Anja Machielse (1956) is een Nederlandse filosoof en sociaal wetenschapper. Zij is emeritus hoogleraar Humanisme en Sociale Weerbaarheid en bijzonder hoogleraar Sociale Weerbaarheid van Ouderen aan de Universiteit voor Humanistiek in Utrecht. Zij doet sinds de jaren negentig onderzoek naar de betekenis van sociale relaties voor individuen en gemeenschappen. Zij geldt als een van de bekendste Nederlandse onderzoekers op het gebied van eenzaamheid en sociaal isolement.
Opleiding en loopbaan Machielse studeerde filosofie aan de Universiteit van Amsterdam en de Erasmus Universiteit Rotterdam. Zij promoveerde in 2006 aan de Universiteit Utrecht. Na haar promotie was zij verbonden aan de Universiteit Utrecht, waar zij als universitair docent werkzaam was binnen de interdisciplinaire opleiding Algemene Sociale Wetenschappen.
Van 2009 tot 2013 was zij hoofd onderzoek van het Landelijk Expertisecentrum Sociale Interventies (LESI). Het LESI was een kennis- en opleidingsinstituut dat zich richtte op maatschappelijke vraagstukken. In 2013 trad zij in dienst bij de Universiteit voor Humanistiek als universitair hoofddocent. In 2015 werd zij benoemd tot hoogleraar Humanisme en Sociale Weerbaarheid. Daarnaast bekleedt zij de bijzondere leerstoel Sociale Weerbaarheid van Ouderen.
Onderzoek Het onderzoek van Machielse richt zich op zingeving en de betekenis van sociale relaties voor het persoonlijk leven en voor de samenleving als geheel. Centraal in haar werk staat de spanning tussen individuele autonomie en sociale verbondenheid.
Machielse verwierf bekendheid met haar onderzoek naar eenzaamheid en sociaal isolement. In haar onderzoek benadrukt zij dat eenzaamheid een normaal onderdeel van het menselijk bestaan is en niet uitsluitend als maatschappelijk probleem moet worden benaderd. In profielinterviews in Vrij Nederland, Trouw en NRC werd haar werk beschreven als een meer dan 25 jaar durende zoektocht naar de complexiteit van eenzaamheid en de invloed van persoonlijke, culturele en maatschappelijke ontwikkelingen.
Een belangrijk onderdeel van haar onderzoek is de ontwikkeling van typologieën van sociaal isolement en eenzaamheid. Op basis van langdurig kwalitatief onderzoek ontwikkelde zij interventieprofielen die worden gebruikt door gemeenten, welzijnsorganisaties en zorgprofessionals bij de ondersteuning van mensen die sociaal geïsoleerd zijn.
Daarnaast deed zij onderzoek naar sociale weerbaarheid, verlieservaringen, zingeving en de sociale positie van ouderen.
Maatschappelijke impact Naast haar academische werkzaamheden speelt Machielse een prominente rol in het maatschappelijke debat over eenzaamheid en sociale uitsluiting. Een terugkerend thema in haar werk is dat eenzaamheid niet uitsluitend een individueel probleem is, maar mede voortkomt uit maatschappelijke ontwikkelingen zoals individualisering en toenemende verwachtingen rond zelfredzaamheid.
In interviews met onder meer NRC, Trouw, Het Financieele Dagblad en Vrij Nederland pleitte zij voor een benadering waarin eenzaamheid niet alleen wordt gezien als een persoonlijke ervaring, maar ook als een maatschappelijk vraagstuk dat samenhangt met sociale structuren en gemeenschapsvorming en de rol van de overheid daarin.
Machielse ontwikkelde samen met acteur Kees van Loenen de podcast Stemmen van eenzaamheid, waarin verschillende vormen van eenzaamheid aan de hand van haar typologie worden besproken en verbeeld.
Van 2018 tot 2025 was Machielse voorzitter van de Wetenschappelijke Adviescommissie van het landelijke actieprogramma Eén tegen Eenzaamheid van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. In die rol adviseerde zij over beleid gericht op het voorkomen van eenzaamheid en sociaal isolement.
Publicaties Een selectie van publicaties van Machielse:
Niets doen, niemand kennen. De leefwereld van sociaal geïsoleerde mensen (2003).
Afvallers en afhakers. Over eenzaamheid, sociaal isolement en een weerbare samenleving (2023).
De kracht van eenzaamheid. Hoe eenzaamheid ons uitdaagt en in beweging zet (2025).
Externe links
Profielpagina Universiteit voor Humanistiek Persoonlijke website
Categorie:Nederlands socioloog Categorie:Nederlands hoogleraar Categorie:Hoogleraar aan de Universiteit voor Humanistiek