Jan Just Witkam (Leiden, 27 december 1945 – Leiden, 4 september 2026Overlijdensadvertentie Leidsch Dagblad, 9 sept. 2026 ("omringd door zijn dochters in Huis ter Lugt")) was een Nederlandse hoogleraar oosterse handschriftkunde, conservator in de Universiteitsbibliotheek Leiden en vertaler.
Studie Hij volgde na de ELS (Eerste Leidse Schoolvereniging) het Gymnasium-A aan het Bonaventuracollege in Leiden. Tussen 1964 en 1972 studeerde hij Arabisch, Perzisch en geschiedenis van het Midden-Oosten aan de Rijksuniversiteit Leiden, waarbij hij in 1970 aan de Universiteit van Teheran college liep.Persoonlijke website Jan Just Witkam
Bibliotheek en promotie Na zijn afstuderen werkte Witkam tot en met 1974 voor het ZWO-project Concordance et Indices de la Tradition Musulmane. Daarna werd hij conservator in de Leidse universiteitsbibliotheek en van 1980 tot 2005 hoofd van de afdeling Oosterse manuscripten en gedrukte werken. Die taak vervulde hij met enorme energie: hij kocht vele duizenden Oosterse handschriften en boeken. Regelmatig ging hij ook zelf op acquisitiereis: van Egypte tot Oezbekistan, maar ook in Afrika en Azië kocht hij veel interessante werken voor de Leidse universiteit. Tegelijkertijd begreep hij dat boeken en handschriften gelezen en bestudeerd moeten worden: daarom publiceerde hij artikelen over en inventarissen van de Leidse collectie. Dat deed hij zelf voor de Arabische handschriften, maar hij zocht ook geld om andere onderzoekers inventarissen te laten maken. In de reeks Codices Manuscripti verschenen onder andere inventarissen van de Chinese, Maleise, Balinese en Turkse manuscripten die in de Leidse kluizen lagen. Daarmee zorgde hij er mede voor dat die collecties beter toegankelijk werden. Witkam had ook voor moderne en perifere publicaties belangstelling. Hij organiseerde tientallen tentoonstellingen in de bibliotheek, met begeleidende catalogi in de reeks Kleine publicaties. De inhoud varieerde van Islamitische gebedenboeken via Honderd jaar Mekka in Leiden (over Snouck Hurgronje) tot Gestalten van het Kwaad in de wereld van de Islam (met Arnoud Vrolijk) - in 2000. Ook als vertaler was Witkam actief: hij maakte Nederlandse vertalingen van onder andere Usâma ibn Munqidh, en Ibn Hazm.
Hoogleraarschap Naast zijn werk in de bibliotheek schreef Witkam zijn proefschrift, dat hij in 1989 (uiteraard ook in Leiden) verdedigde: De Egyptische arts Ibn al-Akfānī (gest. 749/1348) en zijn indeling van de wetenschappen. In 2001 werd Witkam benoemd tot hoogleraar Oosterse paleografie en codicologie. Zijn oratie (Van Leiden naar Damascus, en weer terug) ging over de islamitische lees- en leercultuur. Witkam was actief in diverse redacties van wetenschappelijke tijdschriften (o.a. van het Journal of Islamic Manuscripts). Hij was gasthoogleraar in onder meer Parijs (EHESS) en Kuala Lumpur. Hij ging eind 2010 met emeritaat.'Uit de gevangenis de echte wereld in'. In: Mare, 9 dec. 2010
Persoonlijk Witkam was een uitgesproken persoon, die ook figureerde in de novelle Letter en geest van Frans Kellendonk.'Vingerafdrukken van Frans Kellendonk'. In: Mare, 23 maart 2006 Repetitor en privé-geleerde Henricus Joannes Witkam was zijn vader. Witkam was getrouwd en had vijf dochters.'Mopperend genoot Jan Just Witkam van zijn onbegrensde vrijheid'. In: Mare, 17 september 2026 De Ter Lugt Pers was een uitgeverij/drukkerij onder beheer van Witkam. Bij de Ter Lugt Pers verschenen diverse margedrukken.Website Ter Lugt Pers Witkams proefschrift, gedrukt bij MultiCopy in Meppel, verscheen ook onder het impressum van de Ter Lugt Pers.Jan Just Witkam: What about these scholars, poets and prophets?. Leiden, Ter Lugt Press, 2025. p.150
Publicaties (kleine selectie) thumb|De ring van de duif van Ibn Hazm werd door Remke Kruk en Witkam vertaald (afgebeeld: het Leidse Ms. Or.927) Ibn Hazm: De ring van de duif. Een moorse verhandeling over minnaars en liefde. Ingel. en vert. door Remke Kruk en Jan Just Witkam; met een essay van Camilla Adang. Amsterdam, Bulaaq, 2008. (Oorspr. uitgave: Meulenhoff 1977, J.J. Witkam: Catalogue of Arabic manuscripts in the library of the University of Leiden and other collections in the Netherlands. (5 delen) Leiden, Brill - Leiden University Press, 1982-1989. Zie ook Online Collection Guide Arabic Manuscripts UBL. Jan Just Witkam: De Egyptische arts Ibn al-Akfānī (gest. 749/1348) en zijn indeling van de wetenschappen. Leiden, Ter Lugt Pers, 1989. Jan Just Witkam: Van Leiden naar Damascus, en weer terug. Over vormen van islamitische lees- en leercultuur. Inaugurele rede, Universiteit Leiden, 2002. Jan Just Witkam: Het einde van het islamitische handschrift. Verhalen over de overgang van handschrift naar druk. Afscheidscollege (10 dec. 2010). Leiden, Ter Lugt Press, 2012 Jan Just Witkam: Dit huis verliest helemaal niets. Mijn gelezen boeken 1951-1957. (Corona Series, deel 5) Leiden, Ter Lugt Pers, 2024
Externe links Hooglerarenwebstie Universiteit Leiden Januarius Justus Witkam (Jan Just). Curriculum vitae of Professor Dr. Jan Just Witkam. Website J.J. Witkam
Categorie:Handschriftkundige Categorie:Hoogleraar aan de Universiteit Leiden Categorie:Nederlands arabist Categorie:Nederlands filoloog