Andréa Angela Kroon (1968) is een Nederlands kunsthistorica, erfgoedonderzoeker, auteur en tentoonstellingsmaker. Zij is gespecialiseerd in de geschiedenis en materiële cultuur van de vrijmetselarij en verwante stromingen. Daarnaast publiceert zij over de kunst-, architectuur- en cultuurgeschiedenis van Den Haag in de negentiende en de eerste helft van de twintigste eeuw.

Opleiding en loopbaan Kroon studeerde kunstgeschiedenis aan de Universiteit Leiden. Voor haar afstuderen onderzocht zij in 1996 de geschiedenis van het schootsvel in Nederland tussen 1735 en 1835. Voor dit onderzoek maakte zij gebruik van de collectie van het toenmalige Cultureel Maçonniek Centrum ‘Prins Frederik’ in Den Haag, het huidige Vrijmetselarij Museum. Het onderzoek vormde later de basis voor een themanummer van het tijdschrift Thoth.

Sinds 1999 is Kroon verbonden aan het Haagse bureau Kroon & Wagtberg Hansen, dat zij samen met kunsthistorica Audrey Wagtberg Hansen voert. Het bureau verricht kunsthistorisch onderzoek en projectwerk en richt zich in het bijzonder op architectuur, beeldende en toegepaste kunst uit de negentiende en de eerste helft van de twintigste eeuw. Andere aandachtspunten zijn de geschiedenis van Den Haag en het behoud en de presentatie van cultureel erfgoed.

Van 1997 tot 2003 was Kroon tevens werkzaam in de vakbladenuitgeverij. Zij was achtereenvolgens eindredacteur en redacteur van het restauratievakblad CARE en hoofdredacteur van Cr. Interdisciplinair vakblad voor Conservering en Restauratie. Daarnaast verrichtte zij eindredactionele werkzaamheden voor de kunsttijdschriften kM en Jong Holland en was zij redacteur van de nieuwsbrief van de Stichting Postuniversitair Kunsthistorisch Onderzoek.

Academisch onderzoek naar vrijmetselarij Kroon zette haar onderzoek naar de collecties en materiële cultuur van de vrijmetselarij na haar afstuderen zelfstandig voort. Zij werd lid van Aries-Nederland, een door Wouter Hanegraaff opgerichte academische studiegroep voor onderzoek naar westerse esoterie. Deze groep maakte deel uit van het netwerk waaruit later de internationale vakorganisatie European Society for the Study of Western Esotericism (ESSWE) voortkwam. Van 1999 tot 2001 werkte zij als assistent van Hanegraaff tijdens de oprichtingsperiode van de leerstoelgroep Geschiedenis van de Hermetische Filosofie en verwante stromingen aan de Universiteit van Amsterdam. De leerstoelgroep werd in 1999 opgericht en ontwikkelde zich tot een academisch centrum voor de geschiedenis van de westerse esoterie.

In 2001 richtte Kroon samen met Jan A.M. Snoek en Marty Bax de Stichting OVN op, die de wetenschappelijke bestudering van de vrijmetselarij en verwante stromingen vanuit verschillende disciplines bevordert.

Vrijmetselarij, materiële cultuur en Azië In 2015 promoveerde Kroon aan de Universiteit Leiden op het proefschrift Masonic Networks, Material Culture and International Trade: The Participation of Dutch Freemasons in the Commercial and Cultural Exchange with Southeast Asia, 1735–1853. Daarin onderzocht zij de rol van Nederlandse vrijmetselaren in de commerciële en culturele uitwisseling tussen Europa en Azië in de achttiende en negentiende eeuw. Het onderzoek richtte zich onder meer op vrijmetselaarsloges en hun leden in Nederlands-Indië, Brits-Indië en Ceylon en op de internationale netwerken waarin zij functioneerden.

Kroon combineerde onderzoek naar logeleden met de bestudering van materiële cultuur. Zij onderzocht onder meer voor Europese afnemers vervaardigd Japans lakwerk en Chinees porselein met vrijmetselaarssymboliek. Uit haar onderzoek kwam naar voren dat vrijmetselaren sterk vertegenwoordigd waren onder leidinggevende functionarissen van de Vereenigde Oostindische Compagnie in Azië. Zij waren tevens betrokken bij de handel in Aziatische kunst- en gebruiksvoorwerpen.

Het promotieonderzoek vormde de basis voor de tentoonstelling Avontuur in Azië. Vrijmetselarij als wereldwijd sociaal netwerk sinds 1734, die van 2018 tot 2020 in het Vrijmetselarij Museum te zien was. Kroon trad op als gastconservator en schreef de begeleidende publicatie.

In 2016 stelde zij in opdracht van de gemeente Den Haag de tentoonstelling Symboliek in architectuur: vrijmetselarij van Den Haag tot Java samen. De expositie behandelde de bouwgeschiedenis, symboliek en rituele functie van vrijmetselaarstempels in Den Haag en op Java.

Vrijmetselarij tijdens de Tweede Wereldoorlog miniatuur|Fruitstilleven van Johannes Bosschaert, tijdens de Tweede Wereldoorlog uit het bezit van de Orde van Vrijmetselaren geraakt en in 2025 aan de Orde gerestitueerd. Als gastconservator stelde Kroon in het Vrijmetselarij Museum de tentoonstelling Vrijheid en vooroordeel. Vrijmetselarij en de Tweede Wereldoorlog samen. De tentoonstelling behandelde de nationaalsocialistische beeldvorming over de vrijmetselarij, het verbod op de Nederlandse loges, de vervolging van vrijmetselaren, het verzet van individuele logeleden en de roof en vernietiging van vrijmetselaarserfgoed.

Van 2021 tot 2025 verrichtte zij met steun van het Mondriaan Fonds onderzoek naar het vrijmetselaarserfgoed dat na het verbod op de Nederlandse vrijmetselarij in 1940 door Duitse instanties werd geroofd. Het onderzoek richtte zich op de reconstructie van de vooroorlogse museum- en logecollecties en op de lotgevallen van vermiste kunstwerken, ritualia, gedenkstukken en andere voorwerpen.

Het herkomstonderzoek droeg bij aan de identificatie van een zeventiende-eeuws bloemstilleven van Johannes Bosschaert dat vóór de Duitse bezetting in een Haags vrijmetselaarsgebouw hing. Het werk verdween in 1940 uit vrijmetselaarsbezit en werd na de oorlog onder inventarisnummer NK 2856 opgenomen in de Nederlandse rijkscollectie. De Restitutiecommissie adviseerde in 2025 het schilderij terug te geven aan de Orde van Vrijmetselaren. In de berichtgeving over de restitutie werd Kroon genoemd als de onderzoeker die de Orde bij het herkomstonderzoek en restitutieverzoek bijstond.

Van 2020 tot 2025 schreef Kroon onder de titel De profane blik een column voor VM, het ledentijdschrift van de Orde van Vrijmetselaren onder het Grootoosten der Nederlanden. Daarin behandelde zij de geschiedenis, het erfgoed en de museale collecties van de Nederlandse vrijmetselarij.

Haagse kunst- en cultuurgeschiedenis Naast haar onderzoek naar vrijmetselarij publiceert Kroon, veelal samen met Audrey Wagtberg Hansen, over het Haagse culturele erfgoed. Hun werk richt zich onder meer op architectuur, toegepaste kunst, historische interieurs en de geschiedenis van maatschappelijke instellingen.

In De speling van het licht uit 2009 beschreven zij de ontwikkeling van glas-in-lood in Den Haag rond 1900. Het boek vroeg tevens aandacht voor het behoud van historische glas-in-loodramen als kwetsbare erfgoedcategorie.

In Geheim Den Haag uit 2011 brachten Kroon en Wagtberg Hansen vrijmetselaarstempels en andere gebouwen van esoterische, religieuze en levensbeschouwelijke organisaties in kaart. Andere gezamenlijke publicaties behandelen onder meer het Indische erfgoed van Den Haag, de geschiedenis van maatschappelijke opvang en ouderenzorg en het werk van de beeldend kunstenaar Henri Verstijnen.

Sporen van Smaragd Een omvangrijk project binnen haar onderzoek naar Haags erfgoed was Sporen van Smaragd, dat Kroon samen met Audrey Wagtberg Hansen uitvoerde in opdracht van de afdeling Monumentenzorg en Welstand van de gemeente Den Haag. Het in 2010 begonnen project bracht het gebouwde Nederlands-Indische erfgoed in Den Haag uit de periode 1853–1945 in kaart. Daarbij werd niet alleen gekeken naar herkenbare Indische elementen in architectuur en interieurs, maar ook naar de bewoners, opdrachtgevers en instellingen die de historische banden tussen Den Haag en Nederlands-Indië zichtbaar maakten.

Voor de inventarisatie werd tevens het publiek ingeschakeld om gebouwen en architectonische details met een Indische achtergrond te signaleren. De eerste onderzoeksresultaten werden in 2012 tijdens de Tong Tong Fair gepresenteerd, onder meer met een tentoonstelling, een digitaal pandenbestand en beeldmateriaal. Het onderzoek resulteerde in 2013 in de publicatie Sporen van Smaragd. Indisch erfgoed in Den Haag, 1853–1945 in de VOM-reeks van Monumentenzorg Den Haag en in tentoonstellingen op de Tong Tong Fair en in het atrium van het Haagse stadhuis. Op de publicatie werd in 2014 bovendien de documentaire Sporen van Smaragd van filmmaker Ida Does gebaseerd.

Publicaties

Over vrijmetselarij

Over Haagse geschiedenis en erfgoed

Categorie:Nederlands kunsthistoricus Categorie:Nederlands conservator Categorie:Nederlands non-fictieschrijver Categorie:Vrijmetselarijstudies