Quum Diuturnum (in de Latijnse officiële tekst Cum diuturnum) is een pauselijk schrijven van Leo XIII, gedateerd op 25 december 1898 en gericht aan de bisschoppen van Latijns-Amerika. Het document kondigde de bijeenroeping aan van de Latijns-Amerikaanse bisschoppen in Rome om gezamenlijk te beraadslagen over onder meer de kerkelijke discipline, het katholieke geloofsleven en de positie van de Kerk in Latijns-Amerika.
De Engelstalige website van de Heilige Stoel rangschikt Quum Diuturnum onder de encyclieken van Leo XIII en noemt het een encycliek over het Latijns-Amerikaanse plenair concilie. De Latijnse Vaticaanse tekst gebruikt daarentegen de titel Cum diuturnum en presenteert het document als litterae (brief); ook in de wetenschappelijke literatuur wordt doorgaans naar Cum diuturnum verwezen. alt=Zwart-witportret van paus Leo XIII in pauselijke kleding.|miniatuur|Paus Leo XIII in 1898.
Historische achtergrond In de tweede helft van de negentiende eeuw werden de banden tussen de katholieke kerken van Latijns-Amerika en Rome nauwer. De oprichting van het Pauselijk Latijns-Amerikaans College in Rome in 1858 droeg volgens historicus Francisco Javier Ramón Solans bij aan de vorming van een Latijns-Amerikaanse kerkelijke elite, aan de verspreiding van een sterker op Rome georiënteerde kerkelijke cultuur en aan contacten tussen geestelijken uit verschillende Latijns-Amerikaanse landen. Deze ontwikkeling maakt deel uit van het bredere proces dat in de historiografie als de romanisering van de Latijns-Amerikaanse katholieke Kerk wordt aangeduid: een toenemende institutionele centralisering en uniformering rond de paus en de Romeinse Curie.
Een initiatief voor een gezamenlijk concilie van de Latijns-Amerikaanse bisschoppen was al in oktober 1888 aan Rome voorgelegd door Mariano Casanova, aartsbisschop van Santiago de Chile. Hij zag een gemeenschappelijk episcopaal optreden als een middel om de positie van de Kerk te versterken tegenover onder meer staatscontrole op kerkelijke aangelegenheden, liberale politiek, vrijmetselarij en protestantse aanwezigheid.
De voorbereiding van het concilie riep vragen op over de geografische reikwijdte van de bijeenkomst en over de plaats waar zij moest worden gehouden. Verschillende steden in Latijns-Amerika werden overwogen. Uiteindelijk kreeg Rome de voorkeur. In Cum diuturnum stelde Leo XIII zelf dat de meeste geraadpleegde bisschoppen Rome verkozen, onder meer omdat een reis naar een verafgelegen stad op het Amerikaanse continent voor veel deelnemers moeilijker zou zijn.
Inhoud Het schrijven is kort en heeft hoofdzakelijk een bestuurlijk en kerkelijk karakter. Leo XIII verwees naar zijn eerdere inspanningen ten behoeve van het katholieke leven in Latijns-Amerika en naar zijn belangstelling voor aangelegenheden die de verschillende landen van het continent gemeenschappelijk hadden. Hij achtte een gezamenlijke bijeenkomst van de bisschoppen, op pauselijke uitnodiging en onder pauselijk gezag, een geschikt middel om ervaringen en standpunten uit te wisselen.
Als doelstellingen noemde de paus het bewaren van eenheid in de kerkelijke discipline, de bevordering van een levenswijze die overeenstemde met het katholieke geloof en de bevordering van het openbare welzijn van de Kerk. Hij droeg de bevoegde Romeinse congregatie, die belast was met aangelegenheden betreffende de uitvoering en interpretatie van de decreten van het Concilie van Trente, op de Latijns-Amerikaanse bisschoppen voor het daaropvolgende jaar naar Rome bijeen te roepen en de regels voor de vergadering vast te leggen.
Kerkelijke en theologische accenten De argumentatie van Cum diuturnum is vooral ecclesiologisch en disciplinair. Leo XIII verbond de voorgenomen bijeenkomst aan de versterking van het katholieke geloofsleven, de eenheid van de kerkelijke discipline en de band van de plaatselijke kerken met de Apostolische Stoel. Het pauselijk gezag vormt daarbij het institutionele kader waarbinnen de bisschoppen gezamenlijk moesten beraadslagen.
Het document bevat geen uitgebreide systematische uiteenzetting van een afzonderlijke filosofische leer. In de geschiedschrijving wordt de convocatie daarom vooral bestudeerd in samenhang met de institutionele ontwikkeling van de katholieke Kerk in Latijns-Amerika. De Roux beschouwt het Plenair Concilie van 1899 als een belangrijk moment in het langdurige proces van romanisering, terwijl Ramón Solans de bijeenkomst tevens analyseert als onderdeel van de vorming van een gezamenlijke Latijns-Amerikaanse katholieke identiteit.
Plenair Concilie van Latijns-Amerika De in Cum diuturnum aangekondigde bijeenkomst werd in 1899 in Rome gehouden. De keuze voor Rome was tijdens de voorbereiding niet vanzelfsprekend geweest. Naast praktische problemen speelden uiteenlopende nationale belangen en opvattingen over de afbakening van "Latijns-Amerika" een rol. Volgens Ramón Solans ging de Romeinse Curie bij de organisatie in toenemende mate uit van Latijns-Amerika als een kerkelijke eenheid die door historische, culturele en religieuze banden werd verbonden, hoewel tussen de afzonderlijke kerken en landen aanzienlijke verschillen bestonden.
Het Plenair Concilie van Latijns-Amerika kwam van 28 mei tot 9 juli 1899 bijeen in Rome. De beraadslagingen waren gericht op het tot stand brengen van gemeenschappelijke kerkelijke normen en het versterken van de banden tussen de Latijns-Amerikaanse episcopaten en de Heilige Stoel. Pazos en Piccardo plaatsen de bijeenkomst in een langer proces waarin de Heilige Stoel en Latijns-Amerikaanse bisschoppen zochten naar een gemeenschappelijk kader voor kerkelijke discipline en bestuur.
Historische betekenis In de historiografie wordt Cum diuturnum voornamelijk behandeld als een onderdeel van het proces dat tot het Plenair Concilie van 1899 leidde. Antón M. Pazos heeft de voorbereiding van het concilie geplaatst binnen de toenemende diplomatieke en kerkelijke belangstelling van de Heilige Stoel voor Latijns-Amerika aan het einde van de negentiende eeuw.
Ramón Solans benadrukt dat de bijeenkomst niet alleen de banden met Rome verstevigde, maar ook contacten en een gevoel van gemeenschappelijkheid tussen de Latijns-Amerikaanse bisschoppen bevorderde. In die interpretatie droeg het concilie bij aan de vorming van Latijns-Amerika als een denkbare, supranationale katholieke gemeenschap. De Roux beschouwt het concilie daarnaast als een belangrijke manifestatie van de negentiende-eeuwse romanisering van de Kerk in Latijns-Amerika.
Literatuur
Zie ook
Lijst van encyclieken van paus Leo XIII
Externe links
Quum Diuturnum - officiële Engelse tekst op de website van de Heilige Stoel Cum diuturnum - officiële Latijnse tekst op de website van de Heilige Stoel
Categorie:19e-eeuws rooms-katholiek geschrift Categorie:Pauselijke encycliek Categorie:1898