André De Poorter (Zulte, 12 november 1944) is een Belgische heemkundige, circuskenner, verzamelaar en auteur die een belangrijke rol heeft gespeeld in het documenteren, bewaren en bestuderen van het circuserfgoed in België. Hij wordt algemeen beschouwd als een van de belangrijkste historici van het Belgische circus en werd door het Circuscentrum erkend als een zogeheten “Living Circus Treasure”, een titel voor personen met uitzonderlijke expertise binnen het circusveld.
Biografie De Poorter is afkomstig van Zulte en ontwikkelde op jonge leeftijd een fascinatie voor het circus, nadat hij als zevenjarig kind voor het eerst een voorstelling van Circus Minnaert bijwoonde. Daarnaast genoot hij van het volkse leven op het dorpsplein waar zijn vader schoenmaker was. Hij kreeg er een grote liefde voor alle vormen van volksamusement. Deze vroege ervaring groeide uit tot een levenslange passie, die hem ertoe aanzette om systematisch informatie te verzamelen over Belgische circussen en hun artiesten.
De Poorter is lid van de Geschied- en Heemkundige Kring Zulte. Hij schreef over de geschiedenis van Zulte, met als specialiteit het volkse amusement in de gemeente, vooral de firtelstoet, en de lokale artiesten, zoals de toneelschrijvers: Gaston Martens en Sylva Deblanc, en de schilders: Modest Huys, Roger De Backer en Georges Dheedene. Regelmatig levert hij een bijdrage voor het jaarboek van de kring.
Zijn werk rond het circus kwam voort uit de vaststelling dat betrouwbare documentatie over het circus schaars was en vaak onnauwkeurigheden bevatte. Vanuit die motivatie begon hij eind jaren 1980 een uitgebreid archief op te bouwen. In 1986 schreef hij zijn eerste bijdrage over het circus voor de lokale Heemkundige Kring en raakte hij voorgoed gefascineerd door het circusleven.
Gedurende meer dan drie decennia verzamelde De Poorter actief circusmateriaal via archieven, veilingen en contacten met circusfamilies. Zijn collectie groeide uit tot een omvangrijk geheel van affiches, foto’s, kostuums en documentatie, met duizenden objecten en beelden die voornamelijk betrekking hebben op het Belgische circusleven uit de 19e en 20e eeuw.
In 1992 kwam de wereldberoemde Russische clown Oleg Popov (1930–2016) op bezoek. In 2002 werd een groot deel van deze verzameling ondergebracht in het Huis van Alijn, waardoor het erfgoed duurzaam kon worden bewaard en toegankelijk gemaakt voor onderzoek, voor het publiek, alsook voor tentoonstellingen.
Naast zijn activiteiten als verzamelaar en onderzoeker was De Poorter ook praktisch betrokken bij het circus. Hij werkte onder meer als spreekstalmeester en organiseerde circustournees, wat hem een directe band gaf met de praktijk van het circusleven. Zijn expertise groeide hierdoor niet alleen vanuit archiefonderzoek, maar ook vanuit persoonlijke ervaring binnen de sector.
Als auteur leverde De Poorter een belangrijke bijdrage aan de geschiedschrijving van het circus in België. Zijn publicaties en artikels worden beschouwd als essentiële referenties voor onderzoekers en liefhebbers van circusgeschiedenis. Hij behandelde onder meer de ontwikkeling van het circus als kunstvorm, de rol van Belgische artiesten en de evolutie van circussen in een veranderende maatschappelijke context. Zo beschreef hij het circus als een veelzijdige en voortdurend evoluerende sector met uiteenlopende spelers, van traditionele families tot hedendaagse makers.
De collectie van De Poorter nam een prominente plaats in het project "Circus 1910-1970 in 20 affiches" van het Circuscentrum in 2013. Dit was ook het geval in de expo "Circus Onderweg" in het Huis van Alijn van juli 2020 tot augustus 2021.
De Poorter is naast zijn passie voor het circus ook bijna zijn hele leven een voetbalsupporter. Hij verdiepte zich in de Zultse voetbalgeschiedenis in de periode 1911-1976 en verwerkte die in 2018 in een boek. In 2022 wilde De Poorter de Zultse Firtelstoet laten opnemen als Vlaams Erfgoed.
Persoonlijke hoogtepunten De Poorter benoemt in een interview volgende drie gebeurtenissen als persoonlijke hoogtepunten: het rendez-vous van oud-circusartiesten in 1991, het bezoek van Popov aan zijn circusmuseum in 1992 en de grote circustentoonstelling in 1998.
Hij organiseerde op 17 maart 1991 een rendez-vous van oud-circusartiesten in de tent van Circus Pauwels te Zulte.
De wereldberoemde Russische clown Oleg Popov had een grote persoonlijke interesse in de uitgebreide collectie circuserfgoed van De Poorter. Het archief bevat duizenden affiches, foto's en documenten die de geschiedenis van het Belgische circus (en daarbuiten) belichten. Naar aanleiding van optredens van Popov in België bracht hij op donderdag 11 juni 1992 een bezoek aan het privé-circusarchief in De Poorter's woning in Olsene (deelgemeente van Zulte). Dit bezoek van de "clown met de zonnestraal" betekende voor De Poorter een absoluut hoogtepunt.
De tentoonstelling "Kom binnen, kom binnen, het circus gaat beginnen!" in de zomer van 1998 in het Jubelparkmuseum (tegenwoordig het Museum voor Kunst en Geschiedenis) in Brussel bracht een hommage aan de 200-jarige Belgische circusgeschiedenis, beginnend bij de eerste circusvoorstellingen rond 1798. De Poorter was medeorganisator en de tentoonstelling focuste op iconische circusfamilies, legendarische artiesten en de evolutie van de circus en de acts. Dit gebeurde aan de hand van authentieke kostuums, affiches, rekwisieten en historische foto's.
Betekenis De Poorter wordt algemeen erkend als een pionier in het onderzoek naar het Belgische circus. Zijn werk combineert historisch onderzoek, archivering en publiekswerking, en heeft bijgedragen aan de institutionele verankering van circuserfgoed in Vlaanderen. Door zijn inspanningen zijn talrijke bronnen veiliggesteld en toegankelijk gemaakt, waardoor hij een blijvende invloed heeft op zowel academisch onderzoek als de bredere waardering van het circus als culturele praktijk.
De Poorter speelde een sleutelrol in het zichtbaar maken van het circus als cultureel erfgoed. Door zijn werk konden talrijke namen van artiesten en gezelschappen uit de vergetelheid worden gehaald en opnieuw in de belangstelling worden gebracht. Zijn inspanningen hebben bijgedragen aan de erkenning van het circus als een belangrijk onderdeel van het immaterieel cultureel erfgoed in Vlaanderen.
Publicaties (selectie) Het werk van De Poorter bestaat voornamelijk uit historische studies, fotoboeken en overzichtswerken over het Belgische circus. Enkele publicaties zijn:
Van Theater Van den Berghe tot Circus Ronaldo (1989): het verhaal van de voorouders en de verschillende generaties die het Circus Ronaldo maken tot wat het vandaag is. De geschiedenis van de Belgische circussen en foortheaters sinds 1810 (1990): een historisch overzicht dat geldt als een standaardwerk over het Belgische circus. Antwerpse circusartiesten (2009): een geïllustreerd overzicht van circusartiesten verbonden aan Antwerpen, met nadruk op de periode ca. 1850–1975. Gentse circusartiesten (2009): een geïllustreerd overzicht van Gentse circusartiesten en de rol van Gent in de circuswereld. Brusselse circusartiesten (2011): een naslagwerk over circuskunstenaars in Brussel, gebaseerd op uitgebreid archiefonderzoek en beeldmateriaal. Artikels en bijdragen in tijdschriften en bundels, waaronder The End of Improvisation. Circus in Flanders (2007), waarin hij de ontwikkeling van het circus in Vlaanderen analyseert.
Externe links Collectie André De Poorter op erfgoedbankmidwest.be Circusarchief André De Poorter op archiefpunt.be Video “Living Circus Treasure” van het Circuscentrum
Categorie:Belgisch heemkundige Categorie:Circus in België