John Laughland (6 september 1963) is een Britse conservatieve en eurosceptische publicist en politicoloog. Hij geldt sinds eind jaren negentig als opiniemaker over internationale betrekkingen en politieke filosofie, en is sinds 2022 directeur van Forum for Democracy International, de internationale tak van Forum voor Democratie (FvD) onder leiding van Thierry Baudet. In Nederlandse media wordt Laughland aangeduid als mentor en "rechterhand" van Baudet, met nauwe banden met Russische instellingen, die breed zijn gedocumenteerd.
Laughland's jarenlange werkzaamheden voor en optredens bij Russische staats- en partijgelieerde instellingen, waaronder de Russische Academie van Wetenschappen, het Russische parlement en evenementen van regeringspartij Verenigd Rusland, zijn onderwerp van kritisch onderzoek in Nederlandse media en aandacht van de AIVD.
Opleiding en loopbaan Laughland promoveerde in de filosofie aan de Universiteit van Oxford en studeerde aan de Ludwig-Maximilians-Universität München. Hij doceerde aan de Universiteit van Parijs en aan het Institut d'études politiques de Paris (Sciences Po), en behaalde in Frankrijk de habilitatie op een proefschrift over soevereiniteit in internationale betrekkingen.
Tot 2008 was Laughland Europees directeur van de European Foundation, een eurosceptische denktank. Van 2008 tot 2018 was hij onderzoeksdirecteur bij het Institute of Democracy and Cooperation in Parijs, geleid door de Russische historica en voormalig Doema-afgevaardigde Natalia Narotsjnitskaja. President Vladimir Poetin heeft in het openbaar gezegd dat hij deze denktank financierde. Daarna werkte hij als parlementair medewerker van Jean-Luc Schaffhauser, MEP voor het Franse Rassemblement national, en vervolgens voor de FvD-MEP's Derk Jan Eppink, Rob Roos en Rob Rooken.
Sinds 2021 is hij docent politicologie, politieke filosofie en geschiedenis aan ICES, een kleine katholieke universiteit in La Roche-sur-Yon. Van september 2022 tot februari 2023 was hij visiting fellow aan het door Viktor Orbán gefinancierde Mathias Corvinus Collegium in Boedapest.
Publicaties en standpunten In 1997 publiceerde Laughland The Tainted Source: The Undemocratic Origins of the European Idea, waarin hij stelt dat het Europese eenwordingsproject ideologische verwantschap zou hebben met fascisme en communisme.
Hij keerde zich tegen het Joegoslavië-tribunaal, tegen de NAVO-interventie in Kosovo (1999) en tegen de Irakoorlog (2003). Daarnaast bestreed hij in zijn columns westerse steun aan de oppositie tegen Slobodan Milošević en koppelde hij in 2004 in The Guardian en The Spectator de aanhang van de Oekraïense presidentskandidaat Viktor Joesjtsjenko aan "neonazi's" en "Lvivse skinheads".John Laughland, "The revolution televised", The Guardian, 27 november 2004. In 2014 hield Laughland in het Russische parlement een toespraak waarin hij waarschuwde dat het Westen zou aansturen op een "ideologisch conflict" en dat Rusland zich daartegen zou moeten verdedigen.
In Nederland trad Laughland op bij het Nexus Instituut en gaf hij cursussen aan het Renaissance Instituut, het wetenschappelijk bureau van het FvD, onder meer over de westerse bemoeienis met het Midden-Oosten.
Rol binnen Forum voor Democratie Volgens De Groene Amsterdammer en NRC is Laughland sinds omstreeks 2010 nauw betrokken bij Baudet, die hem in een filmpje aan zijn leden omschreef als iemand "bij wie en met wie" hij delen van zijn proefschrift heeft kunnen schrijven. De naam Laughland komt in het proefschrift 39 keer voor, onder meer in het dankwoord. Baudet noemde Laughland in 2022 "een van de grootste denkers" en stelde over hem: "John Laughland en ik hebben over alles dezelfde denkbeelden."
In april 2018 wilde Baudet Laughland op de FvD-kandidatenlijst voor de Europese verkiezingen plaatsen, maar dat werd binnen de partij geblokkeerd door bestuurders Henk Otten en Rob Rooken, die Laughland te nauw met Rusland verbonden achtten. Daarna probeerde Baudet hem alsnog adviseur van de FvD-fractie in Brussel te maken. Eerder al was geopperd hem directeur van het Wetenschappelijk Instituut van FvD te maken. In de zomer van 2022 werd hij benoemd tot directeur van Forum for Democracy International, een internationaal uithangbord en podium van het FvD. Hij geldt binnen FvD als belangrijkste ideoloog en wordt door de partijwoordvoerder aangeduid als nog altijd toonaangevend adviseur, ook onder lijsttrekker Lidewij de Vos. De Volkskrant beschreef hem als "de Forum-adviseur die al complotten zag toen Thierry Baudet nog op de lagere school zat".
Banden met Rusland Laughland's werkzaamheden in Parijs voor het door Poetin gefinancierde Institute of Democracy and Cooperation (2008–2018) vormen het beginpunt van zijn aanhoudende contacten met Russische instellingen. Het televisieprogramma Zembla berichtte in 2020 dat Laughland deel uitmaakt van een netwerk waarmee Baudet wil samenwerken om pro-Kremlin-narratieven te verspreiden. In datzelfde jaar voerde de AIVD een "waarschuwingsgesprek" met Baudet over de Russische belangstelling voor zijn partij.
In november 2020 stelde voormalig FvD-senator Henk Otten in de Eerste Kamer tijdens de Algemene Europese Beschouwingen vragen aan FvD-fractievoorzitter Paul Frentrop over Laughland, die hij omschreef als een medewerker met "extreem close banden" met het regime-Poetin en banden met een Russische denktank in Parijs.
Critici, onder wie Follow the Money, De Groene Amsterdammer en de Antifascistische Onderzoeksgroep Kafka, beschouwen Laughland als een schakel in de Russische publieksdiplomatie richting Europees radicaal rechts en plaatsen hem in een breder netwerk rond FvD, AfD, FPÖ en Lega. Laughland zelf presenteert zijn standpunten als een conservatieve verdediging van de natiestaat en van een non-interventionistische buitenlandse politiek. De berichtgeving over Kremlinbanden noemde hij een "op niets gebaseerd".
Sotsji-conferentie 2024 Op 15 en 16 november 2024 nam Laughland in het Russische Sotsji deel aan een symposium "BRICS-Europe", gehouden in het congrescentrum van het voormalig olympisch dorp Sirius. Officiële uitnodiger waren de Russische Academie van Wetenschappen en het BRICS International Forum, maar volgens NRC werd de bijeenkomst feitelijk georganiseerd door Verenigd Rusland (de regeringspartij van Poetin) en door functionarissen rond het Kremlin, onder wie Konstantin Kosatsjov, vicevoorzitter van de Russische senaat. Eregast was oud-president Dmitri Medvedev, die sinds de invasie van Oekraïne herhaaldelijk het Westen met nucleaire vernietiging heeft gedreigd. Laughland schudde Medvedev de hand en gaf op het symposium een interview aan het Russische internationale staatsmedium RT, waarin hij zich uitsprak tegen "Amerikaanse hegemonie" en vóór een "multipolaire wereld".
Op het symposium waren ook diverse hoofdrolspelers aanwezig uit het Voice of Europe-beïnvloedingsschandaal, waaronder Viktor Medvedtsjoek.
Laughland verklaarde tegenover NRC tussen 2017 en 2024 "geen enkel contact met Rusland, laat staan met het Kremlin" te hebben gehad en stelde door de Russische Academie van Wetenschappen te zijn uitgenodigd. Van betrokkenheid van Verenigd Rusland zei hij "niets te weten". Op de site van FvD International werd het bezoek aan Sotsji wel genoemd, maar de ontmoeting met Medvedev niet. Volt-fractievoorzitter Laurens Dassen vroeg na de NRC-publicatie een spoeddebat aan.
Spreker op Russische fora 2024–2025 Follow the Money documenteerde dat Laughland in 2024 en 2025 ten minste vier keer afreisde naar Rusland om er op te treden op door de Russische staat ondersteunde fora, waaronder het St. Petersburg International Legal Forum, het Baltic Platform en het bovengenoemde BRICS-symposium in Sotsji. Reis- en verblijfskosten werden volgens FvD betaald door Russische organisaties als het Russische Ministerie van Justitie, Gazprombank en de Russische Academie van Wetenschappen. Op deze podia bestempelde Laughland onder meer westerse voorstellen voor een tribunaal voor Russische oorlogsmisdaden als een "juridische aanval op Moskou" en duidde hij Oekraïne aan als "fictie". De AIVD onderzoekt sinds 2024 "heimelijke beïnvloeding vanuit Russische actoren". Veiligheidsexperts wijzen erop dat het herhaaldelijk laten betalen van dergelijke reizen iemand kwetsbaar maakt voor inzet door het Kremlin.
Bibliografie (selectie) The Death of Politics: France Under Mitterrand, Michael Joseph, 1994 Travesty: The Trial of Slobodan Milošević and the Corruption of International Justice, Pluto Press, 2007 Schelling versus Hegel: From German Idealism to Christian Metaphysics, Ashgate, 2007 A History of Political Trials: From Charles I to Charles Taylor, Peter Lang, 2e herziene druk 2016 (1e druk 2008 als From Charles I to Saddam Hussein) La grande réinitialisation: analyse du projet de société du Forum Économique Mondial, Le Cap de l'ISSEP (Lyon), 2021
Externe links Dossier John Laughland bij Follow the Money
Bronnen, noten en/of referenties
Categorie:Brits politicoloog Categorie:Forum voor Democratie