Mademoiselle de Lancey, ook bekend onder de titel De dame op het rode kussen (Frans: ), is een schilderij van Carolus-Duran uit 1876. Het toont de Amerikaanse courtisane Alice de Lancey en geldt als een treffend voorbeeld van de mondaine portretkunst uit de vroege Derde Franse Republiek. Het werk bevindt zich sinds 1915 in de collectie van het Petit Palais in Parijs.
Voorstelling Het schilderij toont de jonge Amerikaanse Julia Tahl, beter bekend onder haar aangenomen adellijke naam Alice de Lancey, in een half-liggende, nonchalante pose op een rijk gedecoreerde chaise longue. Het model werd in 1851 in Baltimore geboren en wist na haar aankomst in Parijs rond 1875 snel toegang te krijgen tot de meest exclusieve kringen. Zij onderhield amoureuze relaties met invloedrijke mannen, waaronder de rijke baron Antoine d'Ezpeleta en de joodse bankier graaf Nissim de Camondo. Deze kocht voor haar een deel van het historische landgoed Louveciennes, dat voorheen toebehoorde aan Madame du Barry. De Lancey richtte dit verblijf in met een uiterst kostbare kunstcollectie die haar fascinatie voor de achttiende-eeuwse esthetiek weerspiegelde.
Op het schilderij wordt Mademoiselle de Lancey omringd door weelderige stoffen en kussens. Ze draagt een baljurk van wit zijdesatijn met een nauwsluitend lijfje versierd met kant en parels, dat scherp afsteekt tegen het grote, helderrode zijden kussen achter haar. Haar nonchalante pose is een directe toespeling op het achttiende-eeuwse portret dat François Boucher maakte van zijn echtgenote. Zij kijkt de toeschouwer met een zelfverzekerde blik aan terwijl zij een gesloten waaier vasthoudt. De voorzijde van haar rok is enigszins opgetrokken, waardoor haar enkels en voeten zichtbaar worden. Zij draagt schoenen met gouden hakken, destijds zeer ongebruikelijk en gedurfd. Haar donkere haar is opgestoken, versierd met een bloem, terwijl haar armen en vingers zijn voorzien van een kostbare armband en ring.
Carolus-Duran combineert op dit portret realisme met academische salonkunst. De felle contrasten tussen het wit van de jurk, het groen van de draperieën en het scharlakenrood van het kussen stuitten destijds op kritiek. De conservatieve critici op de Salon van 1877 spraken schamper over "het afsteken van vuurwerk""tirer des feux d’artifice", vgl. museumwebsite. en vonden de schaduwen op de jurk te hard."maculée d’ombre", vgl. museumwebsite. Desondanks illustreert het portret de vaardigheid van de schilder om textuur, weelde en de persoonlijkheid van zijn model vast te leggen.
Herkomst Carolus-Duran voltooide het werk in mei 1876 te Parijs. Het schilderij bleef in het bezit van De Lancey tot haar overlijden in Biarritz in 1913. Zij liet haar eigen portret na aan de stad Parijs, samen met portretten van haar dwergspaniël Chinois en baron d'Ezpeleta. Sinds 1915 maakt het schilderij deel uit van de collectie van het Petit Palais.
Afbeeldingen
Externe links
Categorie:Schilderij in het Petit Palais Categorie:Werk van Carolus-Duran