Atonaal is een bloemlezing uit de experimentele Nederlandstalige poëzie, samengesteld en ingeleid door Simon Vinkenoog en in 1951 uitgegeven door A.A.M. Stols. De bundel wordt beschouwd als het manifest en de eerste groepsmanifestatie van de Vijftigers. Samen met Nieuwe griffels schone leien (1954) van Paul Rodenko gaf Atonaal grote bekendheid aan de nieuwe, experimentele poëzie van na de oorlog.Simon Vinkenoog: biografie, Koninklijke Bibliotheek. Geraadpleegd op 14 juni 2026.
Achtergrond Het initiatief lag bij uitgever A.A.M. Stols, die een manier zocht om zijn poëziefonds na de oorlog nieuw leven in te blazen en Vinkenoog vroeg een keuze uit het werk van jonge dichters samen te stellen. Vinkenoog, die in 1950 met de bundel Wondkoorts had gedebuteerd en vanuit Parijs het stencilblad Blurb uitgaf, bracht voor dat doel een groep jonge dichters bijeen. De bloemlezing werd zo de eerste gezamenlijke presentatie van wat later de Beweging van Vijftig zou heten.Simon Vinkenoog: van Vijftiger naar voordrachtskunstenaar, Neerlandistiek. Geraadpleegd op 14 juni 2026.
Samenstelling en inhoud Vinkenoog koos niet op grond van literaire maatstaven, maar op grond van persoonlijke voorkeur. Aanvankelijk selecteerde hij dichters die hij persoonlijk kende: Hans Andreus, Remco Campert, Hugo Claus, Jan Hanlo, Lucebert en Paul Rodenko. Omdat hij nagelaten gedichten van de gestorven Hans Lodeizen in zijn bezit had, nam hij ook diens werk op. Op aandringen van Lucebert breidde hij de keuze uit met Jan Elburg en Gerrit Kouwenaar, en later voegde hij ook Rudy Kousbroek, Sybren Polet, Koos Schuur en Bert Schierbeek toe. Met zijn eigen werk erbij telde de bloemlezing veertien dichters, die op grond van hun bijdrage aan Atonaal tot de kern van de Vijftigers gingen behoren.De Vijftigers, Andere Tijden. Geraadpleegd op 14 juni 2026.
Betekenis Atonaal luidde het begin in van de Beweging van Vijftig. De experimentele gedichten werden vooral onder jongeren populair en droegen bij aan het gevoel van een eigen, van de oudere generatie afwijkende identiteit. De bloemlezing geldt sindsdien als een van de invloedrijkste poëziebloemlezingen van de twintigste eeuw.
Referenties
Categorie:Nederlandstalige poëzie Categorie:Boek uit 1951