De Gau Weser-Ems (Nederlands: Gouw Weser-Ems) was een bestuurlijke indeling van de NSDAP. Het gouw bestond van 1928 tot 1945. Het omvatte het kerngebied van de Vrijstaat Oldenburg, de deelstaat Bremen en de westelijke delen van de Pruisische provincie Hannover.
Geschiedenis De gouw ontstond in het kader van de herindeling van de gouwen op 1 oktober 1928. Door de herstructurering moest de gouw samenvallen met het gebied van de Rijksdagkieskring 14. De gouw omvatte het Regierungsbezirk Aurich en het Regierungsbezirk Osnabrück, het landsdeel Oldenburg van de Vrijstaat Oldenburg en de Vrije Hanzestad Bremen. Vanaf 1933 opereerde de gouwleider op bestuurlijk niveau naast de Oberpräsident (Eerste President) van de Pruisische provincie Hannover, waarbij de bevoegdheden van beide functies elkaar gedeeltelijk overlapten. Tegelijkertijd was de gouwleider in personele unie Rijksstadhouder van Bremen en Oldenburg. In Oldenburg werd Georg Joel minister-president. Met de Gesetz über den Neuaufbau des Reichs (vrije vertaling: Wet op de Nieuwbouw van het Rijk) van 30 januari 1934 werd Bremen onder één Rijksstadhouder toegevoegd aan de gouw Weser-Ems en verloor het daarmee zijn zelfstandigheid. Paul Wegener, de Kreisleiter in Bremen vanaf maart 1933, klom in 1942 op tot gouwleider van Weser-Ems.
De zetel van de gouwleiding bevond zich in de stad Oldenburg (Oldb), aan de Ratsherr-Schulze-Straße, in het Adolf-Hitler-Huis.Wayback Machine: Stadtgeschichtliche Ereignisse, Die Jahre 1933 bis 1945. Geraadpleegd op 5 september 2026.
Er waren Gauführerschulen (vrije vertaling: gouwleidersscholen) gevestigd in Pewsum (Manningaburg) en in Bremen-Lesum (Haus Krähnholm). Röver wilde daarnaast een school bouwen op de Bookholzberg in het Stedingerland, waar in 1934 een openluchttheater werd geopend. In Bad Essen bestond er voor het zuidelijke deel nog een gouwleidersschool.Google Boeken: Der Landkreis Wittlage 1933 - 1972: Nationalsozialismus, Nachkriegsjahre und Wirtschaftswunder. p.36. Geraadpleegd op 5 september 2026.
Vanaf 1944 bevond zich in de gouw ook het concentratiekamp Engerhafe, een buitenkamp van het concentratiekamp Neuengamme. Van de circa 2200 gevangenen die daarheen werden gedeporteerd, kwamen ongeveer 188 om het leven.Wayback Machine: VEREIN GEDENKSTÄTTE KZ ENGERHAFE E.V.. Geraadpleegd op 6 september 2026.
Ambtsbekleders De volgende personen behoorden tot de gouwleiding:
Gauleiter: Carl Röver (1 oktober 1928Höffkes 1986, p.275.Miller 2017, p.403. - 15 mei 1942), Paul Wegener (16Höffkes 1986, p.382. / 18 mei 1942 - 8 mei 1945Miller 2021, p.632.) Gauleiterstellvertreter: Heinz Spangemacher (1 oktober 1928 – 1932), Georg Joel (augustus 1932 – 8 mei 1945) Gauorganisationsleiter: Heinrich WalkenhorstKlee 2021, p.654. (20 juli 1934 - 1 oktober 1942) Gauamtsleiter für Volkswohlfahrt und NSV: Otto DenkerKlee 2021, p.105. (1944Wayback Machine: Axis Biographical Research: NSDAP, GAUE & GAULEITER, GAU WESER EMS. Geraadpleegd op 6 september 2026.) Gauamtsleiter des politische Erziehung: Heinrich Buscher (1944) Gaupropagandaleiter: Seiff (1944) Gauamtsleiter des Gaupresseamt: Adolf Heincke Gauschatzmeister: Pfeffermann (1944) Gauamtsleiter des Gaupersonalamt: Eilers (1944) Gauinspekteur: Kurt Thiele, Schulz, Erich Drescher (juli 1933) Gauamt für Volkstumfragen: Dr. Brenning (1944) Gauamtsleiterin des Frauenfragen: Friedel Klausing, Kreisfrauenschaftsleiterin Möhring (1 juni 1942Bunkermuseum.de: Arbeitstitel Tagebuch Louis Hahn, Emden. p.6. Geraadpleegd op 6 september 2026. - 1944) Gauamtsleiter des NSLB: Spiekermann (1944) Gauamt für Volksgesundheit: Dr. med. Hermann Brauneck (1935 - 1936), Dr. med. Helmut Dyckerhoff (1944), Bertram Gauamtsleiter des Gaurechtsamtes: Wilhelm Grashorn (1944) Gauamt für Kriegsopferversorgung: Bernhard Blanke (1944) Gauamt für Kommunalpolitik: Quathamer (1944 - april/mei 1945) Gauwirtschaftsberater: Hermann Fromm (1944)
Kreise Aschendorf-Hümmling; Kreisleiter: Hans Gronewald (1932 – 1937), Wilhelm Sagemüller (1938 – 1945) (tevens burgemeester van Meppen) Aurich; Kreisleiter: Heinrich Thiele (1932 – 1934), Friedrich (Fritz) Thomsen (1934 – 1945) Ammerland; Kreisleiter: Diedrich Hobbie (1932 – 1945Forum Geschichte der Wehrmacht: Gau Oberschlesien. Geraadpleegd op 6 september 2026.) Bentheim; Kreisleiter: Josef Ständer (1932 – 1945) Bersenbrück; Kreisleiter: Heinrich (Heinz) Roth (1932 – 1945) Bremen; Kreisleiter: Bernhard Blanke (juli 1934 - mei 1942), Max Schümann (1 juli 1943 - 1945) Bremen-Lesum; Kreisleiter: Karl Dillschneider (1933 – 1939), Heinrich Meyer-Gellersen (1939 – 1945) Cloppenburg; Kreisleiter: August Schachtemeier (1941 – 1945) Delmenhorst-Oldenburg-Land; Kreisleiter: Wilhelm Müller (1932 – 1936), Adolf Heincke (1936 – 1945) Emden; Kreisleiter: Lenard (Leo) Fürst (1932 – 1937), Erich Drescher (1937 – 1945) Friesland; Kreisleiter: Gerd Lücking (1933 – 1941), August Schachtemeier (1941 – 1945) Leer; Kreisleiter: Erich Drescher (1932 – 1937), Max Schümann (28 april 1935 - 1941), Albertus van der Horst (1937 – 1945) Lingen; Kreisleiter: J. Christian Bues (1932 – 1939), Erich Ebel (1939 – 1945) Melle-Wittlage; Kreisleiter: Hans-Werner Heinze (1933 – 1945), Heinz Klostermann (1939 – 1945) Meppen; Kreisleiter: Hermann Borghorst (1932 – 1937), Wilhelm Sagemüller (1937 – 1945) (samengevoegd bestuur/personele unie met Aschendorf) Norden-Krummhörn; Kreisleiter: Johann Menso Folkerts (1932 – 1937), Fritz Thomsen (1937 – 1945) (in personele unie met Aurich) Oldenburg-Stadt; Kreisleiter: Ernst Böhme (1932 – 1938), Wilhelm Münzer (1938 – 1945) Osnabrück-Land; Kreisleiter: Leo Baumgartner (1932 – 1935), Friedrich Vormbrock (1935 – 1945)Internet-Protal Westfälische Geschichte: Baumgartner, Leo. Geraadpleegd op 6 september 2026. Osnabrück-Stadt; Kreisleiter: Vechta; Kreisleiter: Franz Fortmann (1933 – 1938), Max Biallas (1938 – 1945) Wesermarsch; Kreisleiter: Adolf Kuhlmann (1933 – 1942), Emil Schmelz (1942 – 1945) Wildeshausen; Kreisleiter: Heinrich Meyer (1933 – 1945) Wilhelmshaven; Kreisleiter: Walter Muckel (1933 – 1937), Paul Hug (1937 – 1945)
GebiedenWayback Machine: Verwaltungsgeschichte.de: Der Gau Weser-Ems. Geraadpleegd op 5 september 2026. 1. Land Oldenburg (zonder Birkenfeld en Lübeck-Eutin) Ammerland Cloppenburg Delmenhorst Friesland Oldenburg Vechta Wesermarsch Wilhelmshaven
2. Land Bremen (zonder Bremerhaven)
3. Van de Pruisische provincie Hannover:
3 a) Regierungsbezirk Aurich Emden Aurich Leer Norden-Krummhörn Wittmund
3 b) Regierungsbezirk Osnabrück Aschendorf-Hümmling Grafschaft Bentheim Bersenbrück Lingen Melle Meppen Osnabrück Wittlage
Geallieerde invasie en bezetting Tegen het einde van de Tweede Wereldoorlog werd de gouw binnengevallen door de westerse geallieerden, die het gebied geleidelijk aan veroverden tot het einde van de oorlog. De tijdlijn van de geallieerde opmars is gedetailleerd weergegeven in de onderstaande tabel. +Datum van overgavePlaatsRef2 april 1945Nordhorn3-5 april 1945Lingen5 april 1945HoogstedeDie Grafschaft Bentheim in der Geschichte: 5. April 1945. Geraadpleegd op 7 september 2026.TRACESOFWAR: Krijgsgevangenenkamp Bathorn (Emslandlager XIV - Stalag VI C). Geraadpleegd op 7 september 2026.5 april 1945Emlichheim5 april 1945Neuenhaus6 april 1945Schüttorf7 april 1945Emsbüren8 april 1945Meppen1945 – Einmarsch in den Landkreis Meppen. In: Neue Osnabrücker Zeitung 6 April 2015, retrieved 20 October 2016.10 april 1945Wippingen12 april 1945OberlangenGedenkstaette Esterwegen: Lager VI Oberlangen. Geraadpleegd op 6 september 2026.12 april 1945Wesuwe13 april 1945Cloppenburg16 april 1945Rhede18 april 1945BundeKolbe: Als alles von vorne begann. 1945/1946. S. 15.23 april 1945Weener24 april 1945Bingum26 april 1945Ditzum26 april 1945Pogum26 april 1945Dyksterhusen27 april 1945Bremen29 april 1945Leer3 mei 1945Oldenburg4 mei 1945Norden5 mei 1945SüdbrookmerlandHypotheses: Der “kanadische Sommer” in Ostfriesland. Geraadpleegd op 7 september 2026.5 mei 1945Emden5 mei 1945KrummhörnRudolf Nassua: Das Kriegsende in Ostfriesland (PDF; 57 kB), Protokoll des Treffens der Arbeitsgruppe der Ortschronisten der Ostfriesischen Landschaft 13 May 2005 in the old reading room of the Landschaftsbibliothek Aurich, 30 August 2010.8 mei 1945Norderney11 mei 1945Borkum11 mei 1945Juist
Zie ook Gauehrenzeichen Gouw (NSDAP)
Externe links Territorial.de: Gau Weser-Ems der NSDAP Calvin University: German Propaganda Archive: geïllustreerde lijst van gouwleiders Zukunft-braucht-erinnerung.de: Übersicht der NSDAP-Gaue, der Gauleiter und der Stellvertretenden Gauleiter 1933–1945 Wayback Machine: Verwaltungsgeschichte.de: Der Gau Weser-Ems
Weser-Ems Categorie:Vrije Hanzestad Bremen