De Synagoge Romi Goldmuntz, ook aangeduid als de Romi Goldmuntz-synagoge, is een synagoge in Antwerpen. Het gebedshuis behoort tot de orthodox-joodse Israëlitische gemeente Shomre Hadas. Joods Actueel omschreef het gebouw in 2013 als de hoofdsynagoge van deze gemeente.
Het gebouw wordt onder meer aangeduid met het adres Van den Nestlei 2. In de Inventaris Onroerend Erfgoed is het complex geregistreerd als Oostenstraat 2-4. De synagoge draagt de naam van Romi Goldmuntz, die de naoorlogse restauratie financieel ondersteunde. Het complex is opgenomen als vastgesteld bouwkundig erfgoed.
Geschiedenis Bij Koninklijk Besluit van 3 april 1912 kreeg de Israëlitische gemeente van Antwerpen toestemming om een hulpsynagoge op te richten. De funderingswerken begonnen in 1925. Volgens de Inventaris Onroerend Erfgoed kon wegens financiële beperkingen omstreeks 1927 alleen een voorlopig gebouw naar ontwerp van architect Joseph De Lange worden opgetrokken. De erfgoedwebsite van de stad Antwerpen dateert de realisatie van De Lange daarentegen in 1929. De erfgoedinventaris vermeldt naast De Lange ook Frans Blommaert en Isia Isgour als ontwerpers; in de beschreven bouwgeschiedenis wordt Isgour specifiek in verband gebracht met de naoorlogse herbouw.
Op 14 april 1941 werd de synagoge aan de Van den Nestlei vernield tijdens de Antwerpse pogrom tegen de Antwerpse Joodse bevolking. De gewelddadigheden volgden op een vertoning van de antisemitische Duitse propagandafilm Der Ewige Jude. Ongeveer tweehonderd tot vierhonderd deelnemers trokken door de stad, vernielden eigendommen en staken twee synagogen en de woning van een rabbijn in brand. Historicus Lieven Saerens noemt onder de deelnemers leden van de Vlaamse SS, Volkverwering en de Zwarte Brigade van het VNV.
In 1944 en 1945 liep het gebouw opnieuw zware schade op. Tussen 1945 en 1951 werden voorlopige herstellingen uitgevoerd. Architect Isia Isgour kreeg vervolgens de opdracht het complex te herstellen, te verbouwen en opnieuw in te richten. De heropgebouwde synagoge werd in 1954 heropend en kreeg toen de naam van Romi Goldmuntz, wiens financiële bijdrage de restauratie mogelijk had gemaakt.
Architectuur en inrichting Het complex heeft een L-vormige plattegrond en bestaat uit twee bouwlagen onder platte daken. Het omvat een grote en een kleine synagoge, feestzalen en een conciërgewoning. De gecementeerde voorgevel is beige geschilderd. De hoekpartij wordt gekenmerkt door trapgevels en een geïntegreerde vierkante toren met een vlakke afdekking. In deze toren bevindt zich de hoofdtoegang.
De grote synagoge heeft rondbogige vensters op de benedenverdieping en rechthoekige glas-in-loodramen op de bovenverdieping. Andere delen van het gebouw hebben rechthoekige vensters en deuren met een steekboog.
De grote gebedsruimte is rechthoekig en driebeukig. Een vrouwengalerij verdeelt de ruimte in de hoogte in twee bouwlagen. De vlakke plafonds rusten op eenvoudige zuilen. De heilige ark is ondergebracht in een centrale rondboognis en wordt omlijst door gecanneleerde zuilen van de Ionische orde. In de ark worden de Thorarollen bewaard. Voor de ark hangt een versierd voorhangsel, de parochet, met daarboven de ner tamid, het eeuwig brandende licht.
Restauraties en erfgoedstatus In het najaar van 2011 nam de stad Antwerpen tijdelijk het bouwheerschap op zich voor dringende herstellingswerken. Aanleiding waren onder meer loskomend pleisterwerk en schade door vochtinfiltratie. Bij de werkzaamheden, die in 2013 waren voltooid, werd de dakbedekking vervangen. Ook betonrot, aangetaste vloerbalken, dekstenen, sierlijsten en gipskartonpanelen werden hersteld. De gevel en delen van het interieur werden opnieuw geschilderd.
In 2015 nam de Antwerpse gemeenteraad ook het tijdelijke bouwheerschap op zich voor de restauratie van de glas-in-loodramen. De restauratieopdracht werd in 2019 gegund. In juli 2021 keurde het college van burgemeester en schepenen de eindafrekening van het project goed. De werkzaamheden omvatten naast de beglazing ook de restauratie van de metalen raamkaders en het aanbrengen van beschermende voorzetbeglazing.
Het complex is sinds 2009 als bouwkundig erfgoed vastgesteld. De huidige vaststelling als bouwkundig erfgoed is geldig sinds 29 maart 2019. Deze status is niet hetzelfde als een bescherming als monument.
Zie ook
Shomre Hadas Hollandse Synagoge Lijst van synagoges in Antwerpen (stad)
Externe links
Officiële website van Shomre Hadas Synagoge Romi Goldmuntz in de Inventaris Onroerend Erfgoed
Categorie:Jodendom in België Categorie:Religie in Antwerpen (stad) Categorie:Synagoge in Vlaanderen