Azed is een kruiswoordpuzzel die elke zondag verschijnt in The Observer. Sinds de introductie in maart 1972 wordt de puzzel geheel samengesteld door Jonathan Crowther, die tevens jurylid is van de maandelijkse omschrijvingen-wedstrijd. Het pseudoniem 'Azed' is een omkering van Deza (Fray Diego de Deza), een Spaanse grootinquisiteur. Daarmee verwijst het naar de traditie van eerdere puzzelmakers zoals Torquemada en Ximenes, die eerder het cryptische puzzelblok van The Observer verzorgden. De puzzels staan bekend om hun hoge moeilijkheidsgraad, met veel obscure en archaïsche woorden en verwijzingen naar klassieke literatuur, wat zelfs ervaren cryptische puzzelaars uitdaagt. De 2000e Azed-puzzel verscheen op 26 september 2010; de 500e wedstrijdpuzzel op 1 augustus 2010. thumb|Azed (Jonathan Crowther) staand voor een 'balkjespuzzel' in 2005. De puzzel Het 'balkjesdiagram' (barred puzzle) maakt een veel uitgebreidere woordenschat mogelijk dan in een standaard cryptogram. Tot de helft van de oplossingen bestaat uit zeldzame woorden, vaak alleen in woordenboeken terug te vinden, waardoor The Chambers Dictionary voor veel oplossers onmisbaar is. Dat wordt deels gecompenseerd door het lage aantal letters die maar in één woord voorkomen en door de strikte manier waarop de aanwijzingen zijn opgebouwd. Azed volgt nauwgezet de Ximeneïsche regels en hecht sterk aan grammaticale en syntactische precisie. Die zorgvuldigheid helpt zowel bij het vinden van de oplossing als bij het vertrouwen dat deze correct is. Zoals gebruikelijk bij dit puzzeltype worden bij publicatie korte toelichtingen gegeven waarin wordt uitgelegd hoe de moeilijkere oplossingen uit de aanwijzingen zijn afgeleid. Ongeveer elke zes weken verschijnt er een 'special', een puzzel met afwijkende regels voor het oplossen of het invullen van de puzzel. Veel van deze specials zijn gemaakt ter gelegenheid van bijzondere gebeurtenissen en maken gebruik van technieken die ook in andere klassieke specials voorkomen.
De competitie De wedstrijden voor het schrijven van omschrijvingen, oorspronkelijk ingevoerd door Ximenes, worden gehouden op de eerste zondag van elke maand en met Kerstmis. Om mee te doen moeten oplossers het diagram correct invullen en daarbij een aanwijzing insturen voor een opgegeven woord. Bij een gewone puzzel wordt dat woord eenvoudigweg gegeven via een korte definitie. Als de wedstrijdpuzzel een 'special' is, kan het vinden van het betreffende woord deel uitmaken van de opgave, en moet de ingezonden aanwijzing vaak voldoen aan de bijzondere regels die voor die special gelden.
thumb|Azed Prijs Boekplaat (ontwerp van Reg Boulton) Op de plaquette staat een uil die op een boek zit, met daarbij de woorden ‘The Observer AZED PRIZE’. De lauwerkrans is aan de onderkant samengebonden met een strik, waarvan de twee lintuiteinden naar opzij uitwaaieren.
De uitslag van de wedstrijd verschijnt drie weken later. Er worden drie prijzen toegekend, bestaande uit een boekenbon en een Azed-exlibris; de namen van de winnaars worden samen met hun ingezonden aanwijzingen gepubliceerd. Daarnaast worden ongeveer twintig andere deelnemers zeer eervol vermeld (Engels: Very Highly Commended, VHC). De winnaar van de eerste prijs ontvangt bovendien de Azed Instant Victor Verborum Cup, een wisseltrofee die een maand in bezit blijft voordat hij wordt doorgegeven aan de volgende winnaar. Bij de kerstwedstrijd krijgen ook de VHC-deelnemers een prijs. In weken zonder wedstrijd worden drie correct ingezonden diagrammen willekeurig geselecteerd; deze inzenders ontvangen een boekenbon.
Jaarlijks wordt een Honours List gepubliceerd met de meest consistente inzenders van aanwijzingen. Een prijswinnende aanwijzing levert twee punten op, een VHC-vermelding één punt; HC-vermeldingen tellen niet mee. De jaarlijkse kampioen ontvangt gedurende zijn of haar regeerperiode een zilveren schaal, die daarna wordt doorgegeven aan de volgende winnaar. Deelnemers die vier punten of meer behalen zonder een prijs te winnen, ontvangen een troostprijs. Het Azedjaar loopt momenteel van september tot augustus.
De Azed Slip In de Azed Slip worden alle VHC‑aanwijzingen integraal opgenomen, aangevuld met de namen van ongeveer vijftig deelnemers met een Highly Commended‑vermelding kregen, maar net niet tot de VHC’s doordrongen. Na deze lijsten volgen Azeds eigen opmerkingen, waarin hij reageert op lezerspost of uitlegt welke problemen deelnemers die maand tegenkwamen, vaak geïllustreerd met anonieme, minder geslaagde inzendingen. Hij vermeldt ook nieuws over komende puzzelgerelateerde evenementen of publicaties, evenals overlijdens van langdurige deelnemers. De Slip wordt in de Chambers Crossword Manual omschreven als 'Azed’s Clue‑writing School' en heeft een grote invloed gehad op de verfijning van de normenontwikkeling van hoge normen voor cryptische aanwijzingen.
Categorie:Puzzel