miniatuur|Verkiezingsbord voor KVP in 1963. De Katholieke Volkspartij (KVP) was een Nederlandse politieke partij die in 1980 met de Christelijk-Historische Unie (CHU) en de Anti-Revolutionaire Partij (ARP) is gefuseerd tot het Christen-Democratisch Appèl (CDA).

De KVP werd op 22 december 1945 opgericht als opvolger van de vooroorlogse Roomsch-Katholieke Staatspartij (RKSP). De KVP was een brede volkspartij, waarvan zowel katholieke arbeiders als katholieke werkgevers, boeren, ambtenaren en onderwijzers lid waren. In 1947 werd de partij ook toegankelijk voor niet-katholieken.

De KVP heeft gedurende haar hele bestaan altijd deel uitgemaakt van de Nederlandse regering. Meestal leverde zij ook de minister-president. Onder de eerste partijleider Carl Romme werd langdurig samengewerkt met de Partij van de Arbeid van Willem Drees. Die samenwerking staat bekend als de Rooms-rode coalitie. Onder Norbert Schmelzer was de VVD de favoriete kabinetspartner. Later hebben de CDA-premiers Dries van Agt en Ruud Lubbers, die beiden afkomstig waren uit de KVP, samengewerkt met zowel de PvdA als met de VVD.

Toelating niet-katholieken De Katholieke Volkspartij was in eerste instantie alleen toegankelijk voor rooms-katholieken. In 1947, twee jaar na de oprichting, werd de partij opengesteld voor niet-katholieken. De reden was dat de KVP van mening was dat alleen met steun van 'buitenaf' de politieke macht gegrepen kon worden.Pierre van Enk, Geestdriftig bouwer van het CDA, Trouw, 13 januari 2016

Afsplitsingen De partij kende driemaal in haar historie een interne breuk. Eind jaren veertig scheidde de Groep-Welter (de latere Katholiek Nationale Partij) zich af uit protest tegen de overdracht van de kolonie Nederlands-Indië. In 1968 was er de linkse afsplitsing van de christen-radicalen naar de Politieke Partij Radikalen (PPR) om daar een progressief-linkse koers te volgen. Tussen 1970 en 1972 opereerde een kleine groep katholieke conservatieve dissidenten in de Nieuwe Roomse Partij (NRP) die echter bij de verkiezingen van 1971 geen Kamerzetels wist te behalen. In 1972 splitste een grotere groep conservatieve katholieken zich af van de KVP en vormde met NRP-politici de Rooms Katholieke Partij Nederland (RKPN, 1972-1982) die bij de Tweede Kamerverkiezingen 1972 één zetel in de Tweede Kamer verwierf. De RKPN stond onder politieke leiding van fractievoorzitter Klaas Beuker, oud-KVP-politicus die de KVP te links vond geworden. Ook oud-bewindslieden zoals voormalig minister en secretaris-generaal van de NAVO Joseph Luns verlieten de KVP gedurende de jaren 1970.

Aanhang De KVP behaalde haar stemmen vrijwel uitsluitend onder het katholieke volksdeel, dat dan ook wel massaal op de partij stemde. In de provincies Noord-Brabant en Limburg stemden bij de Tweede Kamerverkiezingen van 1959 74,04% respectievelijk 79,53% van de bevolking op de KVP.Nederlandse verkiezingsuitslagen 1918-nu. Gearchiveerd op 28 mei 2022. In de landelijke gemeenten in de katholieke gebieden gingen bijna alle stemmen naar de partij. In de steden wist de PvdA echter stemmen van de KVP af te snoepen onder een deel van de katholieke arbeiders.

thumb|upright=0.6|Logo in de jaren 70.

Vanaf de Tweede Kamerverkiezingen van 1971 werd de KVP verdrongen door de opkomst van nieuwe partijen (Boerenpartij, D66, PPR) en de doorbraak van bestaande partijen in katholieke gebieden (PvdA, VVD) ten gevolge van de ontzuiling. In de jaren zeventig werd de partij als gevolg van deze dramatische nederlagen gedwongen samenwerking te zoeken met de protestantse partijen ARP en CHU, hetgeen uitmondde in de oprichting van het Christen-Democratisch Appèl (CDA) in 1980.

Volksvertegenwoordiging Verkiezingsresultaten in de Tweede Kamer + Verkiezingsjaar Partijleider Aantal stemmen % van de stemmen Aantal zetels Coalitie/Oppositie 1946Carl Romme 1.466.582 30,8 32/100 Beel I19481.531.15431,032/100 Drees-Van Schaik (1948-1951) Drees I (1951-1952) 1952 1.529.508 28,7 30/100 Drees II19561.815.31031,749/150 Drees III (1956-1958) Beel II (1958-1959) 1959 1.895.914 31,6 49/150 De Quay1963Wim de Kort1.995.35231,950/150 Marijnen (1963-1965) Cals (1965-1966) Zijlstra (1966-1967) 1967 Norbert Schmelzer 1.822.904 26,5 42/150 De Jong1971Gerard Veringa1.379.67221,835/150 Biesheuvel I (1971-1972) Biesheuvel II (1972) 1972 Frans Andriessen 1.305.401 17,7 27/150 Den Uyl

Zetels in de Eerste Kamer Van de vijftig leden van de Eerste Kamer:Zetelverdeling Eerste Kamer 1946-heden. Gearchiveerd op 2 april 2023. 1946 - 17 zetels 1948 - 17 zetels 1951 - 16 zetels 1952 - 17 zetels 1955 - 17 zetels Van de vijfenzeventig leden: 1956 - 25 zetels 1960 - 26 zetels 1963 - 26 zetels 1966 - 25 zetels 1969 - 24 zetels 1971 - 22 zetels 1974 - 16 zetels

Leden + Leden KVPKVP - ledentallen (Documentatiecentrum Nederlandse Politieke Partijen). Gearchiveerd op 17 februari 2023.JaarAantal ledenJaarAantal ledenJaarAantal leden 1948 409.084 1959374.745197097.300 1949 348.5161960¹385.500197187.136 1950 319.4191961375.500197282.525 1951 295.7361962328.000197367.494 1952 277.6631963312.0001974²62.234 1953 257.8901964276.000197552.458 1954 269.3761965259.180197651.729 1955 429.9391966233.134197754.273 1956 428.5991967156.000197858.800 1957 368.1961968120.000197956.185 1958 379.0811969100.0001980³49.343 ¹ 01 oktober, ² 31 december, ³ 29 september

Belangrijke personen Ministers-presidenten: Louis Beel (1946-1948 en 1958-1959) Jan de Quay (1959-1963) Victor Marijnen (1963-1965) Jo Cals (1965-1966) Piet de Jong (1967-1971)

Voor ministers zie lijst van bewindslieden voor de KVP.

Eerste Kamervoorzitter: 1973 - 1983 Theo Thurlings

Tweede Kamervoorzitters: 1937 - 1948 Josef van Schaik 1948 - 1963 Rad Kortenhorst 1963 - 1972 Frans-Jozef van Thiel

Fractievoorzitters Tweede Kamer: 1945 - 1946 Laurentius Nicolaas Deckers 1946 Frans Teulings (waarnemend) 1946 - 1961 Carl Romme 1961 - 1963 Wim de Kort 1963 - 1971 Norbert Schmelzer 1971 - 1977 Frans Andriessen

Fractievoorzitter Eerste Kamer: 1945 - 1947 Jan van de Mortel 1947 - 1963 Cor Kropman 1963 - 1969 Harry van Lieshout 1969 - 1971 Jan Niers 1971 - 1974 Piet de Jong 1974 - 1977 Jan Teijssen

Jongerenorganisatie De KVP heeft vrij snel een politieke jongerenorganisatie gehad, meestal simpelweg de KVP-jongerenorganisatie genoemd (KVPJO). In 1968 ontstond een scheuring binnen de jongerenorganisatie, waarna een groot deel van het bestuur deelnam aan de Politieke Partij Radikalen (PPR). Na mislukte pogingen tot een samengaan van christendemocratische jongerenorganisaties hief ze zichzelf op in 1974. Korte tijd later werd ze heropgericht, net voordat ze in 1980 opging in het Christen Democratisch Jongeren Appèl (CDJA).

Zie ook Lijst van Europarlementariërs voor de KVP

Externe links Het archief van de KVP op het Katholiek Documentatie Centrum De Katholieke Volkspartij op de website van het Documentatiecentrum Nederlandse Politieke Partijen

Referenties