Stedelijk spoorvervoer (Engels: Urban rail transit)Urban rail transit, geraadpleegd op 2026-07-16. omvat verschillende vormen van openbaar vervoer die binnen stedelijk gebied op rails. Stedelijk spoorvervoer kenmerkt zich door een hoge rijfrequentie, maar reizigerscapaciteit, snelheid, stationsafstand en gewicht van het rollend materieel kunnen enorm verschillen.

De belangrijkste scheidingsfactor tussen verschillende soorten stedelijk spoorvervoer is de mate van afscheiding van de baan. Te onderscheiden zijn: vormen met gescheiden baan, vormen met conflictvrije baan en vormen die zich kunnen mengen met wegverkeer.Uitweg uit de Spraakverwarring - Definitie & begrippenkader Light Rail pagina 6, Citaat:Soms is de infrastructuur van tram, metro of trein vergelijkbaar, of nagenoeg hetzelfde, bijvoorbeeld een tunnel, of een viaduct. Kenmerkend zijn echter niet de onderdelen zoals een tunneltraject, maar het systeem als geheel – voor tram in principe geïntegreerd in de omgeving, voor trein afgescheiden en voor metro geheel onafhankelijk van de omgeving., origineel op www.lightrail.nl, geraadpleegd op 2023-03-22. Gearchiveerd op 22 maart 2023.

Wettelijke omgrenzing In Nederland regelt de wet lokaal spoor sinds eind 2015 het vervoer op tram- en metrolijnen; regionale spoorlijnen behoren hier niet meer toe. In Belgie is al het stedelijk openbaar vervoer in handen van de gewesten, ook hier valt het vervoer via regionale spoorlijnen erbuiten. In Duitsland is de situatie vergelijkbaar met Nederland, eisen voor tram- en metrolijnen staan in de ; eisen voor regionale spoorlijnen (S-Bahn) in de .

Vormen met gescheiden baan Voorstadstrein

Een voorstadstrein is een treindienst die voorsteden met een kernstad verbindt, meestal bij grote steden als bijvoorbeeld Parijs.Muren tussen trein, tram en bus gesloopt: Rijsel en andere Franse steden kiezen een nieuw rijpad voor hun voorstadsmobiliteit, geraadpleegd op 2026-07-16. In België rijden deze treinen in een zone van circa 30 km rond de vijf grootste steden.De S-trein - Jouw sluipweg in en rond de stad., geraadpleegd op 2026-07-16. In Nederland verzorgen Sprinterdiensten voor een deel voostadsvervoer, maar maken juridisch wel uit van het hoofdspoorwegnet.

Voorbeelden van seprate voorstadstreindiensten zijn de Duitse S-Bahn, RER in de regio Parijs en de S-trein in België. Omdat er relatief veel gehalterd wordt, rijden de diensten meestal met lichtgewicht treinen zodat sneller versneld en afgeremd kan worden.

Vormen met conflictvrije baan Metro

Een metro is stadstrein met een geheel conflictvrije baan, die hiervoor in tunnels en op viaducten is gelegd. De volwaardige metro is vaak de transportmodus met de hoogste rijfrequentie en passagierscapaciteit.

Lichte metro

Een lichte metro is gelijk aan de volwaardige metro, maar met het verschil dat de passagierscapaciteit lager is.Private Sector Participation in Light Rail–Light Metro Transit Initiatives van https://ppp.worldbank.org, pagina 17, auteurs: Cledan Mandri-Perrott (met Iain Menzies). Gearchiveerd op 19 april 2023.

Technische varianten Monorail

Een monorail is een trein die zich voorbeweegt via een rail. Een monorail kan zich om de rail klemmen of onder de rail hangen. Wanneer deze wordt ingezet als vervoer in stedelijk gebied, wordt deze door de UITP gekarakteriseerd als metro.Global Metro Figures 2024 , pagina 2, geraadpleegd op 2026-07-16.

Bandenmetro

Een bandenmetro is gelijk aan de volwaardige metro, maar met het verschil dat de wielen luchtbanden hebben als bij een bus. De baan bestaand meestal uit beton, met geleiderails aan beide zijden van deze baan. Geleidewielen over de gehele lengte van de trein op banden volgen deze geleiderails. esteemfoundation.org The principle behind the rubber-tired metro.

People mover

Een people mover is een klein voertuig dat ingezet voor openbaar vervoer. Het gaat om voertuigen op rails of een vaste baan rijden, maar met een capaciteit tot 20 personen.People Mover, geraadpleegd op 2026-07-16.

Personal rapid transit

Bij personal rapid transit kunnen passagiers kiezen naar welk punt een people mover voertuig hen brengt, enigszins vergelijkbaar met een taxi.Personal Rapid Transit, geraadpleegd op 2026-07-16.

Vormen die zich kunnen mengen met wegverkeer Lightrail

Lightrail is een van origine Amerikaanse term die alle vormen van modern vervoer met tramvoertuigen aanduidt. Deze vormen hebben gemeen dat ze de mogelijkheid hebben om zich te kunnen mengen met wegverkeer en/of voetgangers.Uitweg uit de Spraakverwarring - Definitie & begrippenkader Light Rail pagina 3, Citaat:In tegenstelling tot trein en metro is light rail per definitie geschikt om tot op zekere hoogte te integreren in de openbare ruimte en desgewenst te mengen met regulier wegverkeer., origineel op www.lightrail.nl, geraadpleegd op 2023-03-22. Gearchiveerd op 22 maart 2023.

Stadstram

Een stadstram heeft de laagste capaciteit van alle light rail varianten, met de korste voertuigen. Het is ook de variant die zich het meest tussen het wegverkeer begeeft en soms in voetgangersgebieden.

Tramtrein

Een tramtrein is een vrom van lightrail die specifiek deels ook van treininfrasctructuur (of voormalige treinifractructuur) gebruikt maakt.Tram-trein is soms een optie, geraadpleegd op 2025-03-24.

Semimetro

Een semimetro is een vrom van lightrail die specifiek deels ook van metroinfrasctructuur (zoals tunnels en viaducten) gebruikt maakt.Semi-metro, Citaat: "De semi-metro is een vereenvoudigde vorm van metro, doorgaans ontwikkeld uit een stadstramsysteem en geëxploiteerd met trammaterieel. De tracés verlopen slechts gedeeltelijk over viaducten en door tunnels en zijn niet geheel kruisingsvrij.", geraadpleegd op 2026-07-16. Premetro is lightrail waarbij de geplande tunnels en viaducten geschikt zijn om later geëxploiteerd te worden met metrovoertuigen.Smob: 'Fijnmaziger vervoersnet nodig', geraadpleegd op 2022-12-28. U-Stadtbahn is lightrail in Duitsland die deels ook van tunnels en viaducten gebruik maakt. In de tunnels kunnen drempelloos in/uit-stappen vanwege de hoge perrons die bij de hogevloertrams aansluiten.Sep 01 2016: Straßenbahn? U-Bahn? Stadtbahn!, Citaat:"Dieses damals neue System verbindet zwei Sachen miteinander, nämlich das, was schon da war (die Straßenbahnstrecken in den Vororten) und das was neu entstehen sollte (Tunnelstrecken mit Hochbahnsteigen)." — "Dit toen nieuwe systeem combineerde twee dingen: wat er al was (de tramlijnen in de buitenwijken) en wat nieuw gecreëerd zou worden (tunnellijnen met verhoogde perrons).", geraadpleegd op 2023-10-19.

Technische variant Bandentram

Een bandentram is gelijk aan de reguliere tram, maar met het verschil dat de wielen luchtbanden hebben zoals bij een bus. De baan bestaand meestal uit beton, met een geleiderail in het midden van deze baan. Geleidewielen onder de tram op banden volgen deze geleiderail. Autonomous Rail Rapid Transit is een bandentram die geen geleide rail volgt, maar optische geleiding.

Interurban

Een interurban is een historische term voor railvoertuigen die vervoer verzorgden tussen bevolkingskernen. In die kernen werd op straat gereden. Voertuigen waren of snelle trams of vroege elektrische treinstellen.Transportation Research Circular E-C145 , p. 336, geraadpleegd op 2023-08-03. Gearchiveerd op 3 augustus 2023.

Verwante vervoersvormen Bus Rapid Transit is hoogwaardig busvervoer. De capaciteit is hoger dan bij een regulier buslijn. Het aanleggen van delen vrije baan is een veel toegepaste optie om de capaciteit te verhogen.On the Road to a Concept for BRT , p. 7, geraadpleegd op 2026-07-16.

Zie ook Hoogwaardig openbaar vervoer Openbaar vervoer van A tot Z Lijst van metrosteden Lijst van Nederlandse metro- en sneltramlijnen Stads- en streekvervoer Tijdlijn van het stads- en streekvervoer Lijst van steden met tramlijnen

Referenties

Categorie:Openbaar vervoer