Het présidial of presidiale rechtbank was een rechtbank in Frankrijk tijdens het ancien régime. De présidiaux werden ingesteld in 1552 en bleven in werking tot 1790. Ze vormden een schakel tussen de lagere rechtbanken en de hoogste beroepsrechtbanken, de parlementen. Ze hadden zowel bevoegdheid in burgerlijke zaken als in strafzaken.
Geschiedenis miniatuur|Gebouw van het présidial van Guéret De présidiaux werden ingesteld door een edict van koning Hendrik II in februari 1552. Bedoeling was de veelgevraagde parlementen te ontlasten. Het algemene edict werd aangevuld met vijf andere edicten die de vorming van présidiaux in de verschillende provincies regelden. Zo kwamen er bijvoorbeeld in Bretagne vijf présidiaux, in Rennes, Nantes, Quimper, Vannes en Ploërmel. Het rechtsgebied van een présidial was dus relatief groot.
Het edict stelde ook voorwaarden in om benoemd te worden als magistraat aan een présidial. Zo waren er diplomavereisten en leeftijdsgrenzen en was een examen en toelating van de koning nodig om benoemd te worden. Zoals andere ambten tijdens het ancien régime werden de verschillende ambten binnen het présidial verkocht en dit vormde een belangrijke inkomstenbron voor de kroon. Zo nodig kon met koninklijke dispensatie iemand die niet aan de voorwaarden voldeed, bijvoorbeeld te jong was, toch worden benoemd.
Al aan het einde van de zeventiende eeuw en in de loop van de achttiende eeuw ging het achteruit met de présidiaux. De rechtbanken raakten nauwelijks nog bemand. De magistraten verbonden aan een présidial hadden geen vooruitzichten om verheven te worden in de adel in tegenstelling tot de magistraten verbonden aan de parlementen. Ze waren ook niet vrijgesteld van belastingen. Het oorspronkelijke jaarlijks loon van 1.400 pond werd bovendien geleidelijk herleid naar 400 pond. Dit loon werd aangevuld met vergoedingen per zitting en met smeergeld. Maar ook dit verminderde omdat de présidiaux steeds minder zaken te behandelen hadden. Zo kwam het dat het ambt van raadsman in 1700 nog aan 7000 pond werd verkocht en in 1771 nog maar aan 4000 pond.
Een hervorming afgekondigd per edict in 1774 die aan deze problemen moest verhelpen, werd tegengehouden door de parlementen en afgevoerd in 1777. Zo bleven de présidiaux gebrekkig werken tot ze uiteindelijk, tijdens de Franse Revolutie, in 1790 werden afgeschaft.
Bevoegdheden miniatuur|Présidial van Belle. In 1713 verhuisde het Présidial des Flandres van Ieper naar Belle. In 1776 werd dit gebouw opgetrokken als nieuw gerechtsgebouw voor dit présidial. Le Présidial Gemeente Bailleul, Geraadpleegd op 15 mei 2026. Het présidial had zowel bevoegdheid in burgerlijke zaken als in strafzaken.
Burgerlijke zaken Het présidial oordeelde in laatste aanleg over alle burgerlijke zaken op zijn grondgebied die een kapitaal van 250 pond of een jaarlijkse rente van 10 pond niet te boven gingen. Voor zaken met een inzet tot 500 pond (of een rente tot 20 pond) was het présidial ook bevoegd, maar was er hoger beroep voor een parlement mogelijk. Voor nog hogere bedragen was het présidial niet bevoegd. Deze bedragen werden niet geïndexeerd en door de oplopende inflatie werd het présidial voor steeds minder en voor minder belangrijke zaken bevoegd. Het edict van 1774 beoogde deze bedragen op te trekken (2000 pond in laatste aanleg en 4000 pond met beroepsmogelijkheid) maar raakte dus niet goedgekeurd.
Strafzaken Aanvankelijk was het présidial bedoeld als beroepsrechtbank in strafzaken en was enkel in uitzonderlijke gevallen nog een hoger beroep mogelijk. Dit werd al in 1554 teruggedraaid en de parlementen behielden hun functie als hoogste beroepsrechtbank in strafzaken. Zo oordeelden de présidiaux enkel strafzaken in eerste aanleg, met uitzondering van enkele bijzondere rechtmateries (cas prévôtaux) waarin ze een grotere bevoegdheid bezaten (berechting van landlopers, bedelaars en militairen, en specifieke misdrijven als overvallen, inbraken, valsmunterij of rebellie).
Bronnen
Categorie:Historische rechtbank Categorie:Rechterlijke macht in Frankrijk Categorie:Geschiedenis van Frankrijk