miniatuur| Tulloch Moor miniatuur|Dwarsdoorsnede van een torendekschip miniatuur|De spanten van de Grängesberg tijdens de bouw
Torendekschip, in Engels Turret Deck Ship, is een vrachtschip waarbij de scheepshuid over vrijwel de gehele lengte aan de bovenzijde naar binnen is gebogen. Het was een ontwerp van de werf van William Duxford in Sunderland, Engeland. De schepen werden gebouwd in de laat 19e en begin 20e eeuw. Het laatste nog bestaande torendekschip werd omstreeks 1960 gesloopt.
Ontwikkeling Torendekschepen werden geïnspireerd door het bezoek van het Amerikaanse walvisrugschip Charles W. Wetmore aan Liverpool in 1891. Net als andere schepen van dit type had de Wetmore een romp in de vorm van een afgeplatte sigaar, met een doorlopende kromming boven de waterlijn tot waar de beide zijkanten midscheeps samenkomen.
In 1892 bouwde William Doxford and Sons Ltd het eerste torendekschip, de Turret, naar een ontwerp van Arthur Havers, de hoofdingenieur van de scheepswerf. Havers matigde de meest radicale kenmerken van de walvisrugschip. Zijn ontwerp hield de conventionele boeg en achtersteven en in plaats van een ronde romp was de romp verticaal recht tot boven de waterlijn en boog dan naar binnen. De horizontale en verticale vlakken van de romp ontmoetten elkaar in rondingen in plaats van in rechte hoeken zoals bij conventionele schepen. Tot slot bracht hij de ronde torens tot één lange en smalle rechthoekige structuur van ongeveer de helft van de breedte.
Een dwarsdoorsnede maakte de verschillen tussen torendekschepen en conventionele schepen duidelijk. Er was geen boordrand, de verticale zijde van een torendekschip boog naar binnen boven de laadlijn naar een horizontaal vlak. Dit vlak stond bekend als het havendek (harbour deck), omdat dit de plek was waar het schip werd vastgezet terwijl het in de haven lag. Verder naar binnen boog dit dek weer naar een verticale stand. Dat verticale vlak sloot vervolgens haaks aan op de dekluiken, dit werd ook het torendek (turret deck) genoemd.
De naam voor dit scheepstype kent twee oorsprongen. De bovenbouw bovenop de romp van de walvisrugschip bestond uit ronde of ovale "torens", zo genoemd vanwege hun gelijkenis met geschuttorens op oorlogsschepen. De andere versie is dat het eerste schip gebouwd in opdracht van Turret Steamshipping Company die gedoopt werd als Turret. Dit werd de naamgever voor dit scheepstype.
Gebruik De lange en brede luiken maakte het ontwerp bijzonder geschikt voor het transport van zware of omvangrijke machines. Met de motoren achterin werd het een goed ontwerp voor het bulktransport van aardolie. Het schip voldeed aan de veiligheidseisen van het Suezkanaal, waarbij kolenbunkers van de olielading gescheiden moesten zijn door een dubbel schot gevuld met water.
Het ontwerp voorzag ook in een dubbele bodem waardoor het zwaartepunt van de lading hoger kwam te liggen en dit leidde tot instabiliteit. Dit leidde tot ongelukken, de Clan Ranald en Clan Gordon gingen hierdoor ten onder. Na een onderzoek van de Board of Trade kwamen er instructies van Doxford over de juiste belading van de schepen met een laag zwaartepunt. Voor de bemanning was het ontwerp ook onpraktisch, omdat de smalle bovenbouw de leefruimte beperkte.
Torendekschepen hadden een lage nettotonnage (een benaderende volumemaat voor de laadruimte) in vergelijking met hun draagvermogen (gewicht van de lading). Nettotonnage werd gebruikt voor de berekening van de tol door het Suezkanaal en torendekschepen betaalden minder tol dan conventionele schepen met dezelfde capaciteit. In 1911 werd de tolheffing op het kanaal aangepast om rekening te houden met alle laadruimten, waarmee het financieel voordeel van het torendekschip afnam. De bouw van dit type werd daarom stopgezet.
In 1892 bouwde William Doxford and Sons Ltd uit Sunderland, Engeland, het eerste schip van dit type, de Turret. Uiteindelijk zijn er meer dan 180 schepen van dit type gebouwd waarvan 176 door Doxford. De schepen werden gebruikt voor zowel lijn- als trampvaart totdat ze werden uitgefaseerd. De Britse Clan Line was een groot gebruiker met 32 schepen van dit type.
De schepen waren bijzonder geschikt voor het vervoer van bulkgoederen zoals graan, olie, steenkool en erts. De Nederlandse reder Wm H. Müller & Co had er twee in de vaart, de Beukelsdijk, ex-Grängesberg, en Blötberg die allebei erts vervoerden. De Lloyd Royal Belge voer met de Menapier. Verschillende schepen werden verkocht aan Canadese bedrijven voor gebruik op de Sint-Laurensrivier en de Grote Meren van Noord-Amerika. De laatste daarvan, de Turret Cape, was in bedrijf tot halverwege de 20e eeuw en werd pas in 1959 gesloopt.
Categorie:Vrachtschip Categorie:Scheepstype