De Stadsbrand van Doetinchem van 19 april 1527 was een grote uitslaande brand die op Goede Vrijdag omstreeks twaalf uur 's middags het grootste deel van de stad Doetinchem in Gelre in de as legde. De brand verwoestte onder meer de Sint-Catharinakerk, het middeleeuwse stadhuis en het volledige stadsarchief. De brand vormt voor de geschiedschrijving van Doetinchem een breukvlak: doordat de oorkonden en archiefstukken verloren gingen, is over het Doetinchem van vóór 1527 weinig schriftelijke documentatie bewaard gebleven.

Toedracht De brand brak uit in de werkplaats van de bakker Werner Becker aan de Heezenstraat. Becker was vlas aan het drogen in zijn oven; toen het vlas vlam vatte, sloeg het vuur over op de naburige, overwegend houten huizen. Aangewakkerd door een noordwestelijke wind verspreidde de brand zich snel over de wijk tussen de Waterpoort en de Hamburgerpoort en bereikte vervolgens het centrum aan de Markt. Een tijdgenoot legde de gebeurtenis in een Nederduitse aantekening vast:

Schade De brand verwoestte de Sint-Catharinakerk, het middeleeuwse stadhuis en een groot deel van de woonhuizen in de hoek tussen Waterpoort en Hamburgerpoort. Bij restauratie van de Sint-Catharinakerk in 1990 bleek dat enkel een stuk torenmuur uit omstreeks 1200 en een middeleeuws wijwaterbakje in een pilaar de brand hadden doorstaan; vrijwel alle andere sporen van de oorspronkelijke kerk waren gewist.

Bijzonder zwaarwegend was het verlies van het stadsarchief, dat in het stadhuis werd bewaard. Daarmee gingen ook de oorkonden verloren die de in 1236 door Otto II van Gelre verleende stadsrechten documenteerden. Toen in 1532 het bestaan en de inhoud van die rechten formeel moest worden bevestigd, lieten de toenmalige burgemeesters, schepenen en stadssecretaris onder ede vastleggen dat zij vóór de brand met eigen ogen "een brieff mit hangenden segell van grave Otto, in latijn geschreven" in de stedelijke archiefkist hadden zien liggen, waarin de privileges en vrijheden van de stad waren verwoord.

Gevolgen Financiële verlichting De schade was zo groot dat hertog Karel van Gelre de Doetinchemse burgerij een jaar uitstel verleende van de jaarlijks verschuldigde jaarrente aan het hertogdom; in de elf daaropvolgende jaren hoefde slechts de helft van de gebruikelijke som te worden afgedragen.

Bouwvoorschriften Vanaf 1527 propageerde het Doetinchemse stadsbestuur de bouw in steen en subsidieerde het indirect het gebruik van metselstenen in de woningbouw. De brand vormde daarmee een keerpunt in het Doetinchemse stadsbeeld: in de loop van de zestiende eeuw verving stenen bebouwing geleidelijk de oudere houten huizen.

Renovatie van de vestingwerken In de jaren direct na 1527 liet hertog Karel van Gelre, in het kader van de Gelders-Habsburgse oorlogen, de Doetinchemse vestingwerken renoveren en moderniseren. Tussen 1525 en 1535 werd onder meer een kazemat aangelegd ter hoogte van de huidige Terborgseweg; voor de bouw werden bakstenen hergebruikt van afgebroken delen van de oude muur. De kazemat werd in 2014 bij rioleringswerkzaamheden teruggevonden en met klinknagels in het asfalt gemarkeerd.

Herbouw van de Catharinakerk De Sint-Catharinakerk werd na de brand herbouwd en daarbij uitgebouwd tot een driebeukige hallenkerk. In 1591, na de Reformatie, kwam het gebouw in handen van de hervormden. De huidige kerk werd opnieuw zwaar beschadigd bij de bombardementen op Doetinchem in maart 1945 en daarna opnieuw herbouwd, ditmaal met de toren tegen in plaats van in de kerk.

Tweede stadsbrand (1599) Op Goede Vrijdag 6 april 1599 werd Doetinchem getroffen door een tweede stadsbrand. Deze brand brak uit bij de Hamburgerpoort, waar Spaanse soldaten een vuurtje stookten dat uit de hand liep; daarbij gingen ongeveer negentig huizen verloren. De brand was minder verwoestend dan die van 1527 maar toonde aan dat de brandgevaarlijke houtbouw, ondanks de bouwvoorschriften, na meer dan zeventig jaar nog niet volledig was vervangen.

Bron Bert Kerkhoffs, Doetinchem van ramp tot voorspoed. G. Blankestein, Doetinchem in de loop der eeuwen (Doetinchem, 1978). T.J. Rougoor, Sint Catharinakerk, Doetinchem (Doetinchem, 1984).

Zie ook Geschiedenis van Doetinchem Sint-Catharinakerk (Doetinchem) Karel van Gelre

Categorie:Geschiedenis van Doetinchem Categorie:Stadsbrand in Nederland Categorie:1527