Zuid-Molukkenraad (Indonesisch: Dewan Maluku Selatan, afgekort DMS) was van 1946 tot 1951 een vertegenwoordigende raad voor de Zuid-Molukken. De raad functioneerde tijdens de staatkundige overgang van het Nederlandse koloniale bestuur naar het onafhankelijke Indonesië. De Zuid-Molukkenraad ontstond in april 1946 door uitbreiding van de bestaande Ambonraad. Hierdoor werden naast Ambon ook andere delen van de Midden- en Zuidoost-Molukken vertegenwoordigd.
Na de vorming van Negara Indonesia Timur (NIT) functioneerde de Zuid-Molukkenraad als vertegenwoordigend orgaan van de bestuurlijke eenheid (daerah) Maluku Selatan en boog de raad zich onder meer over de toekomstige staatkundige positie van de Zuid-Molukken. Verkiezingen vonden plaats in 1946 en 1948. In 1950 raakte het dagelijks bestuur van de raad betrokken bij de gebeurtenissen die leidden tot de proclamatie van de Republiek der Zuid-Molukken (RMS). In 1951 kondigde de Indonesische gouverneur J. Latuharhary de ontbinding van de daerah Maluku Selatan en de Zuid-Molukkenraad aan.
Geschiedenis
Ontstaan en verkiezingen van 1946 Sinds 1921 bestond op Ambon de Ambonraad. Deze raad bestond voornamelijk uit Ambonezen en daarnaast uit enkele Nederlanders. In april 1946 werd de Ambonraad uitgebreid tot de Zuid-Molukkenraad, waarin ook gebieden buiten Ambon vertegenwoordigd werden.
Begin november 1946 werden verkiezingen voor de raad gehouden. Deze verliepen indirect en in twee fasen, waarbij op individuele kandidaten werd gestemd. De kort daarvoor opgerichte Partai Indonesia Merdeka (PIM) van E.U. Pupella behaalde vier van de zeven zetels voor de stad en het eiland Ambon. Ook verschillende onafhankelijke kandidaten die sympathiseerden met de Indonesisch-nationalistische beweging werden gekozen.
Oost-Indonesië Een van de eerste besluiten van de nieuw gekozen Zuid-Molukkenraad was het aanwijzen van afgevaardigden voor de Conferentie van Denpasar van december 1946. Bij de vorming van Negara Indonesia Timur werd Maluku Selatan een van de dertien daerahs van de nieuwe deelstaat.
In maart 1947 debatteerde de Zuid-Molukkenraad over de staatkundige positie van de Zuid-Molukken. Met 27 stemmen voor, drie tegen en drie onthoudingen besloot de raad voorlopig deel te blijven uitmaken van Oost-Indonesië. Daarbij werd bepaald dat de bevolking zich in een later stadium opnieuw over de staatkundige positie van het gebied zou kunnen uitspreken.
Verkiezingen van 1948 In december 1948 vonden voor de tweede maal verkiezingen voor de Zuid-Molukkenraad plaats. In tegenstelling tot de verkiezingen van 1946 waren deze rechtstreeks. De opkomst was betrekkelijk laag. De Partai Indonesia Merdeka behaalde opnieuw de overwinning en Pupella kreeg persoonlijk het grootste aantal stemmen. Daarmee behield de partij een dominante positie binnen de raad.
RMS en ontbinding (1950–1952) Na de soevereiniteitsoverdracht van december 1949 maakte Negara Indonesia Timur (NIT) als deelstaat deel uit van de federale Verenigde Staten van Indonesië. In de eerste maanden van 1950 nam de politieke druk toe om de federale staatsstructuur te vervangen door een Indonesische eenheidsstaat.
Op 23 april 1950 riep een bijeenkomst in Tulehu het dagelijks bestuur van de Zuid-Molukkenraad op de betrekkingen met Oost-Indonesië en de federale regering te verbreken. Tijdens een openbare bijeenkomst op de avond van 24 april riep J.H. Manuhutu, voorzitter van de Zuid-Molukkenraad en waarnemend kepala daerah, vervolgens de onafhankelijke Republiek der Zuid-Molukken (RMS) uit. De proclamatie werd op 25 april schriftelijk bevestigd.
De proclamatie betekende niet dat binnen de Zuid-Molukkenraad overeenstemming bestond over de RMS. De RMS maakte aanspraak op het gehele gebied van Maluku Selatan, waaronder de Zuidoost-Molukken. De acht vertegenwoordigers uit Maluku Tenggara verwierpen deze territoriale aanspraak en wilden niet dat hun eilanden onder het gezag van de RMS kwamen. Zij stelden zich na de proclamatie achter de centrale regering in Jakarta.
Deze tegenstelling hing mede samen met een al langer bestaand streven naar bestuurlijke autonomie in de Zuidoost-Molukken. Vertegenwoordigers uit dit gebied hadden in 1947 al verzocht om Maluku Tenggara bestuurlijk van Maluku Selatan af te scheiden. Abraham Koedoeboen, een van de vertegenwoordigers, zette dit streven vanaf 1949 ook voort als lid van het parlement van Oost-Indonesië. Na het uitroepen van de RMS reisde hij mee met een Indonesische vloot die naar de Molukken werd gezonden. Tijdens de tocht langs de eilanden voerde hij campagne tegen aansluiting bij de RMS en voor een autonome bestuurlijke eenheid voor Maluku Tenggara binnen Indonesië.
In 1951 zette gouverneur J. Latuharhary de ontmanteling van de bestaande bestuurlijke structuur van Maluku Selatan in gang. Tijdens een bijeenkomst met leden van de Zuid-Molukkenraad uit Maluku Tenggara kondigde hij de ontbinding van Maluku Selatan en de raad aan. Een aantal van deze vertegenwoordigers diende vervolgens bij de gouverneur een voorstel in om het gebied opnieuw in te delen en een afzonderlijke bestuurlijke eenheid voor de Zuidoost-Molukken te vormen, met Tual als hoofdstad.
Van eind november tot begin december 1951 bezocht Latuharhary verschillende eilanden in de Zuidoost-Molukken. Op 10 december vond in Tual aan boord van de KM Kasimbar een bijeenkomst plaats met vertegenwoordigers uit de regio. Daar werd besloten tot de vorming van een afzonderlijke bestuurlijke eenheid voor de Kei-, Aru-, Tanimbar-, Babar- en Zuidwestereilanden, met Tual als voorlopige bestuurszetel.
De juridische afwikkeling volgde in 1952. Op 26 maart keurde de Indonesische minister van Binnenlandse Zaken de eerder door Latuharhary genomen maatregelen goed en werd de Daerah Maluku Selatan formeel bevroren. Met Peraturan Pemerintah nr. 35 van 12 augustus 1952 werd de Daerah Maluku Selatan vervolgens wettelijk opgeheven en werd het voormalige gebied verdeeld over de nieuwe autonome gebieden Maluku Tengah en Maluku Tenggara. Kei, Aru, Tanimbar, Babar en Kisar werden daarbij onderdeel van Maluku Tenggara.
Samenstelling
Eerste Zuid-Molukkenraad J.A. Manusama publiceerde in 1953 een ledenoverzicht onder het opschrift Samenstelling van de eerste Zuid-Molukken-Raad – April 1946. Het overzicht onderscheidt 28 gekozen en zeven benoemde leden. Resident P.M. Vissers wordt vermeld als voorzitter en J. Toule als secretaris.
Gekozen leden
Ambon (eiland en stad) E.U. Pupella W. Reawaru S. Tjokro D.J. Gaspersz A. Pelu A. Soulissa D.P. Tahitu Lease W.A. Lokollo A.B. Latuconsina A. Wairisal W. Poetiray Buru W. Gaspersz West-Ceram J. Kakerissa Latukaisuppy Manupassa Midden-Ceram C.A. Pieter Oost-Ceram A. Kwairumaratu Radja Ondor D. Siregar Noord-Ceram J. Pupella Banda Mochsan Heluwakan Kei B. Setitit A. Koedoeboen V. Rehail Aroe Ch. Barendt Tanimbar Jaflaum Terupun Kisar S.J.H. Norimarna
Benoemde leden
C. Wiemans – vertegenwoordiger van de Nederlandse bevolkingsgroep D. Lim – vertegenwoordiger van de Chinese bevolkingsgroep A. Bahasoan – vertegenwoordiger van de Arabische bevolkingsgroep J.B. Sitanala – vertegenwoordiger van de Ambonezen buiten de Zuid-Molukken J.A. Manusama – vertegenwoordiger van de Ambonezen buiten de Zuid-Molukken C.A. Rehatta – vertegenwoordiger van de Ambonezen buiten de Zuid-Molukken C. Sahusilawane – vertegenwoordigster van de vrouwen
Tweede Zuid-Molukkenraad In hetzelfde werk geeft Manusama een tweede overzicht onder het opschrift Samenstelling van de tweede Zuid-Molukken-Raad – April 1950. Daarin worden dertig gekozen en twee benoemde leden vermeld. J.H. Manuhutu wordt genoemd als voorzitter in zijn hoedanigheid van kepala daerah en J. Toule als secretaris.
Gekozen leden
Stad Ambon W. Reawaru Hamid bin Hamid Eiland Ambon E.U. Pupella F.H. Pieter S. Tjokro D.J. Gaspersz Lease A. Wairisal W.A. Lokollo A. Bachmid H. Risakotta Buru Radja van Waplauw West-Ceram A. Purimahua Latukaisuppy Manupassa Midden-Ceram C.A. Pieter Oost-Ceram Musa Waroi B. Pieter J.H. Manuhutu Noord-Ceram I.A. Lebelauw Banda S. Marantika Kei A. Koedoeboen V. Rehail E. Jamco A. Renuat Aroe Ch. Barendt Tanimbar A. Soulissa M. Latuconsina Tepa Tugu Kisar S.J.H. Norimarna B. Philipus
Benoemde leden
D. Brandt – vertegenwoordiger van de Nederlandse bevolkingsgroep Oen Bo Hien – vertegenwoordiger van de Chinese bevolkingsgroep
College van Gecommitteerden Manusama vermeldt voor april 1950 tevens de samenstelling van het College van Gecommitteerden van de Zuid-Molukkenraad.
J.H. Manuhutu – voorzitter A. Wairisal – vicevoorzitter J. Toule – secretaris F.H. Pieter – lid D.J. Gaspersz – lid S.J.H. Norimarna – lid
Zie ook
Nederlands-Indië Oost-Indonesië Verenigde Staten van Indonesië Republiek der Zuid-Molukken
Bronnen, noten en/of referenties
Categorie:Zuid-Molukken