De Aktiegroep Het Oude Westen (ook: Aktiegroep Oude Westen; statutaire naam: Stichting Aktiegroep het Oude Westen) is een Rotterdamse bewonersorganisatie uit de wijk het Oude Westen. De stichting richt zich op bewonersparticipatie, leefbaarheid en wijkactiviteiten in de wijk.
De Aktiegroep ontstond op 11 maart 1970 uit buurtprotesten tegen verkrotting, slechte woonomstandigheden en grootschalige sanerings- en sloopplannen. In de jaren zeventig verwierf zij grote invloed op de Rotterdamse stadsvernieuwing, onder meer door het verdedigen van het uitgangspunt bouwen voor de buurt: wijkverbetering met behoud van betaalbare woningen en zonder grootschalige verdringing van zittende bewoners.
De naam wordt van oudsher gespeld als Aktiegroep. De huidige rechtspersoon is een stichting.
Geschiedenis Ontstaan Aan de randen van het Oude Westen werd vanaf de jaren veertig in gemeentelijke plannen ingezet op cityvorming: afbraak van negentiende-eeuwse arbeiderswoningen ten behoeve van nieuwe verkeersverbindingen, kantoorbebouwing en voorzieningen als de Economische Hogeschool.
Door de woningnood na de Tweede Wereldoorlog werden die plannen slechts ten dele uitgevoerd, maar zij droegen er wel toe bij dat publieke en private investeringen in grote delen van de wijk uitbleven. De woonkwaliteit ging daardoor in de jaren vijftig en zestig verder achteruit.
Volgens Jan van den Noort kwam de eerste mobilisatie tot stand via welzijnswerkers uit buurthuis Kruiskade aan de Coolsestraat, een groep moeders uit de wijk en buurtbijeenkomsten waarin de slechte woon- en leefomstandigheden centraal stonden. Evert Starink beschreef het ontstaan van de Aktiegroep aanvullend als het samenvallen van drie ontwikkelingen: het welzijnswerk in de buurthuizen, alternatieve stedenbouwkundige ideeën vanuit de Rotterdamse afdeling van de Bond van Nederlandse Architecten (BNA) en een groep politiek geëngageerde bewoners die zich verzette tegen de voorgenomen saneringsplannen.
Op 11 maart 1970 vond in De Lantaren aan de Gouvernestraat een drukbezochte buurtvergadering plaats, waar vertegenwoordigers van deze verschillende stromingen bijeenkwamen en waaruit de Aktiegroep Het Oude Westen voortkwam.
Na de oprichting organiseerde de Aktiegroep regelmatig openbare buurtvergaderingen. Tijdens deze bijeenkomsten werden bewoners geïnformeerd over de ontwikkelingen in de wijk en betrokken bij de voorbereiding van acties rond de stadsvernieuwing.
Acties en stadsvernieuwing Kort na de oprichting trad de Aktiegroep nadrukkelijk naar buiten. Op 2 april 1970 demonstreerden bewoners met lange spandoeken tijdens een raadsvergadering tegen onder meer de woonellende en verpaupering. In dezelfde periode blokkeerden bewoners de tramrails met een autowrak als protest tegen de vele wrakken in de wijk, en vroegen vijf jongeren symbolisch aan burgemeester Wim Thomassen of zij zijn badkamer mochten gebruiken, om het gebrek aan behoorlijke sanitaire voorzieningen in hun eigen woningen aan de kaak te stellen.
De Aktiegroep verwierf vooral bekendheid door haar invloed op de Rotterdamse stadsvernieuwing. Samen met architecten, onder wie Pietro Hammel en Nico Witstok, steunde zij een alternatief voor grootschalige kaalslag: rehabilitatie en vernieuwing van de wijk op basis van de bestaande bebouwing en bevolking. Onder het motto bouwen voor de buurt werden betaalbaarheid, terugkeermogelijkheden voor bewoners en het behoud van de woonfunctie centrale uitgangspunten. Volgens de studie van sociaal geograaf Tom de Leeuw dwong de bewonersorganisatie halverwege de jaren zeventig fysieke herstructurering af en ontstond een projectgroepenmodel waarin bewoners intensief samenwerkten met gemeentelijke ambtenaren; de bewonersorganisatie had daarin een meerderheid van stemmen.
Organisatie en financiering Volgens Rotterdams stadshistoricus Jan van den Noort kreeg de Aktiegroep in de beginfase de status van voorlopig initiatiefcomité voor de oprichting van een wijkorgaan en ontving zij subsidie. De organisatie was daarna jarenlang grotendeels afhankelijk van structurele gemeentelijke subsidie. Volgens eigen publicaties ontvangt de Aktiegroep sinds 2018 geen structurele subsidie meer van de gemeente Rotterdam en werkt zij sindsdien met fondsen, projectsubsidies, opdrachten en bewonersinitiatieven.
In documenten rond de transitie van 2018-2019 wordt gesproken over een eenmalige overgangsregeling en een verschuiving naar een zelfstandiger organisatievorm met projectmatige financiering.
Volgens het ANBI-formulier over 2024 telde de stichting gemiddeld twee fte en circa 350 vrijwilligers.
Naast werknemers en vrijwilligers beschikt de Aktiegroep over een netwerk van ‘Vrienden van de Aktiegroep’: bewoners en sympathisanten die de organisatie financieel of anderszins ondersteunen. Volgens de organisatie dragen deze bijdragen bij aan het behoud van het wijkpand en de continuïteit van wijkactiviteiten en bewonersinitiatieven.
Huidige activiteiten De Aktiegroep Het Oude Westen is gevestigd aan de Gaffelstraat in Rotterdam en omschrijft zichzelf als een organisatie voor, door en van bewoners.
Vanuit het wijkpand worden uiteenlopende activiteiten georganiseerd, waaronder bewonersspreekuren, een Repair Café, vergroeningstrajecten, energiecoaching, duurzaamheidsprojecten en wijkgerichte sociale activiteiten.
Sinds 2021 fungeert de Werkplaats Duurzaam als platform voor verduurzaming, klimaatadaptatie en circulaire economie in de wijk.
De organisatie werd opgenomen in het Netwerk Immaterieel Erfgoed Nederland.
Externe link Officiële website
Zie ook Oude Westen Stadsvernieuwing Cityvorming
Referenties
Categorie:Geschiedenis van Rotterdam Aktiegroep Het Oude Westen Categorie:Vereniging in Rotterdam Categorie:Nederlandse belangenorganisatie Categorie:Actiegroep Categorie:Wonen Categorie:Cultuur in Nederland
Categorie:Oude Westen