Ariane, ou Le mariage de Bacchus, kortweg Ariane genoemd, is een opera in vijf aktes, in 1659 geschreven door componist Robert Cambert en librettist Pierre Perrin. Aanvankelijk was het een pastorale die in 1671-1672 werd uitgebreid tot een opera. Ondanks verschillende plannen om Ariane in Parijs op de planken te brengen, vond de eerste echte opvoering pas plaats in Londen op 30 maart 1674. Het ging hierbij wel om een versie die stevig afweek van de oorspronkelijke pastorale uit 1659.
Het ontstaan van Ariane Cambert en Perrin schreven samen de Pastorale d'Issy die in april 1659 werd opgevoerd in aanwezigheid van koning Lodewijk XIV, koningin Anna en kardinaal Mazarin. De kardinaal was zeer te spreken over het muziekstuk en verzocht Cambert en Perrin om een tweede pastorale te schrijven. Dat werd Ariane, ou Le Marriage de Bacchus.
Perrin schreef het libretto voor Ariane waarschijnlijk in de periode van mei tot september 1659. Hij zat op dat moment wegens schulden vast in de gevangenis van Saint-Germain des Prés. Componist Cambert schreef ook nu weer de muziek. Perrin hield bij het schrijven rekening met de in juni afgesproken vrede tussen Frankrijk en Spanje en het daaruit voortvloeiende huwelijk tussen Lodewijk XIV en de Spaanse prinses Maria Theresia.
Cambert en Perrin trokken de markies de Sourdéac aan als partner. Ook vroegen ze een concessie aan voor de oprichting van een Franstalig operahuis. Voor Perrin was het succes van de Pastorale d'Issy namelijk een duidelijk bewijs dat de oprichting van zo'n operahuis tot de mogelijkheden behoorde.
Geen opvoering Meteen na het tekenen van het vredesverdrag in 1659 had Mazarin een opera besteld bij Francesco Buti en Francesco Cavalli. Het plan was om deze opera in 1660 uit te voeren ter ere van het aanstaande koninklijk huwelijk. Hierdoor raakte de aandacht en interesse voor de pastorale Ariane echter op de achtergrond. Verder overleed op 2 februari 1660 Perrins werkgever Gaston d'Orléans en op 9 maart 1661 stierf kardinaal Mazarin, de belangrijkste beschermheer van Cambert en Perrin. Er hadden nog wel repetities voor Ariane plaatsgevonden in het Hôtel de Nevers van Mazarin te Parijs, maar van een publieke voorstelling kwam niets meer terecht. Ook het Franse operahuis was niet meer van de grond gekomen.
Académies d'opéra Pas in 1669 was er weer sprake van een mogelijke opvoering van Ariane. Perrin en Cambert hadden op 28 juli van minister Colbert een koninklijke concessie gekregen voor de oprichting van het Franstalige operagezelschap Académies d'opéra. Zij wilden Ariane nu opvoeren als het openingsstuk van hun nieuwe gezelschap. Ze verzamelden een groep zangers en zangeressen en repeteerden vijf maanden lang, drie keer per week, in het klooster van Saint-Honoré en bij Cambert thuis. Voor vooraanstaande personen gaven ze alvast privéconcerten in het Hôtel de Nevers; uiteindelijk zouden op deze manier zo'n 2000 mensen de pastorale te zien krijgen.
In december 1669 werden de markies de Sourdéac en Laurent Bersac (ook wel bekend als Champeron) binnengehaald als geldschieters voor de Académies d'opéra. Cambert en Perrin waren inmiddels ook al begonnen aan het schrijven van een nieuwe opera: Pomone. Begin 1670 werd besloten om niet Ariane maar het veel geschiktere Pomone op te voeren bij de opening van de Académies d'opéra. Deze opening vond plaats op 3 maart 1671.
Waarschijnlijk heeft Perrin het libretto van Ariane aangepast in de jaren 1671-1672. Niet alleen werd het aantal zangers uitgebreid, maar ook was er meer ruimte voor speciale effecten en spektakel. Verder was de verhaallijn nu complexer en werd er ballet toegevoegd. Op deze manier werd de oorspronkelijke pastorale meer een echte opera. Deze gewijzigde versie van Ariane was ook uitermate geschikt om op te voeren in het theater Jeu de Paume de la Bouteille, waarin de Académies d'opéra zijn voorstellingen gaf.
Uiteindelijk is het niet meer tot een uitvoering gekomen: begin 1672 kwam er wegens financiële problemen een eind aan het operagezelschap van Cambert en Perrin. Componist Jean-Baptiste Lully nam de concessie van hen over om opera's te mogen produceren in Frankrijk. Voor Ariane was er nu geen enkele ruimte meer. Cambert kwam in Parijs zelfs niet meer aan het werk en vertrok in 1673 naar Londen, waarschijnlijk met het manuscript van Ariane.
Première in Londen In Londen zou uiteindelijk de eerste echte opvoering van Ariane plaatsvinden: op 30 maart 1674 werd het werk uitgevoerd in het Drury Lane Theatre. Deze uitvoering was ter ere van de opening van de Royal Academy of Musick, wiens musici afkomstig waren uit Frankrijk. Het libretto werd in zowel het Frans als het Engels gedrukt. Volgens het libretto was de tekst van Perrin en de muziek van Louis Grabu - er was dus geen vermelding van Cambert.
Waarschijnlijk diende de door Perrin in 1671-1672 uitgebreide versie als basis, waarna er in Londen nog allerlei extra aanpassingen zijn gedaan. Zo was de opera langer geworden, met een uitgebreidere verhaallijn en meer spektakel. Verder was de proloog vervangen door een nieuwe versie waarin het recente huwelijk van Jacobus en Maria werd geëerd. Het is echter niet duidelijk wat het precieze aandeel was van Perrin, Cambert en Grabu in deze Londense versie van Ariane. Het is zelfs niet duidelijk of Cambert bij de productie van Ariane was betrokken: hij was in die jaren wel als musicus en componist actief aan het Engelse hof, maar er is niets bekend over zijn rol in de opvoering of muzikale uitbreidingen van Ariane. Het is dus goed mogelijk dat Grabu de extra muziek heeft gecomponeerd. Dit geldt ook voor de proloog: deze is waarschijnlijk door Grabu geschreven, op een tekst van - zo neemt men aan - Sébastien Brémon.
Vanwege het nogal koningsgezinde karakter van de proloog was de opvoering van Ariane weinig succesvol. De sentimenten in de samenleving waren op dat moment anti-katholiek en anti-koningshuis.
De muziek van Ariane is niet behouden gebleven. Van het libretto bestaan er nog zes verschillende versies.
Categorie:Opera