De Gedenksteen 3de Legerdivisie (ook Gedenkteken Belgische 3de Legerdivisie) is een Eerste Wereldoorlog-monument in Merkem, een deelgemeente van Houthulst. Het staat langs de Iepersteenweg, de weg van Ieper naar Diksmuide, tussen de huisnummers 1 en 3, ongeveer een kilometer ten zuidoosten van het dorp. Het gedenkteken eert de Belgische 3de Legerdivisie en staat in Merkem vanwege de rol die deze divisie speelde in de Slag om Merkem op 17 april 1918. Het is vastgesteld als bouwkundig erfgoed.

Historische achtergrond In het voorjaar van 1918 ondernam het Duitse leger met het Lenteoffensief een laatste grote poging om de oorlog te beslissen. Na een mislukte doorbraak richting Amiens (21 maart – 4 april 1918) volgde op 9 april een nieuw offensief in Vlaanderen, met als doel Ieper in te sluiten. Ten zuiden van Ieper rukten de Duitsers op tegen de Portugese troepen, en op 25 april bestormden ze de Kemmelberg.

In het noorden van de Ieperboog was het terrein bij Merkem vlak, maar volledig omgewoeld door de gevechten van de Derde Slag om Ieper in 1917. De enige vaste grond lag bij het kruispunt van de wegen Diksmuide-Steenstrate en Merkem-Houthulst, in het gehucht De Kippe. De Belgen, die sinds de winter van 1917 de Franse troepen in deze sector hadden afgelost, werkten dag en nacht aan de versterking van hun stellingen en breidden hun linie uit naar het zuiden, tot bij Bikschote en Langemark, om aan te sluiten bij de Britten.

De sector stond onder bevel van luitenant-generaal Jules Jacques, commandant van de 3de Legerdivisie. Hij verdeelde zijn troepen over de sectoren Drie Grachten (9de Infanteriedivisie, met het 14de Linieregiment en het 1ste Jagers te Voet) en Steenstrate (3de Infanteriedivisie, met het 9de, 11de en 12de Linieregiment). De sector Bikschote werd bemand door de 10de Infanteriedivisie (13de en 19de Linieregiment). Tegenover hen stonden 23 bataljons van de 6de Beierse Divisie, de 1ste Landwehrdivisie en een regiment marinefuseliers.

Op 17 april 1918 volgde na een zware beschieting van de stellingen bij Draaibank en Wijdendrift de Duitse infanterieaanval. In de moerassen van de Corverbeek en rond de samenvloeiing van Broenbeek en Steenbeek werden de aanvallende golven door de Belgische mitrailleurs tegengehouden. In de drogere sector De Kippe veroverden de Beieren het kruispunt en drongen zelfs verder door, maar toen hun aanval verslapte, zette generaal Jacques met alle beschikbare troepen een tegenaanval in, met handgranaten en bajonetten. De Kippe kwam opnieuw in Belgische handen.

Na de slag lag het terrein bezaaid met duizenden Duitse en Belgische doden. Maarschalk Ferdinand Foch kwam de 3de en 4de Legerdivisie persoonlijk feliciteren en generaal Herbert Plumer van het 2de Britse Leger stuurde zijn gelukwensen. Koning Albert I verleende de Leopoldsorde aan de vaandels van het 9de Linieregiment en het 1ste Jagers te Voet, en gaf alle regimenten die aan de slag hadden deelgenomen het recht de naam Merkem op hun vaandel te voeren.

Inhuldiging thumb|Toespraak door luitenant-generaal Préaux bij de inhuldiging(prentbriefkaart, collectie In Flanders Fields Museum) Van de inhuldiging van het gedenkteken bestaan verschillende prentbriefkaarten van fotograaf Hector De Haeck, die bewaard worden in de collectie van het In Flanders Fields Museum. Op een ervan houdt luitenant-generaal Préaux een toespraak.

Uiterlijke kenmerken thumb|De bronzen gedenkplaat Het monument bestaat uit een groot rotsblok van hardsteen, omgeven door een omheining van acht obussen die met kettingen verbonden zijn. Tegen het rotsblok is een bronzen gedenkplaat bevestigd. De plaat is gesigneerd door J. Ponson uit Brussel.

De plaat draagt in reliëf het tweetalige opschrift "A la gloire de la 3me division d'armée – Tot glorie van de 3de legerdivisie – 1914-1918", gevolgd door de plaatsen waar de divisie vocht: Luik, Antwerpen, de IJzer, Lombardsijde, Diksmuide, Merkem, de Stadenberg, de Leie, Oostnieuwkerke, Moorslede-Most, Oostrozebeke en Beveren-bij-Roeselare. Daaronder worden de eenheden van de divisie vermeld: de infanterie (9de, 11de, 12de en 14de Linieregiment met hun reserveregimenten), het 1ste en 4de Jagers te Voet, de artillerie (3de, 9de en 15de regiment), de ruiterij, de lansiers, de gezondheidsdienst, het vervoerkorps en de genie. In het midden staat een vlag met de letters "3DA".

thumb|De ijzeren krans op het rotsblok Op het rotsblok is verder een ijzeren krans aangebracht, samengesteld uit twee gekruiste palmtakken, twee geweren met bajonet en een banderol met "1914-1918".

Het rotsblok is 257 centimeter hoog, 240 centimeter breed en 270 centimeter diep; de omheining meet 534 bij 525 centimeter.

Galerij

Zie ook Slag om Merkem Kippe (gehucht) Gedenkkruis Charles Dresse

Externe links Gedenkteken Belgische 3de Legerdivisie – Inventaris Onroerend Erfgoed

Categorie:Eerste Wereldoorlog-monument in België Categorie:Onroerend erfgoed in Houthulst Categorie:Houthulst Categorie:1918 Categorie:Veldslag in België tijdens de Eerste Wereldoorlog