De Oranjebuurt is een buurt in de stad Dordrecht in de Nederlandse provincie Zuid-Holland. Oranjebuurt is de tweede nieuwbouwwijk van Dordrecht bezuiden de spoorweg die vanaf de Dubbeldamseweg tot halverwege het weiland oostelijk van de Krispijnseweg werd gebouwd.
Geschiedenis Ontstaan Aan de westkant van de Dubbeldamseweg, die aan de oostkant al was bezet met een bonte rij van tussen 1897 en 1914 gebouwde panden, lag nog tot ongeveer 1905 weiland. In dat laatste jaar waren er plannen voor het bouwen van een nieuwe buurt waarvoor door de gemeente alvast een serie straten werd aangelegd. In 1906 werden die via een gemeenteraadsbesluit vernoemd naar telgen uit het 19e-eeuwse koninklijk huis: van koning Willem I tot koningin Wilhelmina en hun familie. Om die reden werd het geplande bouwterrein de Oranjebuurt genoemd.
Baas Hoek De bebouwing kwam pas langzaam op gang. De eigenaar van dat gebied, een rijke Gravendeler, werd op den duur overgehaald door de Dubbeldamse timmerman-aannemer Gerrit van Hoek om hem een kans te geven om te laten zien wat hij kon. Zo ontstonden tussen 1906 en 1914 langs de Alexanderstraat, Dubbeldamseweg (oneven), Emmastraat, Frederikstraat, Hendrikstraat, Sophiastraat en Willemstraat diverse rijtjes en rijen arbeiders- en burgermanswoningen in de typische stijl van ‘baas’ Hoek. Die wordt gekenmerkt door speelse gevels met dakramen, torentjes, balkons, erkers, glas-in-lood bovenlichten en Jugendstil-voordeuren met handgesmede roostertjes. Bovendien zijn overal geel-rode strekken boven ramen en deuren en even rode en gele speklagen in de muren aangebracht. Hij bouwde in een mengsel van stijlen die door kenners als ‘burgermans’ Art Nouveau/Jugendstil, Chaletstijl en, in de jaren twintig, een vroege vorm van het Nieuwe Bouwen, werden bestempeld. Die laatste stijl gebruikten Van Hoek en zijn collega’s tussen de beide oorlogen.
Baas Hoek heeft tussen 1910 en 1916 een goedlopende en progressief geleide timmerfabriek midden in de buurt, aan de Frederikstraat, gehad, die niet alleen houten onderdelen van de woningbouw voor zijn eigen bedrijf maakte, maar ook aan collega’s en concurrenten leverde. Ook hier, zoals zoveel keren in de nieuwe wijken, stak de Eerste Wereldoorlog een spaak in het wiel en was Van Hoek gedwongen met de fabriek te stoppen. Daarna hebben zich daar nog diverse bedrijven in gevestigd tot het complex in de jaren tachtig werd afgebroken.
Verwaarlozing Net als bij de Bloemenbuurt heeft de 100-jarige Oranjebuurt al sinds de jaren zeventig, de doe-het-zelf-jaren, te lijden gehad van verwaarlozing, amateuristisch geklus en ondeskundig onderhoud evenals onderwaardering door de bewoners. Die trend lijkt enigszins gekeerd en door betere renovatie en restauratie komt de bouwhistorische waarde van de architectuur nu meer in het zicht. Dit geldt echter nog niet (voorjaar 2026) voor de buurt als geheel en er vinden nog steeds aantastingen plaats van gebouwen die eigenlijk monumenten zouden moeten zijn.
Oranjebloemenbuurt De ruimte tussen de Frederikstraat en de Krispijnseweg, een flink weiland, bleef tot na de Tweede Wereldoorlog onbebouwd, op de Julianakerk (1928) en de Marnixschool (1931) na. Toen hier na 1945 in het kader van de wederopbouw wel werd gebouwd, kreeg dit deel de naam Nieuw-Krispijn en werden ook de Oranje- en Bloemenbuurt hierbij gevoegd. Ze gingen samen onder die naam verder, maar eigenlijk hebben die buurten niets te maken met de Krispijnseweg. Een betere naam zou Oranjebloemenbuurt zijn.
Monumenten Nadat het oudste deel van de begraafplaats van 1828 en de aula uit 1938 al in 2003 tot rijksmonument werden benoemd, duurde het tot 2020 voor er één pand en enkele rijtjes in de Oranjebuurt bij de gemeentelijke monumenten werden gevoegd. Het zijn Willemstraat 1-9, Alexanderstraat 2-6 en Mauritsweg 2. Helaas houdt de gemeentelijke dienst Monumentenzorg wegens personeelsgebrek en gebrek aan fondsen die monumenten niet bepaald professioneel bij. De buurt bevat echter zoveel pareltjes van burgerlijke bouwkunst tussen 1900 en 1914 (Jugendstil) en van 1919 tot 1933 (Art Deco), dat hij het verdient om als beschermd stadsgezicht te worden aangemerkt.
Categorie:Wijk in Dordrecht