miniatuur|Gezicht op de Adamsberg (Mulgirigala in zuidelijk Sri Lanka), met rechtsonder wellicht Johann Heydt of Arent Jansen. Johann Wolffgang Heydt (Erlangen, 17 maart 1709 - Hellingen, 15 april 1777) was een Duitse landmeter, cartograaf, topografisch tekenaar en graveur. Van 1733 tot 1741 was hij in dienst van de VOC op Ceylon en in Batavia. Na terugkomst publiceerde hij in 1744 een monumentaal, rijk geïllustreerd boek met 115 grote kopergravures en bijbehorende beschrijvingen van gebouwen, landschappen en culturele uitingen in Ceylon, Java, de Kaap de Goede Hoop en andere locaties.
Biografie Over Heydts jeugd is vrijwel niets bekend. Hij had twee broers: Ludwig Ernst, die net als hij dienst nam bij de VOC en in 1740 stierf in Batavia, en Christian Heinrich, die als tuinman en jager werkte voor prins Lodewijk Frederik van Saksen-Hildburghausen. Rond 1730 werkte Heydt als landmeter in dienst van het Paltsgraafschap aan de Rijn. Om onbekende redenen, wellicht op zoek naar avontuur, trad hij in 1733 als soldaat in dienst van de VOC. Hij werkte daarna als landmeter en tekenaar op Ceylon en op Java en keerde in 1741 terug naar Duitsland. Hij trouwde in Wilhelmsdorf, en kreeg een zoon en twee dochters. Hij was er architect en landmeter voor prins Philipp Ernst von Hohenlohe-Waldenburg-Schillingsfürst. Over zijn tijd in Azië publiceerde hij in 1744 zijn Allerneuester Geographisch- und Topographischer Schau-Platz von Africa und Ost-Indien. Over zijn leven daarna is niets bekend.
In Indië voor de VOC miniatuur|De ambassade van Daniël Agreen naar Kandy in 1736. Nadat Heydt eind 1733 in Amsterdam door de VOC was aangenomen als soldaat reisde hij op 21 januari 1734 met het schip Meermond naar Colombo, de hoofdstad van het VOC-gebied in Ceylon. Hij kwam daar op 30 augustus aan. Hij ontmoette er de ervaren tekenaar Arent Jansen, die hem veel tekeningen gaf van de natuur en van boeddhistische tempels op het eiland. Heydt zou ze later gebruiken voor zijn boek. Jansen was volgens Heydt al meer dan 30 jaar in Indië. Verder is er niets over hem bekend en zijn overige werk is verloren gegaan. In opdracht van de gouverneur van Ceylon Diederik van Domburg ging Heydt met Jansen mee op pad om tekeningen te maken.
In november 1736 ging Heydt mee met de dessaveHoofd van het inheemse bestuur in een district. van Colombo Daniël Agreen op zijn diplomatieke missie naar Narendra Singha, de koning van Kandy in centraal Ceylon. Wederzijdse ambassades vonden in principe ieder jaar plaats, maar onder Van Domburg was de relatie met Kandy verslechterd. De nieuwe gouverneur Van Imhoff stuurde daarom een extra pompeuze missie naar Kandy met veel geschenken, waaraan Heydt deelnam als korporaal met het bevel over acht soldaten. Onderweg maakte hij veel notities over de reis en over de ontvangst in Kandy van 24 tot 31 december. Een gedetailleerde beschrijving en bijbehorende tekeningen zouden later in zijn boek verschijnen. miniatuur|Valckeniers tuin en biljarthal bij Antjol. In januari 1737 ging Heydt naar Batavia. Daar werd hij herenigd met zijn jongere broer Ludwig Ernst. Die werkte als mandoer (opzichter) voor Herman van Suchtelen, een lid van de Raad van Indië. Hij liet Van Suchtelen zijn broers tekeningen zien, waarop Van Suchtelen Heydt in contact bracht met de nieuwe gouverneur-generaal Adriaan Valckenier. Die was een liefhebber van het werk van François Valentijn, en was dermate onder de indruk van Heydts werk dat hij hem op 20 april 1738 officieel benoemde tot architect en tekenaar en hem de opdracht gaf om tekeningen te maken van de VOC-gebouwen in Batavia. De tekeningen waren bedoeld voor een platenboek dat Valckenier aan Valentijns werk Oud en Nieuw Oost-Indiën wilde toevoegen. Ook moest Heydt plattegronden maken van de stad en zijn omgeving en moest hij waterpartijen ontwerpen voor Valckeniers nieuwe buitenplaats Zeelust op voormalig woest land aan de westoever van de monding van de Antjol rivier. Heydt was erg enthousiast over de daar aangelegde barokke tuin zoals die in Batavia destijds in de mode was, met grotwerk, beelden, vogelhuizen, geschoren hagen en waterpartijen.
Van veel tekeningen maakte Heydt een duplicaat voor zichzelf voor later gebruik. De meeste zijn natuurgetrouw en zeer nauwkeurig, maar hij had ook de gewoonte om in stadsgezichten objecten weg te laten en gebouwen volledig weer te geven zonder dat ze vanaf een enkel gezichtspunt zo te zien waren.
Nadat Ludwig Ernst in februari 1740 stierf werd hij ook zelf ziek met 'de koek' (een vergroting van de milt door malaria). Hij bracht enige tijd door in een hospitaal, en schreef later dat daar in het regenseizoen wel 30 of 40 mensen per dag stierven. Waarschijnlijk overdreef hij, maar de hospitalen in Batavia waren berucht. Hij besloot terug te keren naar Nederland, en verliet Batavia op 3 november op het Zeeuwse schip Everswaart van de retourvloot. Op 6 augustus 1741 was hij in Middelburg.
De Schau-platz miniatuur|Titelpagina van Allerneuester Geographisch- und Topographischer Schau-Platz von Africa und Ost-Indien. Heydts boek heeft ruim 350 bladzijden en bevat 115 paginagrote kopergravures van gebouwen, mensen, flora en fauna, landschappen en kaarten vergezeld van gedetailleerde maar zeer omslachtige beschrijvingen. Het boek verscheen in folio, en was daarmee bedoeld voor een relatief kapitaalkrachtig publiek. De meeste reisverslagen in die tijd verschenen in quarto of octavo. Het boek werd gedrukt in de hof- en kanselarijdrukkerij van Johann Karl Tetschner in Wilhelmsdorf en in de drukkerij van de Homänischen Erben in Neurenberg. 46 gravures betreffen Batavia en omstreken. Eveneens 46 gravures gaan over Ceylon. Alle zijn grotendeels door Heydt zelf gemaakt, maar ook andere Duitse graveurs werkten mee aan het boek. De teksten over Ceylon zijn voor een groot deel overgenomen uit de werken van Philippus Baldaeus en Robert Knox, en zijn aangevuld met zijn eigen teksten. 15 gravures zijn van plaatsen waar hij zelf nooit geweest is: de Molukken, Perzië, Bengalen, Japan en Kaapverdië. De tekeningen had hij van anderen gekregen. Het 'Afrika' gedeelte uit de titel beperkt zich tot 5 gravures van de Kaapkolonie. Heydts tekeningen en vooral de plattegronden zijn vooral historisch van grote waarde.
Galerij
Categorie:Persoon uit de geschiedenis van de VOC Categorie:Tekenaar