Rome (stad)

Rome (Italiaans: Roma) is de hoofdstad van Italië en het bestuurlijk centrum van de regio Lazio en de Città Metropolitana di Roma Capitale (voorheen de provincie Rome). De stad heeft ca. 2,75 miljoen inwoners (op 31 augustus 2024), het inwonertal van de metropoolregio bedraagt 4,4 miljoen. Het is de grootste stad van Italië. Door de stad, gelegen in het midwesten van het Apennijns Schiereiland, stromen de Tiber en de Aniene. Bezienswaardig zijn bijvoorbeeld het Colosseum, het Forum Romanum, het Pantheon, de Sint-Pietersbasiliek, de Trevifontein en het Monument van Victor Emanuel II.

Doorheen de geschiedenis van ruim 3000 jaar ontwikkelde de stad zich tot een van de belangrijkste steden van de westerse cultuur. Rome was de hoofdstad van het Romeinse Koninkrijk, de Romeinse Republiek en het Romeinse Keizerrijk. Sinds 1871 is het de hoofdstad van Italië. In de dwergstaat Vaticaanstad, een enclave in de stad, zetelt de paus. Het historisch stadscentrum bevindt zich op de Werelderfgoedlijst van de UNESCO. Rome is oorspronkelijk gebouwd op zeven heuvels en strekt zich inmiddels uit tot aan de Tyrreense Zee.

Geschiedenis

Over het ontstaan van Rome doen veel verhalen de ronde. Volgens de legende opgetekend door de Romeinse geschiedschrijver Titus Livius (rond 59 v.Chr. - 17 n.Chr.) in zijn geschiedenis van Rome (Latijn: Ab urbe condita; Nederlands: Vanaf de stichting van de stad) is de stad in 753 v.Chr. gesticht door Romulus en Remus. Volgens archeologen ontstond Rome in vier fases:

In de 10e eeuw v.Chr. kwamen er kleine nederzettingen van Latijnen op de Palatijn en op de Esquilijn, twee van de zeven heuvels van Rome. In de 8e eeuw v.Chr. ontstonden er nieuwe nederzettingen op deze Palatijn, Esquilijn en op de Coelius. De twee nederzettingen op de Palatijn vormden volgens de overlevering samen een Roma Quadrata (Vierkant Rome), zodat ze militair sterker stonden. Er kwam een eerste omwalling rond de Palatijn. Op de noordelijke heuvel Quirinaal vestigen zich Sabijnen. In de 6e eeuw v.Chr. kwamen er meer nederzettingen op de drie heuvels. De Etrusken veroverden het geheel, vestigden zich vooral op een vierde heuvel Capitolijn en verenigden de nederzettingen op de vier zuidelijke heuvels tot een stad. In de laatste fase, tijdens de 4e eeuw v.Chr., breidde de stad zich uit tot het Quirinaal en de twee andere heuvels Esquilijn en Viminaal waar geen nederzettingen waren. Rome kreeg een flinke omvang, doordat de zeven nederzettingen door een muur van Servius Tullius omringd werden.

Onder de Etrusken werd Rome geregeerd door koningen. Na het verjagen van de laatste koning, Lucius Tarquinius Superbus, werd Rome een republiek tot de laatste eeuw voor Christus. Daarna werd het een keizerrijk. Tijdens de Romeinse Republiek verenigde Rome het Italische schiereiland waarna het Middellandse Zeegebied werd onderworpen. Tijdens het Romeinse Keizerrijk omvatte het rijk delen van West-Europa en van het Midden-Oosten. Rome telde toen, als hoofdstad van dit enorme rijk, meer dan een miljoen inwoners. Vanaf de derde eeuw begon het verval waarna in de loop van de vierde en vijfde eeuw een definitieve splitsing in een West- en Oost-Romeinse Rijk volgde. Byzantium (bekend als Constantinopel) werd de nieuwe hoofdstad nadat de keizerlijke instellingen, de bureaucratie en de politieke en economische elite naar Constantinopel verhuisden. Rome kromp ineen tot een gemiddelde provinciestad.

Tijdens het verval en de uiteindelijke val van het West-Romeinse Rijk slonk de Romeinse bevolking sterk. Rome bleef belangrijk als pauselijke stad. Naast Rome bestuurde de paus een groot gebied om Rome heen: (de Kerkelijke Staat) in Midden-Italië. Tijdens het Westers Schisma in de veertiende eeuw verliet de Paus Rome.

Tijdens de Italiaanse eenwording van 1860 was de Pauselijke Staat, met als hoofdstad Rome, het enige deel van het Italiaanse schiereiland dat niet door het nieuwe Koninkrijk Italië werd ingenomen. De stad bleef met steun van Franse troepen en enkele duizenden Zoeaven (vrijwillige, katholieke soldaten uit heel Europa) nog tien jaar in handen van de paus. In 1870 volgde de Inname van Rome door de Italianen en migreerden velen uit het voormalige Koninkrijk Napels noordwaarts om bij de nieuwe overheid in Rome te werken of in de zich uitbreidende industrie. Hierdoor groeide de stad aanzienlijk. Het duurde tot 1929 voor de paus weer staatshoofd werd over zijn eigen grondgebied door met Benito Mussolini het Verdrag van Lateranen af te sluiten, dat Vaticaanstad oprichtte.

Kort na de Eerste Wereldoorlog was Rome getuige van de groei van het Italiaanse fascisme geleid door Benito Mussolini. In 1922 marcheerden zij naar de stad om het nieuwe Italiaanse rijk uit te roepen en tien jaar later werd een bondgenootschap met nazi-Duitsland aangegaan. In het interbellum groeide de bevolking tot meer dan één miljoen. Op 19 juli 1943 werd de wijk San Lorenzo gebombardeerd door de Anglo-Amerikaanse luchtmacht, wat resulteerde in ongeveer 3.000 doden en 11.000 gewonden, maar dankzij de culturele schatten en het Vaticaan ontsnapte Rome grotendeels aan het tragische lot dat andere Europese steden te beurt viel. Na de val van Mussolini en de door het nieuwe regime van Pietro Badoglio onderhandelde wapenstilstand met de geallieerden op 8 september 1943, bezetten de Duitsers de stad en werd Rome tot open stad verklaard. Op 4 juni 1944 werd Rome bevrijd door de Amerikaanse troepen.

Geografie Panorama

Ligging Rome bevindt zich in de regio Lazio in het midden van Italië. De stad ligt aan de oevers van de Tiber. Het centrum bevindt zich op zeven heuvels ten oosten van de Tiber: de Aventijn, de Capitolijn, de Caelius, de Esquilijn, de Palatijn, de Quirinaal en de Viminaal. De Vaticaanse heuvel, de Janiculum, de Velia en de Pincio horen niet bij dit traditionele zevental, evenmin als de hoogste heuvel van de stad, de Monte Mario, op 139 meter boven het zeeniveau. Naast de Tiber stroomt ook de rivier Aniene door de stad.

Als grens van de stad kan de Grande Raccordo Anulare beschouwd worden, de ringweg die de stad op 10 kilometer afstand van het centrum ontsluit. De gemeente Rome bestrijkt echter een oppervlakte van 1.285 km² en trekt zich uit tot de Tyrreense Zee, die meer dan 20 kilometer van het stadscentrum verwijderd is.

miniatuur|none|Satellietfoto van Rome

Klimaat Rome heeft een mediterraan klimaat. Een aangename temperatuur is er van april tot en met juni. In juli en augustus is het er erg warm. In de winter kan de temperatuur onder het vriespunt dalen. Sneeuw is zeldzaam.

Bestuurlijke indeling Rome bestaat uit vijftien stadsdelen of deelgemeenten (naar lokaal gebruik Municipi genoemd). Elk stadsdeel heeft de autonomie van een Italiaanse circoscrizione. Municipio I is het oude centrum en de achttien andere Municipi liggen er om. Tot 1992 waren er twintig Municipi. In 1992 werd nummer XIV de zelfstandige gemeente Fiumicino en in 2013 slonk het aantal municipi tot 15. Roma, sì all'accorpamento dei municipi: il Consiglio li riduce da 19 a 15, Il Messaggero

StadsdeelInwonersOppervlakteBevolkingsdichtheid Municipio Roma I I 161.647 20,09 km² 8.047,28 inw./km² XVII Municipio Roma II II 163.097 19,66 km² 8.294,84 inw./km² III Municipio Roma III IV 202.442 98,03 km² 2.065,15 inw./km² Municipio Roma IV V 168.039 47,95 km² 3.504,27 inw./km² Municipio Roma V VI 239.925 30,57 km² 7.848,56 inw./km² VII Municipio Roma VI VIII 242.069 109,47 km² 2.211,28 inw./km² Municipio Roma VII IX 311.895 47,60 km² 6.552,69 inw./km² X Municipio Roma VIII XI 127.086 47,15 km² 2.695,47 inw./km² Municipio Roma IX XII 183.043 183,31 km² inw./km² Municipio Roma X XIII 226.842 150,74 km² 1.504,82 inw./km² Municipio Roma XI XV 151.057 71,48 km² 2.113,24 inw./km² Municipio Roma XII XVI 138.694 73,07 km² 1.898,03 inw./km² Municipio Roma XIII XVIII 130.333 66,93 km² 1.947,28 inw./km² Municipio Roma XIV XIX 189.909 133,55 km² 1.422,04 inw./km² Municipio Roma XV XX 160.620 187,31 km² inw./km² Totaal 2.797.266 1.286,90 km² 2.173,64 inw./km² Census: 31 December 2023 Roma Capitale - Territorio, geraadpleegd op 4 juli 2025. Detailkaart 300px Indeling sinds 2013 300px Indeling van 2001 tot 2013

Demografie miniatuur|Het Monument van Victor Emanuel II

Inwonertal In 330 bedroeg het aantal inwoners ongeveer 1 miljoen. Na de val van het Romeinse Rijk daalde het drastisch. Na circa 1936 steeg het aantal inwoners weer boven het miljoen. Het aantal inwoners binnen de stadsgrenzen van Rome is ongeveer 2,75 miljoen. De agglomeratie Rome telt 4 miljoen inwoners. Rome en Milaan zijn daarmee de meest bevolkte steden van Italië.

Taal In Rome spreekt men net als in de rest van Italië Italiaans. In de Romeinse tijd was dat als in de rest van het Romeinse Rijk Latijn. Deze taal ontstond in Lazio, de regio waarin Rome ligt. Het huidige dialect van Rome is het Romanesco vol afkortingen en "vieze woorden".

Cultuur Bezienswaardigheden

thumb|Het Colosseum thumb|De Trevifontein thumb|De Engelenburcht Als oude hoofdstad van het Romeinse Rijk en centrum van de Rooms-Katholieke Kerk is Rome rijk aan bezienswaardigheden. Bekende voorbeelden van het Romeinse Rijk zijn het Colosseum, het Forum Romanum en het Pantheon. Het wereldberoemde Sint-Pietersplein en de Sint-Pietersbasiliek dateren uit de zestiende eeuw. Van latere datum is de Trevifontein, die in de 18e eeuw zijn huidige vorm kreeg en het toneel vormde van een beroemde scène uit de film La Dolce Vita van Federico Fellini. Een gids, de ciceróne, leidt tegen betaling bezoekers rond in een stad, een museum, bij archeologische opgravingen of dergelijke, en biedt hun daarbij toelichtingen.

Sinds juli 2019 zijn er strengere regels over het gedrag van bezoekers.

Musea thumb|Gebouw van de Capitolijnse Musea thumb|De Sint-Pietersbasiliek thumb|Het Pantheon Het oudste museum van Rome is de in 1471 opgerichte Musei Capitolini, dat in aanvulling op de grotere Vaticaanse Musea de belangrijkste kunstcollecties van de stad huisvest.

De Villa Giulia, het zestiende-eeuwse landhuis van Paus Julius III, huisvest een uitgebreide collectie van Etruskische en Romeinse kunst. De Villa Borghese, het paleis van de familie Borghese, stelt de kunstcollectie van deze familie tentoon. Die bestaat vooral uit schilderijen en sculpturen.

In een door Michelangelo ontworpen klooster bevindt zich het Museo Nazionale Romano delle Terme. Hier wordt Griekse en Romeinse kunst tentoongesteld. Ook van belang zijn de galerieën in het Palazzo Doria Pamphili en het Palazzo Colonna, de Renaissancistische bronscollectie in de Palazzo Venezia en de schilderijencollectie van het Palazzo Barberini. Andere belangrijke musea zijn:

Nationaal muziekinstrumentenmuseum Centrale Montemartini Galleria nazionale d'arte moderna e contemporanea Mercati di Traiano-Museo dei Fori Imperiali Museo Napoleonico Museo di Roma Museo di Roma in Trastevere Macro-Museo d'Arte Contemporaneo Roma Mattatoio Musei di Villa Torlonia Museo della Civiltà Romana Planetario e Museo Astronomico Museo dell'Ara Pacis Museo delle Mura Museo di scultura antica Barracco Museo della Repubblica Romana e della Memoria Garibaldina MAXXI Il Vittoriano Museo Delle Cere Museo dell’Altro e dell’Altrove di Metropoliz

Evenementen Rome kent diverse evenementen:

De marathon van Rome, met minimarathon van 10 km en fun run van 4 km. Het onafhankelijk filmfestival van Rome Het Internationaal filmfestival van Rome in oktober Viering van de stad Rome, het May Day Festival Het Cornetto Free Music Festival Gilda on the Beach Koopjesmarkt La Soffitta Sotto i Portici Festa del San Pietro (dag van Petrus en Paulus) op 29 juni Internationale paardenshow (begin mei) bij Villa Borghese Estate Romana, een jaarlijks zomerfestival met muziek, theater en film in de open lucht in de parken Villa Ada en Villa Borghese, op het Forum Romanum en in de Thermen van Caracalla. Mercato Porta Portese. Iedere zondag grote rommelmarkt in Trastevere.

Sport