miniatuur|Een groep vrouwelijke gevangenen in Auschwitz. Menstruatie bij concentratiekampgevangenen verwijst naar de menstruatie en het uitblijven daarvan bij vrouwelijke gevangenen in naziconcentratiekampen tijdens de Tweede Wereldoorlog.
Amenorroe Ongeveer 94,8% van de vrouwelijke gevangenen stopte met menstrueren (amenorroe) tijdens gevangenschap. Bij 82.4% van de vrouwen gebeurde dit direct na gevangenneming. Ongeveer 0,6% van de vrouwen menstrueerde nog na vier maanden gevangenschap.
Vanaf de jaren 40 werden ondervoeding en acute stress aangewezen als de oorzaak van amenorroe bij concentratiekampgevangenen. Volgens een onderzoek uit 2022 geleid door seksuoloog en psycholoog dr. Peggy J. Kleinplatz van de University of Ottawa werd amenorroe bij concentratiekampgevangenen mogelijk veroorzaakt door de toevoeging van synthetische steroïden aan het eten. Kleinplatz stelde dat het plotselinge uitblijven van de menstruatie te uniform was om uitsluitend het gevolg te zijn van trauma en ondervoeding. Holocaustoverlevenden getuigden dat bij kampkeukens 'pakjes met chemicaliën' werden binnengebracht, die vervolgens aan de soep voor de vrouwelijke gevangenen werden toegevoegd. Volgens Kleinplatz werden exogene geslachtshormonen in 1933 voor het eerst gesynthetiseerd en geproduceerd in nazi-Duitsland, onder meer door chemicus Adolf Butenandt en gynaecoloog Carl Clauberg. Daarnaast zou er bewijs zijn van grootschalige productie van geslachtshormonen in nazi-Duitsland tussen 1943 en 1945.
Amenorroe werd daarnaast opzettelijk opgewekt door middel van medische ingrepen, waaronder baarmoederinjecties, en testen met medicatie met als doel vrouwen onvruchtbaar te maken.
Psychische gevolgen miniatuur|Toiletten in Auschwitz.Menstruatie tijdens gevangenschap leidde bij veel vrouwen tot schaamte. Naast dat zij te maken hadden met lichamelijk ongemak, voelden zij zich ontmenselijkt door het gebrek aan menstruatieproducten. In concentratiekampen was er een groot gebrek aan hygiëne en gevangenen droegen niet altijd ondergoed. Geïmproviseerd menstruatiemateriaal werd gemaakt van papier of stukken stof. De stukken stof werden, vanwege hun schaarste, door andere gevangenen gestolen of gebruikt als ruilmateriaal.
Tegelijkertijd leidde menstruatie tot een gevoel van onderlinge solidariteit. Uit diverse getuigenverslagen komt naar voren dat oudere vrouwen hulp boden aan tienermeisjes die in het concentratiekamp hun eerste menstruatie ervaarden. De zuster- of moederrol werd overgenomen door medegevangenen. Deze medegevangenen werden ook wel ('kampzusters') genoemd.
Enkele vrouwen getuigden dat hun menstruatie voorkwam dat zij slachtoffer werden van seksueel geweld en verkrachting. Daarnaast werden operaties, als onderdeel van medische experimenten, soms uitgesteld als vrouwen menstrueerden.
Vrouwen die tijdelijk niet meer menstrueerden hadden een grote angst onvruchtbaar te worden. Gevangenen in concentratiekampen werden kaalgeschoren en voor sommige vrouwen voelde het verlies van hun menstruatie als een verder verlies van hun vrouwelijkheid.
Na de bevrijding Een jaar na het einde van de Tweede Wereldoorlog was bij 91,1% van de vrouwen de normale menstruatiecyclus teruggekeerd. Voor sommigen voelde de terugkeer van hun menstruatie als een symbool van vrijheid en een herwonnen vrouwelijkheid.
Een studie onder 580 vrouwelijke Hongaarse Holocaustoverlevenden uit 2007 van gynaecoloog Alfréd Pasternák en verloskundige-gynaecoloog Philip G Brooks concludeerde dat er geen significante invloed was op de vruchtbaarheid, er geen sprake was van een significante toename van het aantal miskramen, buitenbaarmoederlijke zwangerschappen, doodgeboorten of andere zwangerschapscomplicaties.
Uit het onderzoek van Kleinplatz uit 2022 onder 93 vrouwelijke Holocaustoverlevenden bleek dat van de 197 bevestigde zwangerschappen 24,4% eindigde in een miskraam en 6,6% in een doodgeboorte. Ondanks dat een groot deel van de vrouwen aangaf dat zij meerdere kinderen hadden gewild, kreeg 16,1% twee of meer kinderen. Kleinplatz concludeerde dat de percentages primaire en secundaire onvruchtbaarheid, alsmede het aantal miskramen en doodgeboorten 'verontrustend hoog' lag en niet in overeenstemming is met de algehele bevolking.
Vrouwen die tijdens de oorlog ondergedoken hadden gezeten bleven, in tegenstelling tot de kampgevangenen, over het algemeen wel menstrueren. Na de oorlog ervaarden zij over het algemeen geen vruchtbaarheidsproblemen.
Categorie:Menstruatie Categorie:Naziconcentratiekamp