Spermakwaliteit is een maatstaf voor de mannelijke vruchtbaarheid, een maatstaf voor het vermogen van de zaadcellen in het sperma om bevruchting te bewerkstelligen. Spermakwaliteit omvat zowel de hoeveelheid als de kwaliteit van de zaadcellen. Spermakwaliteit is een belangrijke factor voor de vruchtbaarheid.
Cryptorchidie, hypospadie, teelbalkanker en een slechte spermakwaliteit vormen samen het syndroom dat bekend staat als testiculaire dysgenesie .
Factoren Veel factoren beïnvloeden de spermakwaliteit. Blootstelling aan een van deze tijdelijke factoren kan tot wel drie maanden duren voordat de spermakwaliteit weer normaal is, vanwege de spermiogenese .
Algemene daling Uit een overzichtsstudie en meta-analyse uit 2017 bleek dat het aantal zaadcellen bij westerse mannen (dat wil zeggen mannen in Australië, Europa, Nieuw-Zeeland en Noord-Amerika) tussen 1973 en 2011 met 50-60% is afgenomen, met een gemiddelde afname van 1,4% per jaar. De meta-analyse vond geen aanwijzingen dat de afname afvlakt. De afname bij Noord-Amerikaanse en Australische/Europese mannen is vergelijkbaar. De afname van het aantal zaadcellen bij mannen in Zuid-Amerika, Azië en Afrika is minder dan bij mannen in westerse landen, hoewel de mate van afname in deze regio's onzeker is. De redenen voor de afname zijn niet met zekerheid bekend, maar deze kunnen verband houden met blootstelling aan chemicaliën, roken door de moeder tijdens de prenatale ontwikkeling, blootstelling aan pesticiden of veranderingen in levensstijl op volwassen leeftijd.
Leeftijd Hoewel het mogelijk is dat mannen tot op hoge leeftijd kinderen verwekken, nemen de genetische kwaliteit van sperma, evenals het volume en de beweeglijkheid ervan, doorgaans af met de leeftijd. Een hogere leeftijd van de vader is in verband gebracht met verschillende mogelijke gezondheidseffecten. Een bijzonder goed onderzocht verband is de link tussen een hogere leeftijd en autisme . Zo bleek uit een onderzoek onder 943.664 kinderen jonger dan 10 jaar dat, na correctie voor verstorende variabelen, het risico op autisme toenam met een hogere leeftijd van de vader.
Bij mannen met een normale spermaproductie (normozoospermie) is het percentage sperma -DNA-fragmentatie positief gecorreleerd met de leeftijd en omgekeerd gecorreleerd met de progressieve sperma-motiliteit . Er werden geen leeftijdsgerelateerde effecten op sperma waargenomen in afzonderlijke controlegroepen die op verschillende geografische locaties werden gerekruteerd, wat erop wijst dat voedingsgewoonten, levensstijl of etniciteit een rol kunnen spelen in de kwaliteit van sperma.
Hoewel een hogere leeftijd een mogelijke factor kan zijn in de beweeglijkheid en gezondheid van sperma, is het sperma van mannen onder de 20 jaar eveneens in verband gebracht met een toename van geboorteafwijkingen zoals neurale buisdefecten, hypospadie, cysteuze nieren en het syndroom van Down.
Warmte alt=A man using a laptop which is placed above his groin. The heat from the laptop may interfere with the quality of his semen.|miniatuur|Een man gebruikt een laptop die boven zijn kruis is geplaatst. De warmte die hierdoor ontstaat, kan de kwaliteit van zijn sperma beïnvloeden. Sperma is gevoelig voor hitte en kan geen hoge temperaturen verdragen. Een toename van 2–3 °C wordt geassocieerd met verhoogde DNA-fragmentatie. Het lichaam beschikt over compensatiemechanismen, zoals het ontspannen van de cremasterspier waardoor de testikel verder van het warme lichaam afhangt, zweten en een tegenstroomuitwisseling van bloed dat het instromende bloed afkoelt. Ondanks deze compensaties moeten sommige activiteiten echter niet te vaak worden uitgevoerd om onvruchtbaarheid door hitte te voorkomen :
saunasessies langdurig baden in warm water Langdurige zonnebanksessies Het plaatsen van een laptop over het kruis voor langdurig gebruik.
Koorts verhoogt de lichaamstemperatuur, wat de spermakwaliteit kan beïnvloeden.
In tegenstelling tot wat algemeen wordt aangenomen, bestaat er geen bewijs dat het dragen van strakke onderbroeken de vruchtbaarheid vermindert. Zelfs bij een temperatuurverhoging van 0,8–1°C als gevolg van het dragen van knellend ondergoed worden geen veranderingen in de spermaparameters, geen afname van de spermatogenese en geen veranderingen in de spermafunctie waargenomen. [ <span title="The material near this tag is possibly inaccurate or nonfactual. (July 2012)">twijfelachtig]</span> – bespreken ]
Fysiek trauma alt=A man getting kicked in the scrotum, causing physical trauma to the testicles|miniatuur|Een man wordt in zijn scrotum geschopt, waardoor zijn testikels fysiek beschadigd raken. Een klap van buitenaf heeft geen invloed op de kwaliteit van reeds geproduceerde zaadcellen. Bovendien worden de testikels goed beschermd in het scrotum, bijvoorbeeld door de tunica vaginalis, waardoor ze bij externe druk wegglijden in plaats van misvormd te raken. Een voldoende harde klap kan echter de haarvaten die het zaadproducerende weefsel van bloed voorzien, afsluiten of verbrijzelen, wat kan leiden tot een permanent of tijdelijk, gedeeltelijk of volledig onvermogen om sperma te produceren in de betreffende testikel.
Chemicaliën Er bestaat het vermoeden dat veel giftige stoffen, waaronder verschillende soorten medicijnen en hormonen, en ook bestanddelen van de voeding, de spermakwaliteit beïnvloeden. Hoewel een aantal chemicaliën met bekende effecten op de vruchtbaarheid uit de menselijke consumptie zijn geweerd, kunnen we niet weten of er nog andere onontdekte stoffen zijn. Veel producten die rechtstreeks in contact komen met zaadcellen worden niet adequaat getest op eventuele nadelige effecten op de spermakwaliteit.
Hormoonverstoorders Hormoonontregelende stoffen zijn chemicaliën die het endocriene (hormoon)systeem verstoren.
Uit een rapport uit 2008 bleek dat de effecten van feminiserende chemicaliën op de mannelijke ontwikkeling in elke klasse van gewervelde diersoorten een wereldwijd fenomeen zijn; men vermoedt dat deze chemicaliën de geslachtsverhouding en het aantal zaadcellen bij mensen verminderen. Negenennegentig procent van de meer dan 100.000 recent geïntroduceerde chemicaliën zijn slecht gereguleerd.
In het sperma van studentvrijwilligers zijn ten minste drie soorten synthetische toxines aangetroffen: polychloorbifenylen (PCB's), DDT en hexachloorbenzeen . DDT en hexachloorbenzeen worden in verband gebracht met een verminderde spermakwaliteit, terwijl PCB's in verband worden gebracht met een algehele verminderde vruchtbaarheid. Lekkages van dibroomchloorpropaan (DBCP) hebben steriliteit bij mannen veroorzaakt. Soldaten die tijdens de Vietnamoorlog werden blootgesteld aan dioxinen en dioxineachtige verbindingen hebben kinderen gekregen met een verhoogd risico op aangeboren afwijkingen.
Ftalaten, een alomtegenwoordige verontreinigende stof, kunnen een verminderde spermaproductie veroorzaken wanneer men er tijdens de prenatale ontwikkeling aan is blootgesteld.
Andere potentiële xeno-oestrogenen die in sommige onderzoeken in verband zijn gebracht met een verminderde spermakwaliteit zijn bisfenol A, nonylfenol en octylfenol .
Medicatie alt=A man smoking a marijuana joint containing THC which can have a negative impact on semen quality|miniatuur|Een man die een joint met marihuana rookt, wat een negatieve invloed kan hebben op de spermakwaliteit.
Depo-Provera, Adjudin en gossypol zijn voorbeelden van stoffen die gebruikt worden als mannelijke anticonceptiemiddelen of bij chemische castratie . Recente studies hebben aangetoond dat THC in cannabis de bewegingen van intacte zaadcellen kan verstoren, waardoor hun vermogen om bevruchting te bereiken afneemt. Veel antibiotica, bijvoorbeeld penicilline en tetracycline, onderdrukken de spermaproductie.
Daarnaast is in vitro- onderzoek aangetoond dat de volgende medicijnen de spermafunctie beïnvloeden:
Veel psychoactieve geneesmiddelen, waaronder veel antidepressiva, veel anti-epileptica (bijvoorbeeld lithium) en propranolol Opioïde analgetica Calciumkanaalblokkers Fosfodiesteraseremmers (bijv. cafeïne, theofylline, pentoxifylline ) Statines Calciumchelatoren (bijv. EDTA )
Bovendien wordt bij tal van producten die bedoeld zijn voor blootstelling aan zaadcellen, slechts een algemene veiligheidsveronderstelling gehanteerd, gebaseerd op het ontbreken van bewijs van daadwerkelijke schade.
Hormonen
Het gebruik van anabole steroïden en andere hormonen kan de spermakwaliteit verminderen. Veranderingen in de hormoonbalans beïnvloeden de spermatogenese .
Het lichaam kent ook natuurlijke schommelingen in hormoonconcentraties, waardoor de spermakwaliteit eveneens natuurlijke fluctuaties vertoont. [ bronvermelding vereist ]
Dieet
Het drinken van meer dan 1 liter cola per dag kan de spermakwaliteit met wel 30% verminderen (onderzoek beweert dat er een correlatie is, maar geen oorzakelijk verband) Sojaproducten verminderen de spermakwaliteit door het hoge gehalte aan een type fyto-oestrogeen, isoflavonen genaamd. Theoretisch gezien kan deze blootstelling aan hoge niveaus van fyto-oestrogenen bij mannen de hypothalamus-hypofyse-gonadale as verstoren. Enkele studies bij dieren hebben aangetoond dat een dergelijk hormonaal effect significant kan zijn en de vruchtbaarheid kan verminderen. Aan de andere kant hebben de meeste studies aangetoond dat isoflavonensupplementen weinig tot geen effect hebben op de spermaconcentratie, het aantal zaadcellen of de beweeglijkheid ervan, en geen veranderingen veroorzaken in het testikel- of ejaculaatvolume. Uit een onderzoek uit 2010 bleek dat er weinig bewijs is voor een verband tussen spermaparameters en een verhoogde BMI . Folaat (vitamine B9 ) kan zaadcellen beschermen tegen aneuploïdie . Gossypol wordt in verband gebracht met een verminderde spermaproductie. Het is aanwezig in ruwe katoenzaadolie en mogelijk ook in het orgaanvlees van dieren die ermee vergiftigd zijn Een overzicht van epidemiologische/observationele studies leverde de meest uitgebreide analyse op van de verbanden tussen voeding of nutriënteninname en het risico op onvruchtbaarheid. Het suggereert dat aanpassingen in het dieet nuttig kunnen zijn bij het beïnvloeden van de mannelijke vruchtbaarheid en het vermogen om een kind te verwekken. Gezonde diëten (zoals het mediterrane dieet), rijk aan voedingsstoffen zoals omega-3-vetzuren, bepaalde antioxidanten en vitaminen, en arm aan verzadigde vetzuren (VZV's) en transvetzuren (TFZ's), worden geassocieerd met hoge spermakwaliteit. Wat betreft voedselgroepen zijn fruit, vis, gevogelte, eieren, granen, bladgroenten, pure chocolade en magere zuivelproducten positief gerelateerd aan de spermakwaliteit. Diëten rijk aan bewerkt vlees, gefrituurd voedsel, aardappelen, volle zuivelproducten, cafeïne, alcohol en suikerhoudende dranken zijn in sommige studies echter omgekeerd geassocieerd met de spermakwaliteit. De weinige studies die de relatie tussen de inname van voedingsstoffen of voedsel door mannen en de vruchtbaarheid onderzoeken, suggereren ook dat diëten rijk aan rood vlees, bewerkt vlees, thee en cafeïne geassocieerd zijn met een lagere vruchtbaarheid. Deze associatie is alleen controversieel in het geval van koffie, omdat is aangetoond dat een kleine hoeveelheid koffie, twee tot drie kopjes per dag, de beweeglijkheid van het sperma kan verbeteren, maar dat meer dan drie kopjes per dag de vruchtbaarheid juist kunnen verminderen. De potentiële biologische mechanismen die het verband leggen tussen voeding, spermafunctie en vruchtbaarheid zijn grotendeels onbekend en vereisen verder onderzoek. Uit één onderzoek bleek dat een dieet rijk aan fruit, groenten, aardappelen, vlees, volle zuivelproducten, zeevruchten en gebak de spermacount met 50% verhoogde. Mannen die zo'n dieet volgen, hebben een spermacount die bijna twee keer zo hoog is als die van mannen die dat niet doen.
Andere chemicaliën