Museumpark VONK is een Nederlands doe-museum en openluchtmuseum in de Genneper Parken in Eindhoven. Het is ontstaan uit de uitbreiding van het preHistorisch Dorp en de integratie daarvan met de cultuurhistorische collectie van Eindhoven Museum. VONK behandelt ongeveer 10.000 jaar geschiedenis van Eindhoven en omgeving, van de prehistorie en middeleeuwen tot de industrialisatie en de ontwikkeling van Eindhoven als centrum van technologie en ontwerp.
De naam VONK verwijst naar de vonk van vuur als symbool voor de vroege menselijke ontwikkeling en daarmee naar het voormalige preHistorisch Dorp. Daarnaast staat de naam voor verwondering, uitvinding en verandering. Binnen het museumconcept worden historische verhalen bovendien verbeeld in interactieve installaties die eveneens vonken worden genoemd.
Beschrijving
Locatie Museumpark VONK ligt aan de Boutenslaan in de Genneper Parken, ten zuiden van het centrum van Eindhoven. Het museumpark ligt op en rond het terrein van het voormalige preHistorisch Dorp. Bij de uitbreiding werden ook delen van het terrein van een voormalige verkeersschool en een voormalig baggerdepot betrokken. Het plangebied wordt begrensd door de Boutenslaan, de Genneperweg, de Tongelreep en zandvang De Vleut.
Het museumterrein beslaat na de uitbreiding ongeveer 3,5 hectare. Bij de herinrichting werd een deel van het voormalige verkeersschoolterrein vergroend. Het museumpark vormt daardoor landschappelijk een geheel met de omliggende Genneper Parken.
Openluchtmuseum In het bestaande openluchtgedeelte staan reconstructies van gebouwen uit verschillende historische perioden. Historische bewoners beelden er het dagelijks leven en oude ambachten uit. De historische verhaallijn, die in het preHistorisch Dorp vooral de prehistorie en middeleeuwen omvatte, werd bij VONK uitgebreid met onder meer de industrialisering en de ontwikkeling van Eindhoven als centrum van techniek, ontwerp en industrie.
Museumgebouw Het nieuwe museumgebouw werd ontworpen door Studio Marco Vermeulen. Het gebouw is grotendeels opgetrokken uit biobased materialen. De draagconstructie bestaat uit hout en voor de buitenwanden is onder meer kalkhennep toegepast. De houten spanten zijn ten opzichte van elkaar gedraaid, waardoor het groene dak een dubbel gekromde vorm heeft. Op het dak bevindt zich een voor bezoekers toegankelijke daktuin. Ook is in het gebouw cross-laminated timber hergebruikt dat eerder was toegepast in het tijdelijke BioBasecamp tijdens de Dutch Design Week van 2019.
thumb|De introshow Reis door de tijd In het gebouw bevinden zich onder meer een introductieshow, een presentatie van objecten uit de collectie van Eindhoven Museum, een auditorium, een museumwinkel, een brasserie en een grote werkplaats. De collectie omvat tienduizenden voorwerpen uit de geschiedenis van Eindhoven en omgeving. Een groot deel daarvan kon na het samengaan van Museum Kempenland en het preHistorisch Dorp in 2012 niet permanent worden getoond.
Vonken Een centraal onderdeel van het museumconcept zijn de zogenoemde vonken: grote interactieve installaties of bouwwerken rond historische keerpunten in de regio. Ze worden ontwikkeld door ontwerpers en makers, waarbij ook bezoekers, inwoners, studenten en vrijwilligers aan de totstandkoming kunnen meewerken. De werkplaats in het museumgebouw dient daarvoor als maakruimte. Na voltooiing worden de installaties in het museumpark geplaatst.
Activiteiten De programmering bouwt voort op de traditie van levende geschiedenis van het preHistorisch Dorp. Naast de dagelijkse demonstraties en doe-activiteiten werden op het terrein grotere historische evenementen georganiseerd. Zo stond het Vikingfest in het teken van het dagelijks leven, handel, ambachten en strijd in de Vikingtijd. Tijdens de Romeinse Dagen werd een Romeins legerkamp ingericht en verzorgden groepen voor levende geschiedenis demonstraties van onder meer militaire training, ambachten en het dagelijks leven. Een ander terugkerend evenement van het preHistorisch Dorp was de Middeleeuwse Jaarmarkt, met re-enactors, ambachtslieden, handelaren, muzikanten en ridderdemonstraties.
Geschiedenis
Voorgeschiedenis De directe voorgeschiedenis van Museumpark VONK ligt in 2012, toen Museum Kempenland Eindhoven en het preHistorisch Dorp samengingen in Eindhoven Museum. Daarmee kwamen een openluchtmuseum en een omvangrijke cultuurhistorische collectie onder een paraplu. Voor een groot deel van de collectie, die uit ongeveer 25.000 objecten bestond, was echter geen permanente tentoonstellingsruimte beschikbaar. Daarnaast eindigde de historische presentatie van het preHistorisch Dorp grotendeels voor de industrialisering, waardoor de latere ontwikkeling van Eindhoven slechts beperkt aan bod kwam.
Concept en bouw Om de openluchtpresentatie en de museumcollectie samen te brengen werd het plan voor Museumpark Vunk ontwikkeld. Daarbij werd de historische verhaallijn doorgetrokken tot het moderne Eindhoven en werd voorzien in uitbreiding van het openluchtterrein en de bouw van een nieuw museumgebouw.
De gemeenteraad van Eindhoven stelde eind 2022 het bestemmingsplan Buitengebied (Museumpark VONK) vast. Daartegen gingen onder meer Buurtvereniging Genneperzijde, de Henri van Abbe Stichting en Stichting Vrienden Levend Erfgoed Gennep in beroep, mede vanwege de gevolgen van de uitbreiding voor de natuur- en cultuurhistorische waarden van de Genneper Parken. Na wijzigingen in het plan verklaarde de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State de beroepen in september 2024 ongegrond.
Tijdens de verdere voorbereiding liepen de bouwkosten op en de Eindhovense gemeenteraad stelde begin 2025 een bedrag van 2,8 miljoen euro beschikbaar. De VriendenLoterij schonk daarnaast 950.000 euro.
Opening thumb|Koning Willem-Alexander tijdens de officiële opening van Museumpark VONK Museumpark VONK opende op 18 juli 2026 voor het publiek. Het museumterrein was daarmee uitgebreid van ongeveer 1,6 tot 3,5 hectare en kreeg door het nieuwe binnenmuseum de mogelijkheid het gehele jaar geopend te blijven; het preHistorisch Dorp was voordien een seizoensmuseum. Op 2 september 2026 werd het museumpark officieel geopend door koning Willem-Alexander.
Bronnen, noten en referenties
Categorie:Museum in Eindhoven