De mopanebossen van de Zambezi (Engels: Zambezian and mopane woodlands) vormen een ecoregio in het zuidoosten van Afrika. De ecoregio is onderdeel van de WNF-bioom tropisch of subtropisch grasland, savanne of struweel.
De ecoregio wordt gekenmerkt door de mopaneboom (Colophospermum mopane) en strekt zich uit over delen van Botswana, Malawi, Mozambique, Namibië, Swaziland, Zambia, Zimbabwe en Zuid-Afrika, met inbegrip van de benedenloop van de Zambezi en de Limpopo. In het noorden wordt de ecoregio begrensd door de Luangwa en in het zuiden door de Pongola.
De vochtigere ecoregio’s van het kustbossenmozaïek van zuidelijk Zanzibar-Inhambane en het kustbossenmozaïek van Maputaland liggen tussen de mopanebossen van de Zambezi en de Indische Oceaan. De mopanebossen van de Zambezi liggen over het algemeen op een lagere hoogte en kennen minder neerslag dan de aangrenzende miombo-bosgebieden, die de plateaus en steile hellingen boven de rivierlaagvlakten beslaan. Het gebied wordt in het zuidwesten begrensd door de Drakensbergen en de ecoregio’s van het bosveld van Zuidelijk Afrika en het berggrasland, bosland en bos van de Drakensbergen. In het westen gaat het over in de drogere Baikiaeabossen van de Zambezi en het drogere Acacia-Baikiaeabosland van de Kalahari op de Kalaharizandvlaktes van het Zuid-Afrikaanse Plateau.
Klimaat Het klimaat is tropisch, met regen in de zomer, voornamelijk tussen november en april. De jaarlijkse neerslag varieert tussen 250 en 1000 mm. De temperaturen schommelen tussen -4 °C en 46 °C, met een jaargemiddelde tussen 18 °C en 24 °C.
Flora De boom waaraan de ecoregio zijn naam ontleent, de mopane (Colophospermum mopane), is de meest kenmerkende soort van deze beboste savanne. Soms komt hij voor in combinatie met andere belangrijke bomen en struiken, zoals de Afrikaanse baobab (Adansonia digitata), Cissus cornifolia, Combretum apiculatum, Combretum imberbe, Kirkia acuminata, m'pingo (Dalbergia melanoxylon), Senegalia nigrescens en Commiphora-soorten.
De mopane-gemeenschappen variëren in hoogte en dichtheid, afhankelijk van het klimaat en de bodemsoort, van een open, met bomen begroeide savanne met exemplaren van één tot drie meter hoog, tot de dichte mopane-kathedralen van Zambia, die een hoogte van 25 meter bereiken.
De dichtheid van kruidachtige planten varieert sterk. Tot de typische grassen behoren onder meer de Brachiaria deflexa, buffelgras (Cenchrus ciliaris), Digitaria eriantha, Echinochloa colona, Enneapogon cenchroides, Pogonarthria squarrosa, Schmidtia pappophoroides, Stipagrostis uniplumis en soorten van de geslachten Urochloa, Aristida en Eragrostis.
In het oosten en noordoosten komt de mopane niet zo veel voor; de belangrijkste bomen zijn de Afrikaanse baobab (Adansonia digitata), Aganope stuhlmannii, jakhalsbes (Diospyros mespiliformis), Kigelia africana, Lonchocarpus capassa, Trichilia emetica, wilde vijgenboom (Ficus sycomorus) en Xanthocercis zambesiaca.
In het zuidoosten bestaat de dichtere, beboste savanne uit Combretum apiculatum, Combretum collinum, Dichrostachys cinerea, Kirkia acuminata, marula (Sclerocarya birrea), Peltophorum africanum, Piliostigma thonningii, Senegalia nigrescens, Terminalia sericea, Vachellia gerrardi en Vachellia nilotica. Wat de kruidachtige planten betreft, komen in de droge gebieden Enneapogon cenchroides, Heteropogon contortus, Panicum maximum, Themeda triandra en Urochloa mossambicensis veel voor, terwijl in de vochtigere gebieden de soorten Hyperthelia dissoluta en Hyparrhenia hirta overheersen.
In het uiterste zuiden van de ecoregio, voornamelijk in het Josefsdal Songimvelo Game Reserve in Zuid-Afrika, groeien twee endemische palmvarens, Encephalartos heenanii en Encephalartos paucidentatus, die beide met uitsterven worden bedreigd.
Fauna Deze ecoregio herbergt een van de grootste Afrikaanse populaties van de savanneolifant (Loxodonta africana) en de zwarte neushoorn (Diceros bicornis), evenals belangrijke populaties van Afrikaanse luipaard (Panthera pardus pardus), Afrikaanse wilde hond (Lycaon pictus), blauwe gnoe (Connochaetes taurinus), gevlekte hyena (Crocuta crocuta), grote koedoe (Tragelaphus strepsiceros), impala (Aepyceros melampus), jachtluipaard (Acinonyx jubatus), kafferbuffel (Syncerus caffer), leeuw (Panthera leo), nijlpaard (Hippopotamus amphibius), nyala (Tragelaphus angasii), Sharpes grijsbok (Raphicerus sharpei), witte neushoorn (Ceratotherium simum), zadeljakhals (Canis mesomelas) en zuidelijke giraffe (Giraffa giraffa).
Onder de vogels vallen de ooievaar (Ciconia ciconia) en Sharpes reiger (Egretta vinaceigula). Van de endemische reptielen verdienen de wormhagedis Chirindia langi, de rotshagedis Platysaurus torquatus en de slang Xenocalamus sabiensis een vermelding. De mopane dient als voedsel voor veel dieren, van olifanten tot de rupsen van de vlindersoort Gonimbrasia belina.
Beschermde gebieden Onder de beschermde gebieden in de ecoregio zijn:
Categorie:Ecoregio van Afrika Categorie:Tropisch of subtropisch grasland, savanne of struweel