De Revolutie op Graniet (Oekraïens: , Revoljoetsija na hraniti) was een door studenten geleide protestcampagne die in oktober 1990 plaatsvond, voornamelijk in Kyiv en West-Oekraïne. "Revolution on Granite". Photos of October 1990, Oekrajinska Pravda (geraadpleegd: 11 november 2017) Oekraïne was destijds nog de Oekraïense Socialistische Sovjetrepubliek, die deel uitmaakte van de Sovjet-Unie tot aan de onafhankelijkheidsverklaring op 24 augustus 1991.A History of Ukraine: The Land and Its Peoples by Paul Robert Magocsi, University of Toronto Press, 2010, (pagina's 563–564 & 722–723) De demonstratie vond plaats van 2 tot en met 17 oktober 1990. Een van de eisen van de studenten was het aftreden van de premier Vitaliy Masol. Op de laatste dag van de protesten moest Masol aftreden en werd hij vervangen door Vitold Fokin.
De Granieten Revolutie wordt beschouwd als het eerste grote politieke protest in Oekraïne dat zich concentreerde rond het Majdan Nezalezjnosti (Onafhankelijkheidsplein); de andere waren de Oranjerevolutie van 2004 en de Euromaidan-Revolutie van de Waardigheid van 2013–2014.The Conflict in Ukraine: What Everyone Needs to Know by Serhy Yekelchyk, Oxford University Press, 2015, (Chapter 1 "Why Ukraine")
Eisen Op een spandoek en op andere plekken formuleerden de demonstranten hun vijf belangrijkste eisen aan de regering. "Onze eisen: Aftreden van Vitaly Masol, minister-president van de Oekraïense SSR Houden van nieuwe verkiezingen in voorjaar 1991 op basis van meerpartijenstelsel Goedkeuren van Resolutie over nationalisatie eigendommen CPSU en Komsomol in Oekraïne Weigeren van ondertekening Nieuwe Unieverdrag Repatriëren naar Oekraïne van alle burgers van de Oekraïense SSR die buiten onze republiek in dienstplicht zijn."
Achtergrond In de loop van het jaar 1989 begon er een vreedzame revolutie in Oekraïne, gericht op het verwezenlijken van Gorbatsjov's programma van perestrojka, glasnost en democratisering, plus enkele eigen eisen van de nationaal-democratische beweging, waaronder verzelfstandiging en zelfbeschikking van Oekraïne. De vorming van Roech (Volksbeweging van Oekraïne) werd voorgesteld in februari 1989 en uiteindelijk bij het oprichtingscongres van 8–10 september 1989 geformaliseerd als de eerste niet-communistische partij in Oekraïne, in oppositie tegen de zittende KPOe. De Studentenbond van Lviv werd opgericht op 25 mei 1989 en de Oekraïense Studentenunie (gevestigd te Kyiv) in augustus 1989. De studentengroepen, die Roech steunden, waren erg teleurgesteld over de uitslag van de Oekraïense parlementsverkiezingen van maart 1990. Bij deze verkiezingen behaalde de Communistische Partij van Oekraïne 331 zetels in de Opperste Sovjet van Oekraïne (de Verchovna Rada) en het Democratisch Blok 111 zetels. Hoewel er steeds meer mensen de Communistische Partij verlieten en tientallen parlementariërs progressief-communistische facties vormden die met de nationaal-democraten wilden samenwerken, behielden de conservatieve communisten een krappe meerderheid van 239 zetels (53%). Aldus werden wettelijke hervormingen waarop de democratische oppositie aandrong nog steeds effectief geblokkeerd. Studentenleider Oles Doniy verklaarde dat de democraten bij de volgende verkiezingen een meerderheid moesten behalen om echte veranderingen teweeg te kunnen brengen. De Studentenunie begon vervolgens met de voorbereidingen voor een grootschalig protest, dat bekend zou komen te staan als de ‘Revolutie op Graniet’.
Ondertussen ontstond er in het parlement een kortstondige consensus toen de Verklaring van Staatssoevereiniteit van Oekraïne op 16 juli 1990 vrijwel unaniem werd aangenomen. Maar de groep van 239 conservatieve communisten bleef aansturen op goedkeuring van het door Gorbatsjov voorgestelde Nieuwe Unieverdrag. De oppositie verwierp dit als slechts een Sovjetimperium in vermomming, stelde dat Oekraïne de volledige onafhankelijkheid moest bereiken en zijn binnenlandse markt moest beschermen. Het Democratisch Blok riep op tot een nationale staking op 1 oktober 1990 voor het parlementsgebouw in Kyiv uit protest tegen het Nieuwe Unieverdrag. Naar verluidt hebben tot wel 1 miljoen mensen uit Kyiv, Lviv, Ivano-Frankivsk en Ternopil deelgenomen aan de staking om zich tegen het verdrag te verzetten; zij eisten onder meer dat de Verklaring van Staatssoevereiniteit de status van grondwettelijk recht zou krijgen en dat de Sovjetstaatsbedrijven zouden worden genationaliseerd.
Verloop Op 2 oktober 1990 kondigden de studenten een hongerstaking aan en bezetten ze het Kyivse Oktoberrevolutieplein (tegenwoordig Majdan Nezalezjnosti oftewel "Onafhankelijkheidsplein" genoemd). Ze hadden besloten om niet naar de oorspronkelijk geplande protestlocatie Mariinskyi Park te gaan, omdat die plek vol zat met Militsiya (de Sovjetpolitie). De dag was begonnen met een demonstratie waaraan 100.000 mensen deelnamen en die was georganiseerd door de Roech (Volksbeweging van Oekraïne), de Oekraïense Republikeinse Partij en andere kleinere patriottische organisaties. Tijdens het protest werden er diverse andere demonstraties gehouden, waaraan tienduizenden mensen deelnamen, uit solidariteit met de studenten. Ook de vakbonden sloten zich bij deze zaak aan door op te roepen tot landelijke stakingen. Tijdens het protest kwamen vooraanstaande culturele figuren, oppositiepolitici en Sovjetdissidenten de studenten bezoeken om hun steun te betuigen. Op een van de eerste dagen van de protesten bracht de parlementsvoorzitter Leonid Kravtsjoek ook een bezoek aan de demonstranten.
De demonstranten wilden voorkomen dat het Nieuwe Unieverdrag zou worden ondertekend, dat er ten laatste in het voorjaar van 1991 nieuwe parlementsverkiezingen met meerdere partijen zouden worden gehouden, dat de militaire dienstplicht voor Oekraïners (in het Sovjetleger) uitsluitend in de Oekraïense SSR zou moeten worden vervuld, de eigendommen van de Communistische Partij van Oekraïne en de Komsomol genationaliseerd te worden en het aftreden van premier Vitaliy Masol. De oproep om het voorgestelde Nieuwe Unieverdrag, dat de Sovjet-Unie zou omvormen tot de Unie van Sovjet-Soevereine Republieken, niet te ondertekenen, maakte deel uit van de toenmalige heropleving van het Oekraïense nationalisme, die uiteindelijk leidde tot de Onafhankelijkheidsverklaring van Oekraïne in 1991.
Op de eerste dag van het protest verzamelden zich slechts enkele tientallen studenten uit Kyiv, Lviv, Dneprodzerzjinsk (tegenwoordig Kamianske), Ivano-Frankivsk en diverse andere steden op het plein. Binnen enkele dagen waren dat er enkele honderden, samen met tienduizenden Oekraïners die hen steunden. Photo-chronology of the student revolution of the 1990s, Oekrajinska Pravda (accessdate: 10 december 2017) De studenten zetten Zeltbahn-tenten op het plein op.The Conflict in Ukraine: What Everyone Needs to Know by Serhy Yekelchyk, Oxford University Press, 2015, (page 2) Het protest dankt zijn naam aan de manier waarop de tenten op het graniet van het plein waren opgesteld. Van alle demonstranten hielden er ongeveer 200 een hongerstaking (zij hebben deze actie allemaal overleefd). Granite Revolution: We can be called cynics who are ready to die for an idea, Istorychna Pravda (2 oktober 2020) Uiteindelijk werd er nog een kamp opgezet voor het gebouw van de Opperste Sovjet van de Oekraïense SSR.The Revolution On Granite: Ukraine's 'First Maidan', Radio Free Europe (16 oktober 2020 Tijdens het protest en omdat de afgevaardigden de kant van de studenten hadden gekozen, Studentenleider Oles Doniy van de Nationale Taras Sjevtsjenko-universiteit van Kyiv zette de eisen van de studenten uiteen in een toespraak voor het parlementsgebouw.
Op 17 oktober 1990 moest Masol aftreden en werd hij vervangen door Vitold Fokin.How Ukraine Became a Market Economy and Democracy by Anders Åslund, Peterson Institute for International Economics, 2009, Eastern Europe and the Commonwealth of Independent States 1999, Routledge, 1998, (page 850) Aan de vier andere eisen van de studenten werd aanvankelijk geen gehoor gegeven. Maar al snel zou de dienstplicht worden beperkt tot het grondgebied van Oekraïne; het geplande Nieuwe Unieverdrag zou buiten beschouwing worden gelaten en er zouden meerpartijenverkiezingen worden gehouden in 1994.
Nalatenschap Verschillende organisatoren van de Revolutie op Graniet werden later sleutelfiguren bij de organisatie van de Oranjerevolutie van 2004. Mychajlo Svystovytsj en Vyatsjeslav Kyrylenko begonnen hun politieke carrière door deel te nemen aan de Revolutie op Graniet.
De Revolutie op Graniet wordt beschouwd als het eerste grote politieke protest dat zich concentreerde rond het Majdan Nezalezjhnosti-plein; de andere waren de Oranjerevolutie van 2004 en de Euromaidan van 2013–2014.Where does the key to political change lie in the post-Soviet space?, openDemocracy (23 augustus 2016)Why Ukraine Is So Important, Business Insider (28 januari 2014)The Process of Politicization: How Much Politics Does a Society Need?, Cambridge Scholars Publishing, 2017, (page 154) Deze protestactie leek in grote lijnen op de protestvormen van de Revolutie op Graniet: het bezetten van een groot plein en het opzetten van een podium waarop artiesten konden optreden.
In mei 2024 werd in Lviv een monument onthuld ter ere van Markiian Ivasjtsjysjyn, een van de leiders van de protestcampagne.
Categorie:Geschiedenis van Oekraïne Categorie:Gebeurtenis in 1990 Categorie:Politiek in Oekraïne Categorie:Revolutie Categorie:Uiteenvallen van de Sovjet-Unie