De Ambiorixsquare is een monumentale square in de Brusselse Noordoostwijk, ook bekend als de “Brusselse Squareswijk”. Het plein vormt samen met de Maria-Louizasquare, de Palmerstonlaan en de Margaretasquare een stedelijke as die in de laatste decennia van de negentiende eeuw werd aangelegd tijdens de oostelijke uitbreiding van de stad Brussel. De square ligt vandaag in de onmiddellijke nabijheid van de Europese wijk en geldt als een van de belangrijkste voorbeelden van negentiende-eeuwse stedenbouw in Brussel. Het is beschermd sinds 14 juli 1994.

Naamgeving 150px|left|Ambiorix De naam “Ambiorixsquare” verwijst naar Ambiorix, de koning van de Eburonen die volgens de historische overlevering in de eerste eeuw voor Christus weerstand bood tegen Julius Caesar. Het hoofd van Ambiorix staat voor het appartementencomplex op nummer 23. Het sierde oorspronkelijk een herenhuis dat in 1969 werd afgebroken.

De benaming werd in 1877 officieel goedgekeurd door het Brusselse stadsbestuur.

Zoals verschillende straatnamen in de wijk verwijst ook deze naam naar episodes uit de geschiedenis van Gallië en het vroege België.

Situering { "type": "ExternalData", "service": "geopoint", "ids": "Q55599930" } thumb|left|UNESCO-bufferzone Hotel van EetveldeHet plein vormt samen met de Maria-Louizasquare, de Palmerstonlaan (beide ten westen) en de Margaretasquare (ten oosten) een stedelijke as die door de UNESCO als bufferzone herkend wordt voor het Hotel van Eetvelde aan de Palmerstonlaan, dat behoort tot het UNESCO-werelderfgoed. Verder sluiten er meerdere straten op aan: Michel Angelolaan, Brabançonnelaan, Archimedesstraat, Paviastraat, Karel de Grotelaan, Clovislaan, Karel Martelstraat en de Eburonenstraat.

De Ambiorixsquare ligt in de buurt van de Europese wijk.

Geschiedenis

De aanleg van de Ambiorixsquare hangt samen met de grote urbanistische plannen die de Belgische architect Gédéon Bordiau (1832–1904) vanaf 1875 ontwierp voor de verstedelijking van de Maalbeekvallei. De wijk was oorspronkelijk een half-landelijk gebied met vijvers, tuinen en kleine landbouwactiviteiten langs de Maalbeek. Nadat Brussel in 1853 een deel van Sint-Joost-ten-Node had geannexeerd, ontstond de ambitie om ten noordoosten van het historische centrum een prestigieuze residentiële wijk te ontwikkelen. Bordiau voorzag een netwerk van brede lanen, perspectieven en squares op een licht hellend terrein, geïnspireerd door zowel Franse als Engelse stedenbouwkundige modellen.

De square zelf werd aangelegd in de jaren 1880. In tegenstelling tot de meer landschappelijke Maria-Louizasquare kreeg de Ambiorixsquare een geometrische vormgeving die geïnspireerd was op Franse tuinen. Rechte lanen, symmetrische wandelpaden, waterbekkens en bloemperken bepalen het uitzicht van het plein. Het oorspronkelijke ontwerp van Bordiau voorzag een nog monumentaler patroon met concentrische paden en geïntegreerde waterpartijen, maar dit plan werd uiteindelijk vereenvoudigd uitgevoerd. Vandaag wordt de square gekenmerkt door een langgerekte compositie met fonteinen, grasvelden en sculpturen.

Rond de square ontwikkelde zich vanaf het einde van de negentiende eeuw een residentiële wijk voor de Brusselse burgerij. De meeste huizen werden gebouwd tussen circa 1890 en 1910 en vertonen een grote stilistische diversiteit. Eclecticisme, neorenaissance, neogotiek en art nouveau komen er naast elkaar voor, waardoor de wijk wordt beschouwd als een belangrijk architecturaal ensemble uit de belle époque.

Vanaf het midden van de twintigste eeuw veranderde het karakter van de wijk gedeeltelijk door de uitbreiding van de Europese instellingen in Brussel. Verschillende oorspronkelijke herenhuizen maakten plaats voor appartementsgebouwen en kantoorcomplexen, hoewel een aanzienlijk deel van het historische patrimonium bewaard bleef. Hierdoor bleef de Ambiorixsquare een belangrijke getuige van de negentiende-eeuwse stadsuitbreiding van Brussel en van de ontwikkeling van de Brusselse art nouveau.

Tegenwoordig is de Ambiorixsquare zowel een residentiële als recreatieve ruimte. De square maakt deel uit van een keten van groene ruimten in de voormalige Maalbeekvallei en bevat wandelpaden, vijvers, speelzones en monumentale bomen. Het plein is beschermd als erfgoedsite sinds 1994 en vormt een belangrijk onderdeel van het architecturale en landschappelijke erfgoed van Brussel.

Belangrijkste gebouwen Een van de bekendste gebouwen aan de square is de Huis Saint-Cyr, gebouwd tussen 1901 en 1903 naar ontwerp van architect Gustave Strauven (1878–1919). Het smalle herenhuis geldt als een van de meest opmerkelijke voorbeelden van de Brusselse nouveau. De gevel onderscheidt zich door rijk smeedwerk, gebogen lijnen en een sterk verticale compositie. Het gebouw werd beschermd als monument en gerestaureerd in de late twintigste eeuw.

Deze tabel geeft een selectie van gebouwen langs de square. Huisnummer Gebouw Architect Bouwjaar Informatie Coördinaten Foto1-2Twee huizenAlfred Lecloux (1894) en Henri Van Massenhove (1897)1894Geheel van twee huizen, op hoek met Clovislaan, in eclectische stijl. ingeschreven in de wettelijke inventaris op 19 augustus 2024.4-5Twee huizenAlbert Dumont en Auguste Hebbelynck1895Geheel van twee huizen in eclectische stijl, met elementen van neorenaissance en asymmetrische compositie. Ingeschreven in de wettelijke inventaris op 19 augustus 2024.10HuisOngekend1900Huis in eclectische stijl met symmetrische compositie. Ingeschreven in de wettelijke inventaris op 19 augustus 2024. 11 Huis Saint-Cyr Gustave Strauven 1901-1903 Art-nouveauherenhuis, beschermd sinds 8 augustus 1988. 193x193px45HerenhuisLouis Buade1899Herenhuis in eclectische stijl, op hoek met Karel Martelstraat. Ingeschreven in de wettelijke inventaris op 19 augustus 2024.49Huis Arthur Verhelle1906Met de hoek een geheel in eclectische stijl met elementen van Vlaamse renaissance. Ingeschreven in de wettelijke inventaris op 19 augustus 2024. 160x160px50Quakers HouseGeorges Hobé1899Herenhuis op hoek met Eburonenstraat. Beschermd sinds 9 februari 2006.130x130px

Beeldhouwwerken en bomen De square bevat verschillende monumentale beeldhouwwerken.

Tot de bekendste behoort Paard bij drinkplaats van Constantin Meunier (1831-1905) uit 1899, dat verwijst naar de industriële arbeid en de mijnbouw. Ook het monument voor schrijver Max Waller, ontworpen door Victor Rousseau (1865–1954) in 1914, bevindt zich in de square. Opvallend zijn verder de drie allegorische sculpturen van Jacques de Lalaing (1858-1917), die respectievelijk “het barbaarse element”, “de fraaie beschaving” en “de georganiseerde samenleving” voorstellen. Deze beelden domineren de centrale waterpartij van het plein.

Tot slot een tulpenboom (Liriodendron tulipifera) met een indrukwekkend dikke stam en een promenade met opgebonden lindebomen.

Galerie

Categorie:Plein in Brussel (stad)