort uit het Black Femnism.
Categorie:Feminisme