De Diergaardesingel is een straat in de Rotterdamse wijk het Oude Westen, tussen het Weena en de West-Kruiskade. De ongeveer 770 meter lange straat volgt grotendeels het tracé van een in 1862 aangelegde singel, die onderdeel was van het Waterproject van stadsarchitect Willem Nicolaas Rose. De straat is genoemd naar de voormalige Rotterdamsche Diergaarde, die vanaf 1857 aan de noordzijde van de singel lag.
Het water van de oorspronkelijke Diergaardesingel is tijdens de naoorlogse herinrichting van het gebied verdwenen. Een deel van het negentiende-eeuwse stratenpatroon en van de oorspronkelijke bebouwing bleef behouden. De naam van de straat vormt, samen met verschillende kunstwerken en gebouwen in de omgeving, een herinnering aan de vroegere dierentuin.
Geschiedenis Waterproject In het midden van de negentiende eeuw kampte Rotterdam met ernstige problemen rond de waterkwaliteit en volksgezondheid. In 1854 besloot de gemeenteraad tot uitvoering van het Waterproject, dat was ontwikkeld door stadsarchitect Willem Nicolaas Rose in samenwerking met Jan Arent Scholten van het Hoogheemraadschap van Schieland. Rond de bestaande stad werd een stelsel van nieuwe singels aangelegd waarmee vervuild stadswater kon worden afgevoerd en vers water kon worden aangevoerd.
Aan de westzijde van Rotterdam werden onder meer de Westersingel, Diergaardesingel en Spoorsingel gegraven. De Diergaardesingel lag in het verlengde van de Westersingel en liep aanvankelijk in noordwestelijke richting door de Coolsche polder.
thumb|right|260px|Kadastrale kaart uit 1855 waarop het ontwerp voor de Diergaardesingel en Spoorsingel is ingetekend
De aanleg was al voorzien op een kadastrale kaart uit 1855 waarop het ontwerp voor de Diergaarde- en Spoorsingel is ingetekend. De Diergaardesingel werd in 1862 gegraven. De nieuwe watergang kreeg een licht slingerend verloop en werd met groen en bomen ingericht, overeenkomstig de landschappelijke vormgeving die kenmerkend was voor de singels van het Waterproject.
Rotterdamsche Diergaarde Kort vóór de aanleg van de singel was in hetzelfde gebied de Rotterdamsche Diergaarde ontstaan. In 1856 huurden de spoorwegbeambten F. van der Valk en G.M. van den Bergh een tuin bij het toenmalige station Delftsche Poort voor een verzameling exotische vogels. Hieruit ontstond in 1857 de Rotterdamsche Diergaarde.
De dierentuin breidde zich vervolgens uit tussen het spoor en de nieuw aangelegde singel. De Diergaardesingel vormde aan de zijde van het Oude Westen een duidelijke begrenzing van het park. Vanaf de straat waren achter het hek delen van de dierentuin en de dieren te zien en te horen.
In 1874 werd een gedeelte van de Diergaardesingel in westelijke richting verlegd vanwege de uitbreiding van het spooremplacement van station Delftsche Poort. De verlegging maakte tegelijkertijd een verdere uitbreiding van de Diergaarde mogelijk.
De relatie tussen straat en dierentuin bepaalde jarenlang het karakter van de omgeving. De Diergaarde beschikte langs de singel onder meer over dierenverblijven. In 1900 ontwierp architect Jan Verheul er zebrastallen, die in mei 1940 werden verwoest.
Bebouwing De zuidzijde van de Diergaardesingel werd vanaf de jaren tachtig van de negentiende eeuw bebouwd. Vanaf 1883 verrezen er voor die tijd relatief voorname woningen van drie bouwlagen. De gebogen huizenrij uit omstreeks 1884 volgde het vloeiende verloop van de singel en vormde een stedenbouwkundig contrast met de veel soberder arbeidersbebouwing in de achterliggende straten van het Oude Westen.
thumb|right|260px|Rotterdam in 1875. De Diergaardesingel loopt langs de zuidwestzijde van de toen nog sterk uitbreidende Diergaarde.
Op de hoek van de Batavierenstraat werd in 1888 een bijzonder woongebouw gerealiseerd. Het complex had een centraal trappenhuis dat op de verdiepingen aansloot op korte galerijen waaraan telkens woningen lagen. Volgens Rotterdam Woont was dit de eerste gerealiseerde galerijflat van Nederland. Het gebouw verkeerde later in slechte bouwkundige staat en werd tijdens de stadsvernieuwing in de jaren zeventig gesloopt.
Verdwijnen van de singel In de jaren dertig werd duidelijk dat de oude Diergaarde op haar locatie bij het centrum onvoldoende ruimte had. In 1937 besloot de gemeente tot verplaatsing van de dierentuin naar de nieuwe wijk Blijdorp. De nieuwe dierentuin werd vanaf 1939 aangelegd naar ontwerp van Sybold van Ravesteyn.
Voor het vrijgekomen Diergaardeterrein werden plannen gemaakt voor woonbebouwing en een verkeersverbinding tussen het centrum en het westen van de stad. Bij het bombardement op Rotterdam van 14 mei 1940 werd een groot deel van de nog aanwezige oude Diergaarde verwoest.
Tijdens de wederopbouw van Rotterdam veranderde de omgeving van de Diergaardesingel ingrijpend. Op het voormalige diergaardeterrein verrezen onder meer het Groothandelsgebouw en het verbrede Weena. Aan het noordelijke uiteinde van de straat werd vanaf 1946 het Bouwcentrum gebouwd. De oorspronkelijke singel verloor daarbij zijn functie en werd in de naoorlogse periode geleidelijk gedempt. Het water dat vroeger de Westersingel met het singelstelsel ten noorden van de stad verbond, verdween geheel.
Een gedeelte van de oorspronkelijke negentiende-eeuwse gevelwand bleef echter bestaan. Ook enkele bomen langs het traject herinneren nog aan het groene karakter van de vroegere singel.
Stadsvernieuwing Vanaf de jaren zeventig werd de Diergaardesingel betrokken bij de grootschalige stadsvernieuwing van het Oude Westen. Een deel van de slechte negentiende-eeuwse bebouwing werd gesloopt en vervangen door sociale woningbouw. Architect Ben Hoek en Studio Acht realiseerden onder meer woningbouw aan de Diergaardesingel en de Gouvernestraat. Dit complex, het Gouverneblok, behoort tot de experimentele Rotterdamse stadsvernieuwingsarchitectuur uit deze periode.
Het Gouverneblok, met 160 sociale huurwoningen aan de Gouvernestraat en Diergaardesingel, werd tussen 2018 en 2022 gerenoveerd. Daarbij werden onder meer de oorspronkelijke raamverdelingen en het expressieve kleurgebruik van het ontwerp hersteld. Het project behoorde in 2023 tot de juryselectie van de Rotterdam Architectuurprijs.
Aan de zijde van het Kruisplein staat het in 1985 opgeleverde woningbouwcomplex van Mecanoo. Het ontstond uit een prijsvraag voor jongerenhuisvesting en was het eerste gerealiseerde project van het toen jonge architectenbureau. De twee gebouwen moesten stedenbouwkundig de overgang vormen tussen de negentiende-eeuwse bebouwing langs de Diergaardesingel en de grootschalige naoorlogse binnenstad.
Kunst in de openbare ruimte thumb|right|260px|Zebra in de nesten van Herman Lamers
Op het pleintje aan de Diergaardesingel 87-97 staat sinds 2015 het kunstwerk Zebra in de nesten van beeldhouwer Herman Lamers. Het bestaat uit vier aluminium ooievaarsnesten op hoge lichtmasten, met in een van de nesten een levensgrote zebra. Het werk verwijst naar verhalen dat bij de verwoesting van de oude Diergaarde in mei 1940 dieren ontsnapten en zebra's langs de Diergaardesingel liepen. Het kunstwerk werd op 28 november 2015 onthuld na de herinrichting van het plein.
Zie ook Diergaarde Blijdorp Waterproject (Rotterdam) Westersingel (Rotterdam) Spoorsingel (Rotterdam) Oude Westen Batavierenstraat
Bronvermelding
Categorie:Straat in Rotterdam Centrum Categorie:Oude Westen