De Notre-Dame-en-Vaux (Frans: Collégiale Notre-Dame-en-Vaux de Châlons-en-Champagne) is een voormalige collegiale kerk in Châlons-en-Champagne, de prefectuurstad van het Franse departement Marne in de regio Grand Est. De kerk in gotische stijl, werd gebouwd van de 12e tot de 15e eeuw. In de 19e eeuw werd een beiaard met zesenvijftig klokken toegevoegd.
Op de plek van de huidige kerk is sinds minstens het jaar 850 bewijs van een vorig kerkgebouw genaamd "Sancta Maria de Vallibus". Vanaf het begin van de 12e eeuw, tijdens een periode van economische bloei voor Châlons, had het een collegiale kapittel en diende het ook als parochiekerk.
Het is bevestigd dat de werkzaamheden aan de nieuwe kerk vóór 1157 begonnen. Dat jaar stortten delen van de kerk in aanbouw in. Delen van het transept en de twee oostelijke torens die het koor flankeren, bleven overeind. In de volgende bouwfase werden de onderste delen van het schip, de twee westelijke torens en het portaal van het zuidelijke transept gebouwd. Tot dat moment werd de bouw uitgevoerd in een Romaans-Gotische gemengde stijl. Pas in de bouwfasen na 1180 kreeg de kerk haar gotische uitstraling. Het schip werd verhoogd en het balkenplafond vervangen door gewelven, er werden galerijen gebouwd boven de zijbeuken, eveneens met ribbelgewelven, het transept werd één verdieping verhoogd en het koor volledig herbouwd. Ondanks de gewijzigde bouwmethode slaagden de meesterbouwers erin een harmonisch geheel te creëren en de gewelven stabiel op zuilen te plaatsen die oorspronkelijk niet voor dit doel bedoeld waren. In de 13e eeuw kregen alle vier de kerktorens houten torenspitsen en werd het gotische zuidportaal voltooid in 1469.
Aan de noordzijde van de kerk hadden de kanunniken in de 12e eeuw een klooster gebouwd. Het was versierd met een unieke decoratie: zuilen waren ontworpen als heiligenfiguren, de kapitelen toonden volledige bijbelse taferelen. Tussen 1759 en 1766 werd het klooster, dat als verouderd werd beschouwd, afgebroken. Pas in de jaren 1960 werden delen van de sculpturen herontdekt als onderdeel van een archeologische opgraving. Ze worden sinds 1978 in hun eigen museum tentoongesteld.
Sinds 1840 is de kerk een beschermd Frans Monument historique, en bij de 22e sessie van het Unesco Werelderfgoedcomité in 1998 werd de kerk toegevoegd aan de werelderfgoedlijst als onderdeel van de Pelgrimsroutes in Frankrijk naar Santiago de Compostella als locatie op de Via Tolosana pelgrimsroute.
Categorie:Bouwwerk in Marne Categorie:Historisch monument in Grand Est Categorie:Kerkgebouw in Frankrijk Categorie:Werelderfgoed in Frankrijk