Landgoed Zonheuvel is een historische buitenplaats en landgoed van circa 47 hectare in de Nederlandse plaats Doorn in de provincie Utrecht. Het landgoed ligt op een heuvel in het Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug en staat met name bekend om het monumentale Maarten Maartenshuis, het voormalige koetshuis en een historisch openluchttheater. Tegenwoordig is het landgoed ingericht als hotel, conferentieoord en evenementenlocatie.

Geschiedenis

Ontstaan en vroege eigenaren Het landgoed werd in 1836 gesticht door H.J. van Bennekom, de toenmalige burgemeester van Doorn. Hij liet op de Amersfoortse Berg een buitenplaats aanleggen die destijds circa 37 hectare besloeg. Het terrein bestond destijds voornamelijk uit heide, weiland, productiebos, een boomgaard, een kwekerij en een eenvoudig herenhuis. In de loop van de negentiende eeuw wisselde het landgoed enkele malen van eigenaar.

De periode Van der Poorten Schwartz In 1894 werd het landgoed aangekocht door de gefortuneerde Nederlandse schrijver en dichter Joost Marius Willem van der Poorten Schwartz (1858–1915) en zijn echtgenote Anna van Vollenhove. Van der Poorten Schwartz genoot destijds grote internationale bekendheid, met name in het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten, waar hij publiceerde onder het pseudoniem Maarten Maartens.

Omdat hij tijdens zijn vele reizen een omvangrijke kunst- en curiosacollectie had opgebouwd, ontstond de behoefte aan een groter pand om deze verzameling te huisvesten. Dit leidde in 1902 tot de bouw van een nieuw hoofdgebouw, het huidige Maarten Maartenshuis, dat in de directe nabijheid van het oude herenhuis werd opgetrokken.

Maatschappelijke bestemming en Tweede Wereldoorlog Na het overlijden van Maarten Maartens in 1915 en zijn echtgenote in 1924, erfde hun ongehuwde dochter, Ada van der Poorten Schwartz, het landgoed. Zij doopte het hoofdgebouw om tot het Maarten Maartenshuis, ter nagedachtenis aan haar vader.

Ada gaf het landgoed een uitgesproken maatschappelijke en internationale functie. Het werd een centrum voor jeugdwerk, conferenties en religieuze bijeenkomsten. In 1937 liet zij, samen met haar vriendin en dichteres Henriëtte Roland Holst, een openluchttheater op het terrein aanleggen. Tijdens de Tweede Wereldoorlog deed het Maarten Maartenshuis dienst als noodhospitaal; Ada van der Poorten Schwartz overleed hier zelf in 1944.

Vanaf 1974: SBI In 1974 werd het landgoed aangekocht door de stichting van het Slotemaker de Bruïne Instituut, een scholings- en vormingsinstituut gelieerd aan de christelijke vakbeweging (CNV). De stichting verbond zich aan de voorwaarde om het landgoed en de historische inboedel te conserveren en in stand te houden.

Gebouwen en architectuur Het landgoed herbergt vier karakteristieke hoofdgebouwen en een buitentheater, die verspreid liggen door het bosrijke park: Maarten Maartenshuis Het monumentale hoofdgebouw uit 1902 werd ontworpen in een historiserende stijl (neorenaissance). Het gebouw kenmerkt zich door trapgevels, stijlkamers en een markante klokkentoren. Koetshuis Dit lagere, klassieke gebouw deed oorspronkelijk dienst als stal en koetshuis voor de paarden en rijtuigen van de familie. Paviljoen Een groter, modern multifunctioneel gebouw dat later op het terrein is toegevoegd. Het vormt de centrale spil van de huidige hotel- en congresfunctie en herbergt de hotelkamers, een restaurant en grote congreszalen. Lodges Twee houten, ecologisch gebouwde lodges die verscholen liggen in het groen en specifiek zijn ingericht voor kleinschalige outdoor- en teambuildingsbijeenkomsten. Openluchttheater Het oorspronkelijke theater uit 1937 raakte in de loop der decennia in verval, maar werd in 2017 volledig in historische stijl herbouwd en biedt plaats aan circa 200 personen.

Huidige functie en duurzaamheid Landgoed Zonheuvel wordt geëxploiteerd als hotel, conferentiecentrum en evenementenlocatie.

Categorie:Doorn (Utrecht)