Het Numismatisch Kabinet van Teylers Museum is een zaal waarin de collectie munten en penningen wordt getoond, samen met andere voorwerpen die allemaal te maken hebben met de numismatiek.
Voorgeschiedenis De basis voor de museumcollectie werd gelegd door Pieter Teyler van der Hulst (1702-1778), een welgestelde Haarlemse bankier en zijdehandelaar. Hij was in het midden van de achttiende eeuw geregeld op veilingen te vinden waar hij munten en penningen aankocht. Na Teylers overlijden ging zijn privécollectie bijna honderd jaar achter slot en grendel. Pas onder invloed van de Haarlemse drukker en stadsarchivaris Adriaan Justus Enschedé kwam hier verandering in. Hij was lid van Teylers Tweede Genootschap en het lukte hem om de directeuren van Teylers Stichting te bewegen om Theodorus Marinus Roest de collectie te laten beschrijven. Roest beschreef de hele verzameling op papieren fiches in een kaartenbak, op basis waarvan in 1892 de eerste collectiecatalogus is samengesteld. Vervolgens werd hij aangesteld als eerste conservator van het Numismatisch Kabinet.
1888 miniatuur|Het Numismatisch Kabinet van Teylers Museum, kort na voltooiing van de restauratie, oktober 2025 miniatuur|Jan Goedeljee, Oudste foto van het Numismatisch Kabinet van Teylers Museum, circa 1892 Door de grote uitbreidingen van het museum in de jaren 1880 was de oude 'gaanderij voor versteeningen', de in 1829 gebouwde fossielenzaal, leeg komen te staan. Zijn plannen voor het tentoonstellen van de collectie werden in 1887-1888 uitgevoerd door de gerenommeerde Rotterdamse stoomfabriek-meubelmaker C.H. Eckhart. Eckhart verzorgde de nog steeds bestaande meubilering, naast de linoleum vloerbedekking, de stoffen wandbespanning en de pladondschildering. Ook werd in deze tijd de vloerverwarming aangebracht, onder gietijzeren roosters: een noviteit voor die dagen. Roest plaatste de penningen in de vitrines tegen de buitenwanden en de munten in de middenvitrines. De volgorde was min of meer chronologisch: wie tegen de klok in door de zaal liep, maakte een soort van tijdreis door de Nederlandse geschiedenis van de oudste munten en penningen tot de in die dagen jongste exemplaren. In 1888 werd de ruimte geopend. Ook gingen Roest en Enschedé voortvarend door met verzamelen en beide heren lieten hun privécollecties van respectievelijk Gelderse en West-Friese munten aan Teylers Stichting na.
Verval Door de Russische Revolutie verdampte in 1917 een groot deel van het vermogen van Teylers Stichting. Daardoor was er geen geld meer voor aankopen. In aanloop naar de Tweede Wereldoorlog werd de collectie veilig weggeborgen. Het Numismatisch Kabinet kwam - op de vitrines na - vijf jaar leeg te staan. Toen na de oorlog het museum weer klaargemaakt werd voor heropening, was er het nodige achterstallig onderhoud. Er was echter weinig geld beschikbaar en ook was er een tekort aan bouwmaterialen. Daarom werden de wandbespanning van de muren verwijderd en werden de wanden en het plafond witgeschilderd. Ook na die tijd bleven lekkages nu en dan voorkomen. Deze situatie is tot in 2024 blijven bestaan, met als enige wijziging de toevoeging van een langwerpig raam in de jaren 1990 - door architect Hubert-Jan Henket - om een zichtas te creëren tussen de Ovale Zaal en de Tuinzaal (het museumcafé) en de ruimte meer licht te geven.
Restauratie in 2024-2025 Op basis van archiefonderzoek en de oudst bekende foto van de ruimte uit ongeveer 1892, is het Numismatisch Kabinet in 2024/25 compleet gerestaureerd en teruggebracht naar de oorspronkelijke uitstraling van 1888. Tijdens de restauratie werden de oorspronkelijke witgeschilderde achterwanden van de fossielenvitrines teruggevonden, naast enkele schetstekeningen van de plafondschilder uit 1888. Ook werden gekleurde stukjes draad gevonden: restanten van de oorspronkelijke wandbespanning. Als proef is op het plafond op enkele plaatsen de witte verflaag verwijderd om te kijken of de oorspronkelijke plafondschildering bewaard was gebleven en dat bleek inderdaad het geval. Ook de decennialang achter matglas verborgen daklantaarns (de twee dakramen) werden weer zichtbaar gemaakt. Als laatste is ook de oorspronkelijke inrichting weer hersteld. De munten en penningen zijn weer net als vroeger in handgeschreven penningbakjes en muntkartons gelegd en de bezoekers kunnen weer als vanouds tegen de klok in door de geschiedenis wandelen.
Lijst conservatoren van het Numismatisch Kabinet
1889-1898 Theodorus Marinus Roest (1832-1898) 1898-1904 Arie Jan Cornelis van Gemund (1862-1925) 1904-1907 Helenus Marinus Speelman (1852-1907) 1908-1948 Adolf Octave van Kerkwijk (1873-1957) 1948-1962 Johan Willem Frederiks (1889-1962) 1963-1986 Hendrik Enno van Gelder (1916-1998) 1986-1996 Gay van der Meer (1924-2014) 1996-2005 Paul Beliën (1967) 2008-heden Jan Pelsdonk (1971)
Categorie:Teylers Museum