Constanti Hungarorum is een encycliek van paus Leo XIII, gedateerd op 2 september 1893 en gericht aan de primaat, aartsbisschoppen, bisschoppen en andere plaatselijke ordinarissen van Hongarije die in gemeenschap met de Heilige Stoel stonden. De encycliek behandelt de positie en organisatie van de Rooms-Katholieke Kerk in Hongarije tijdens een periode van oplopende conflicten over de verhouding tussen kerk en staat. Leo XIII roept de Hongaarse katholieke hiërarchie, geestelijkheid en leken op tot eenheid en actieve verdediging van katholieke belangen. Daarbij behandelt hij onder meer gemengde huwelijken, politieke vertegenwoordiging, katholieke publicaties, onderwijs, priestervorming en lekenverenigingen.
De titel is ontleend aan de Latijnse openingswoorden Constanti Hungarorum in hanc Apostolicam Sedem pietati observantiaeque, waarin Leo XIII verwijst naar de standvastige trouw en eerbied van de Hongaren jegens de Apostolische Stoel.
Achtergrond In de laatste decennia van de negentiende eeuw waren de verhoudingen tussen kerk en staat in het Koninkrijk Hongarije onderwerp van politieke en juridische conflicten. Een belangrijk twistpunt vormden gemengde huwelijken en de godsdienstige opvoeding van kinderen die uit zulke huwelijken werden geboren. De Hongaarse wetgeving van 1868 bepaalde in beginsel dat kinderen uit een huwelijk tussen ouders van verschillende christelijke gezindten de godsdienst van de ouder van hetzelfde geslacht zouden volgen. Een ministerieel besluit uit 1890 dat de naleving van deze regeling bij de doop moest afdwingen, veroorzaakte nieuwe confessionele spanningen.
Deze conflicten maakten deel uit van een bredere discussie over secularisering en de juridische regeling van huwelijk en burgerlijke stand. Onder de regering van Sándor Wekerle werden kerkpolitieke hervormingen voorbereid die uiteindelijk zouden leiden tot de invoering van het verplichte burgerlijk huwelijk en de overdracht van delen van het huwelijksrecht van kerkelijke naar burgerlijke autoriteiten. Het wetsvoorstel dat een uniforme huwelijkswet en verplicht burgerlijk huwelijk beoogde, werd op 2 december 1893 bij het Hongaarse parlement ingediend, dus na het verschijnen van Constanti Hungarorum. De huwelijkswet werd na hevige parlementaire debatten in 1894 aangenomen; de wetgeving inzake burgerlijk huwelijk, de godsdienst van kinderen en de burgerlijke stand trad op 1 oktober 1895 in werking.
Constanti Hungarorum sloot tevens aan bij een eerdere encycliek aan de Hongaarse bisschoppen, Quod multum uit 1886. Leo XIII verwijst aan het begin van Constanti Hungarorum zelf naar deze brief, die zeven jaar eerder was geschreven in verband met de herdenking van de bevrijding van Boeda van de Ottomaanse bezetting.
Inhoud
Historische verwijzingen en kerkelijke eenheid Leo XIII opent de encycliek met een verwijzing naar wat hij beschrijft als de historische verbondenheid van Hongarije met de Apostolische Stoel. Hij noemt de trouw van eerdere generaties aan het katholieke geloof en verwijst onder meer naar de strijd tegen Tataarse en islamitische invallen. Deze historische voorbeelden functioneren in de tekst als aansporing aan de Hongaarse katholieken om ook onder de eigentijdse omstandigheden eensgezind te blijven.
Vervolgens bespreekt de paus de toenmalige toestand van de Kerk. Hij stelt dat bepaalde wettelijke en bestuurlijke ontwikkelingen naar zijn oordeel de rechten en handelingsvrijheid van de Kerk aantastten. Bisschoppen, priesters en leken moesten volgens hem handelen in overeenstemming met de voorschriften van de Heilige Stoel en met wat hij als de natuurlijke en goddelijke wet beschouwde.
Gemengde huwelijken Een afzonderlijk gedeelte is gewijd aan huwelijken tussen katholieken en niet-katholieken. Leo XIII raadt zulke gemengde huwelijken sterk af. Hij verwijst daarbij naar zijn encycliek Arcanum uit 1880 en noemt onder meer het gevaar dat volgens de katholieke leer kon ontstaan voor de geloofsbeleving van de katholieke huwelijkspartner en voor de katholieke opvoeding van kinderen.
De aandacht voor gemengde huwelijken sloot aan bij een concrete Hongaarse controverse. Juist de godsdienst van kinderen uit gemengde huwelijken en de registratie van hun doop hadden sinds het einde van de jaren 1880 en vooral vanaf 1890 tot conflicten tussen kerkelijke instanties, verschillende geloofsgemeenschappen en de overheid geleid.
Katholieke organisatie en politieke vertegenwoordiging Leo XIII roept de Hongaarse katholieken op om hun belangen niet alleen individueel maar ook gezamenlijk te behartigen. Hij beveelt jaarlijkse katholieke bijeenkomsten onder leiding van de bisschoppen aan, met het doel de onderlinge samenwerking en katholieke activiteiten te versterken.
Ook politieke vertegenwoordiging wordt in de encycliek genoemd. Leo XIII stelt dat voor wetgevende vergaderingen personen moesten worden gekozen die volgens de kerkelijke maatstaven orthodox in het geloof en van bewezen deugd waren en bereid waren de belangen van Kerk en katholicisme te verdedigen. Daarnaast kent hij een belangrijke rol toe aan kranten, boeken en andere katholieke publicaties als antwoord op geschriften die hij schadelijk voor geloof en zeden achtte.
De rechtsgeschiedkundige Szabolcs Nagy plaatst deze passages in de ontwikkeling van het politieke katholicisme in Hongarije. Volgens Nagy ging Constanti Hungarorum verder dan de tot dan toe gebruikelijke kerkpolitieke tactieken door naast optreden via bestaande instellingen ook verkiezingsdeelname, katholieke verenigingen, leeskringen en katholieke publicaties te stimuleren.
Onderwijs en priestervorming Een omvangrijk gedeelte van de encycliek handelt over onderwijs. Leo XIII benadrukt het belang van katholiek godsdienstonderricht op lagere scholen en beveelt toezicht op katholieke scholen binnen de bisdommen aan. Ook voor middelbaar en hoger onderwijs acht hij de keuze van docenten en het behoud van katholieke onderwijsinstellingen van groot belang.
Daarnaast bespreekt hij de opleiding van seminaristen en de levenswijze van priesters. Seminaries moesten volgens hem niet alleen intellectuele vorming bieden, maar eveneens bijdragen aan de morele en geestelijke vorming van toekomstige priesters. Van de geestelijkheid verwacht hij eenheid met de bisschoppen, naleving van de kerkelijke discipline en een voorbeeldige levenswijze.
De encycliek maant priesters tegelijkertijd tot terughoudendheid bij een te vergaande betrokkenheid bij burgerlijke en politieke aangelegenheden. Wanneer volgens de paus echter de verdediging van de godsdienst of het algemeen welzijn in het geding was, mochten zulke aangelegenheden niet geheel worden veronachtzaamd.
Lekenverenigingen en samenwerking van de bisschoppen Aan het einde van de encycliek pleit Leo XIII voor de heropleving van katholieke broederschappen en andere lekenverenigingen. Zulke organisaties konden volgens hem zowel de persoonlijke geloofsbeleving als de onderlinge samenhang van de katholieke gemeenschap versterken. Ook roept hij de Hongaarse bisschoppen op periodiek gezamenlijk overleg te voeren over de verdediging van het geloof, katholieke instellingen en de discipline van de geestelijkheid.
Thematiek De argumentatie van Constanti Hungarorum verbindt volgens de tekst godsdienstige en maatschappelijke belangen. Leo XIII stelt dat het behoud van het katholieke geloof niet alleen betrekking heeft op het eeuwige heil, maar volgens hem tevens op vrede en welzijn binnen de burgerlijke samenleving. Het document biedt geen systematische filosofische verhandeling, maar behandelt vooral concrete pastorale, kerkelijke en maatschappelijke vraagstukken tegen de achtergrond van de verhouding tussen kerkelijke en burgerlijke bevoegdheden.
Op kerkelijk vlak ligt de nadruk op de eenheid van bisschoppen, priesters en leken met de Heilige Stoel. Op maatschappelijk vlak bepleit de encycliek katholieke deelname aan onderwijs, publicistiek, verenigingsleven en, binnen door de Kerk gestelde grenzen, het politieke leven.
Historische betekenis De encycliek verscheen kort voordat de Hongaarse kerkpolitieke conflicten rond huwelijk, burgerlijke registratie en de rechtspositie van geloofsgemeenschappen hun parlementaire hoogtepunt bereikten. De hervormingen leidden in 1894 en 1895 tot belangrijke wijzigingen in het Hongaarse huwelijks- en godsdienstrecht.
Nagy beschouwt Constanti Hungarorum als een factor in de verdere organisatie van het Hongaarse politieke katholicisme. In januari 1894 vond in Boedapest een katholiek congres plaats waarop onder meer versterking van de katholieke pers en intensivering van de katholieke publieke activiteit werden bepleit. In de daaropvolgende ontwikkeling werd in januari 1895 de katholieke Volkspartij opgericht. Nagy plaatst deze gebeurtenissen in dezelfde bredere beweging van katholieke maatschappelijke en politieke mobilisatie, zonder de totstandkoming ervan uitsluitend aan de encycliek toe te schrijven.
Zie ook
Lijst van encyclieken van paus Leo XIII Rooms-Katholieke Kerk in Hongarije
Externe links
Constanti Hungarorum – officiële Engelse tekst op de website van de Heilige Stoel Constanti Hungarorum – officiële Latijnse tekst op de website van de Heilige Stoel
Categorie:19e-eeuws rooms-katholiek geschrift Categorie:Pauselijke encycliek Categorie:Katholicisme in Hongarije Categorie:1893