Tristaniet is een verouderde naam voor afanitisch, intermediair stollingsgesteente dat rijk is in kalium, met een samenstelling tussen trachyandesiet en trachiet. Tristaniet bestaat grotendeels uit de mineralen plagioklaas, olivijn en pyroxeen. Het bevat vaak een kleiner aandeel in andere veldspaten (kaliveldspaat, andesien, oligoklaas, labradoriet). De pyroxeen en olivijn zijn rijk in ijzer.
Tristaniet valt qua samenstelling in het door de Canadese petroloog R.A. Daly ontdekte zogenaamde 'gat' in de spreiding van de samenstelling van sommige magmaseries. Met de invoering van de IUGS-classificatie van stollingsgesteente aan het einde van de 20e eeuw is het gebruik van algemeen gedefinieerde namen in ongebruik geraakt. De naamgeving verloopt in de nieuwe classificatie volgens exact gedefinieerde grenzen. Het meeste gesteente dat vroeger tristaniet is genoemd heet volgens de IUGS-classificatie latiet. Omdat de historische naamgeving niet precies verliep valt een klein deel van als tristaniet geclassificeerd gesteente in de IUGS-classificatie onder trachiet of benmoreiet.
De naam tristaniet werd ingevoerd door de Schotse petrologen Cecil Edgar Tilley en Ian Douglas Muir in 1963. De naam was bedoeld als kaliumrijke tegenpool van benmoreiet, en komt van het eiland Tristan da Cunha in de zuidelijke Atlantische Oceaan.
Categorie:Stollingsgesteente