Protestants-Evangelische Kerk van België (PEKB), in bronnen ook aangeduid als de Protestants Evangelische Kerk van België en de Protestantse Evangelische Kerk van België, was een Belgisch protestants kerkverband dat van 1957 tot 1969 onder deze naam bestond. De kerk ontstond door een reorganisatie van de in 1839 gevormde Bond der Protestantse Evangelische Kerken van België en ging in 1969 samen met de Belgische Jaarlijkse Conferentie van de Methodistische Kerk. Uit deze fusie ontstond de Protestantse Kerk van België.

De reorganisatie van 1957 betekende meer dan een naamswijziging. Het bestaande kerkverband kreeg een hechtere, meer synodale structuur en stelde het lidmaatschap voortaan ook open voor plaatselijke gemeenten die niet door de Belgische overheid waren erkend. De kerk vormde daarmee een schakel in het proces van institutionele samenwerking en eenwording binnen een deel van het Belgische protestantisme in de twintigste eeuw.

Voorgeschiedenis Na de Belgische onafhankelijkheid verenigden protestantse gemeenten zich in 1839 in de Bond der Protestantse Evangelische Kerken van België (Frans: Union des Églises Protestantes Évangéliques de Belgique). Afgevaardigden van zestien gemeenten ondertekenden een Akte van Unie. De synode van de Bond werd door de Belgische overheid erkend als kerkelijke vertegenwoordiging van de protestantse eredienst.

De Bond was in hoofdzaak een verband van zelfstandige plaatselijke gemeenten. Volgens de statuten was het lidmaatschap aanvankelijk verbonden met overheidserkenning van de plaatselijke kerk. Naast de Bond ontstonden in België in de negentiende en vroege twintigste eeuw andere protestantse kerkverbanden en evangelisatiebewegingen, waaronder de Belgische Christelijke Zendingskerk, de Methodistische Kerk en de Stads- en Landsevangelisatie Silo.

Na de Tweede Wereldoorlog nam de samenwerking tussen verschillende protestantse organisaties toe. Een van de gezamenlijke initiatieven was de uitbouw van een protestantse theologische opleiding in Brussel. Volgens kerkhistoricus Pieter M. Bouman droeg deze samenwerking bij aan een ontwikkeling van de Bond in de richting van een sterker presbyteriaal-synodaal kerkverband.

Oprichting en organisatie Op 19 juni 1957 besloot de synode de naam van de Bond te wijzigen in Protestants Evangelische Kerk van België. In de historiografie komt daarnaast de vorm Protestantse Evangelische Kerk van België voor.

Met de reorganisatie werd het verband niet langer uitsluitend opgevat als een federatie van door de overheid erkende plaatselijke kerken. De organisatie kreeg een hechtere kerkelijke structuur en voortaan konden ook niet door de staat erkende gemeenten worden opgenomen.

De verandering paste in een bredere tendens naar samenwerking tussen protestantse kerken in België. Al vóór 1957 waren op verschillende terreinen gezamenlijke initiatieven tot stand gekomen, onder meer op het gebied van bijbelverspreiding, theologisch onderwijs en protestants godsdienstonderwijs.

Silo In de jaren na de reorganisatie werden de gemeenten van de Stads- en Landsevangelisatie Silo in het kerkverband opgenomen. Over het precieze jaartal bestaat in de secundaire literatuur een klein verschil: Van den Eeckhout vermeldt 1958, terwijl Bouman 1959 noemt.

Silo was voortgekomen uit evangelisatiewerk dat in de negentiende eeuw was begonnen. De eerste evangelisatiepost waaraan de beweging haar naam ontleende, was in 1883 in Laken ontstaan.

Fusie met de Methodistische Kerk In de jaren 1960 voerde de Protestants-Evangelische Kerk gesprekken met de Belgische Methodistische Kerk over kerkelijke eenheid.

De methodistische aanwezigheid in België was vooral na de Eerste Wereldoorlog uitgebouwd. Amerikaanse en Britse methodisten waren betrokken bij hulpverlening en evangelisatie. In 1922 kreeg dit werk de naam Methodist Mission en in 1930 werden de betrokken gemeenten georganiseerd als de Belgische Jaarlijkse Conferentie van de Methodist Episcopal Church South. Na verdere internationale methodistische fusies maakte de Belgische conferentie uiteindelijk deel uit van de Verenigde Methodistische Kerk.

In 1969 fuseerden de Belgische Jaarlijkse Conferentie van de Verenigde Methodistische Kerk en de Protestants-Evangelische Kerk. De nieuwe organisatie kreeg de naam Protestantse Kerk van België (PKB). Volgens een sociologische studie telde de Protestants-Evangelische Kerk op het ogenblik van de fusie 46 plaatselijke kerken en de methodistische organisatie zestien.

De synode nam op 22 juni 1969 formeel de naam Protestantse Kerk van België aan.

Naar de Verenigde Protestantse Kerk Kort na de vorming van de Protestantse Kerk van België werden gesprekken voortgezet met andere protestantse kerkverbanden, met name de Hervormde Kerk van België en de Belgische gereformeerde kerken.

De Hervormde Kerk van België was voortgekomen uit de in 1837 gestichte Société évangélique belge en de latere Belgische Christelijke Zendingskerk. De Gereformeerde Kerken in België waren historisch nauw verbonden met de Gereformeerde Kerken in Nederland en vormden vanaf 1974 een zelfstandiger Belgische classis.

In 1978 werd overeenstemming bereikt over een vereniging van de Protestantse Kerk van België, de Hervormde Kerk van België en de Classis België van de Gereformeerde Kerken. De nieuwe Verenigde Protestantse Kerk in België (VPKB) trad op 1 januari 1979 als kerkverband in werking.

Daarmee vormt de Protestants-Evangelische Kerk van België via de Protestantse Kerk van België een van de institutionele voorgangers van de VPKB.

Archieven Het synodale archief van de Protestants-Evangelische Kerk van België over de periode 1957–1969 maakt deel uit van de historische archiefbestanden van de Verenigde Protestantse Kerk in België. Daarnaast omvat deze verzameling onder meer archieven van de Bond der Protestantse Evangelische Kerken van België, de Belgische Jaarlijkse Conferentie van de Methodistische Kerk, de Protestantse Kerk van België, de Belgische Christelijke Zendingskerk en Silo.

In 2018 verscheen een inventaris van Annette Hendrick en Jean-Louis Moreau van het archief van achtereenvolgens de Union des Églises Protestantes Évangéliques de Belgique, de Église Évangélique Protestante de Belgique en de Église Protestante de Belgique. De inventaris bestrijkt de periode 1822–1990 en telt volgens de beschrijving 1362 inventarisnummers.

Betekenis De periode 1957–1969 was een tussenfase in een langer proces van institutionele eenwording binnen een deel van het Belgische protestantisme. De overgang van de vroegere Bond naar een sterker georganiseerd kerkverband maakte het mogelijk ook niet door de overheid erkende gemeenten in het verband op te nemen, terwijl de fusie van 1969 gereformeerd-protestantse en methodistische tradities binnen één Belgische kerkorganisatie samenbracht.

De ontwikkeling moet worden gezien binnen een breder protestants landschap dat ook buiten deze fusiekerken sterk pluriform bleef. Een studie van het CRISP uit 1994 beschreef die verscheidenheid als een structureel kenmerk van het protestantisme in België.

Literatuur

Externe links

Geschiedenis van het protestantisme in Vlaanderen – Protestants Erfgoed Vlaanderen Les protestants en Belgique – CRISP

Zie ook

Protestantisme in België Protestantse Kerk van België Verenigde Protestantse Kerk in België Hervormde Kerk van België Methodisme

Categorie:Protestantisme in België Categorie:Gereformeerd kerkgenootschap Categorie:Geschiedenis van het protestantisme