Christoph Graf zu Stolberg-Stolberg (1888–1968) was een Duitse officier en generaal-majoor in de Wehrmacht. In 1944 voerde hij het bevel over de Divisionsstab zur besonderen Verwendung 136, die in de omgeving van Antwerpen was ingezet. Hij is vooral bekend als de Duitse militaire bevelhebber in Antwerpen tijdens de bevrijding van de stad op 4 september 1944. Na gevechten rond zijn commandopost in het Stadspark gaf hij zich met bijna driehonderd militairen over aan Britse troepen. De Antwerpse verzetsleider Edouard Pilaet bemiddelde bij de capitulatie.
Leven Christoph Graf zu Stolberg-Stolberg was een Duitse generaal-majoor van de graven van Stolberg in het Harzgebergte. In 1943, als kolonel, voerde hij gedurende een maand het bevel over Divisie nr. 160 in Kopenhagen. Op 1 september 1943 werd hij bevorderd tot generaal-majoor en op 13 mei 1944 werd hij benoemd tot commandant van de divisiestaf z.b.V. 136. In deze hoedanigheid werd hij ook commandant van het vestinggebied Antwerpen. Op 4 september 1944 werd hij gevangengenomen door de Westerse geallieerden tijdens de bezetting van Antwerpen door de Britse 11e Pantserdivisie.
Militaire bevelvoering in Antwerpen In het voorjaar van 1944 kreeg Stolberg-Stolberg het bevel over de Divisionsstab zur besonderen Verwendung 136. Deze staf was in de sector Antwerpen ingezet en had onder meer een aantal Duitse eenheden en bataljons onder zich waarin voormalige Sovjetkrijgsgevangenen dienst deden. Zijn commandopost bevond zich in een bunkercomplex in het Antwerpse Stadspark.
Binnen de Duitse verdediging waren voorbereidingen getroffen om bij een terugtocht belangrijke haveninstallaties en delen van de stedelijke infrastructuur te vernielen. De snelle geallieerde opmars maakte het echter moeilijk om een samenhangende verdediging te organiseren en de vernielingsplannen volledig uit te voeren.
Bevrijding van Antwerpen Op 4 september 1944 naderden tanks van de Britse 11th Armoured Division Antwerpen. Nabij Boom kwamen de Britse troepen in contact met Robert Vekemans van het Geheim Leger en Edouard Pilaet van het Onafhankelijkheidsfront. Zij gaven luitenant-kolonel David Silvertop, commandant van het 3rd Royal Tank Regiment, informatie over de toegangswegen en de Duitse verdediging.
De Britse tankcolonne trok vervolgens snel de stad binnen. Een deel van de eenheden reed naar het havengebied, terwijl andere tanks en infanteristen naar de Duitse commandopost in het Stadspark oprukten. Daar leverden militairen van het 4th Battalion, King's Shropshire Light Infantry, ondersteund door tanks van de 23rd Hussars, gevechten met de Duitse verdedigers.
Na enkele uren strijd was de Duitse commandopost omsingeld. Kort na 20.00 uur wist Pilaet Stolberg ervan te overtuigen de wapens neer te leggen. Stolberg stelde daarbij als voorwaarde dat zijn militairen overeenkomstig het oorlogsrecht als krijgsgevangenen zouden worden behandeld. Hij en zijn overgebleven manschappen capituleerden vervolgens tegenover de Britse troepen. Volgens de stedelijke erfgoedpublicatie werden bij de commandopost bijna driehonderd Duitse militairen krijgsgevangen gemaakt.
Behoud van de haven Het behoud van de Antwerpse haven was niet uitsluitend het gevolg van Stolbergs capitulatie. De onverwacht snelle Britse opmars verhinderde de Duitse troepen een groot deel van de voorbereide vernielingen uit te voeren. Tegelijkertijd traden verzetsgroepen op tegen Duitse springladingen en bewaakten zij strategische installaties, sluizen en toegangswegen. In het havengebied speelde onder meer de verzetsgroep van Eugène Colson, die onder de schuilnaam Kapitein Harry opereerde, een rol.
De stad en een groot gedeelte van de haveninstallaties kwamen daardoor vrijwel onbeschadigd in geallieerde handen. De haven kon echter niet onmiddellijk voor de geallieerde bevoorrading worden gebruikt, omdat de monding van de Schelde nog door Duitse troepen werd beheerst. Pas na de Slag om de Schelde werd de vaarweg naar Antwerpen geopend.
Krijgsgevangenschap Na zijn capitulatie werd Stolberg als krijgsgevangene afgevoerd. Op 28 september 1944 kwam hij met een groep andere gevangengenomen Duitse generaals aan in Camp Clinton, een krijgsgevangenenkamp in de Amerikaanse staat Mississippi. Stolberg overleed in 1968.
Categorie:Wehrmacht