thumb|Koinobori in Chizu, Tottori prefectuur. Koinobori (Japans: 鯉のぼり, , Hepburn: koinobori; Nederlands: Karpervaandel) is een Japanse karper-vormige windzak die traditioneel wordt opgehangen tijdens de Gouden week op 5 mei, bekend als Kinderdag. Britannica - Children's Day - In Japan britannica.com, geraadpleegd: 04-02-2026 PDF-bestand: こいのぼり okashin.co.jp, geraadpleegd: 04-02-2026
Etymologie Het woord (こいのぼり; koinobori), bestaande uit 5 morae: [ko.i-no-bo-ri; コイノボリ] is de rōmaji-transcriptie van één kanji en drie hiragana: 鯉 + の + ぼ + り. Het is een wago-lexeem. Het is een samenstelling van een attributief zelfstandig naamwoord; een bezittelijk partikel; een zelfstandig naamwoord; en een moraïsch segment dat geen eigen functie heeft. (鯉 + の + ぼり) Jisho - 鯉のぼり jisho.org, geraadpleegd: 03-02-2026 Het eerste karakter is de kanji 鯉 [koi] "karper" in de kun-lezing. Jisho - 鯉 jisho.org, geraadpleegd: 03-02-2026 De overige karakters zijn hiragana. Het tweede karakter is の [no] dat functioneert als een bezittelijk partikel. Het derde karakter is ぼ [bo], de rendaku-variant afgeleid van ほ [ho], en het derde karakter is り [ri]. De hiragana のぼり zijn een vervanging van de Hyōgaikanji 幟 [nobori] "vaandel", de kanji wordt alleen maar gebruikt voor een type banier nobori genoemd. Jisho - 幟 jisho.org, geraadpleegd: 03-02-2026 De samenstelling komt van het werkwoord のぼる [noboru] "opstijgen". Jisho - のぼる jisho.org, geraadpleegd: 03-02-2026 Koinobori kan worden vertaald als karpervaandel.
Standaard opstelling Een typische koinobori-set bestaat uit een vlaggenmast met daarop een windmolentje. Het molentje is meestal in de vorm van twee wielen waarvan de spaken bestaan uit pijlen, bekend als een yaguruma (矢車). Daaronder bevindt zich de fukinagashi (吹流し), een meerkleurig gestreepte windzak in vijf kleuren, waarbij elke kleur voor een klassiek element staat. De Fukinagashi kan echter ook de mon van de familie bevatten. Daaronder zijn de karperwindzakken gepositioneerd, de koinobori symboliseren de familie en zijn van groot naar klein geplaatst. Echter koinobori worden ook vaak aan horizontaal gespannen kabels bevestigd.
Grootste zwarte karper = vader Kleinere rode (of roze) karper = moeder Kleinste karpers in verschillende kleuren = de kinderen (van oud naar jong).
De koinobori symboliseren traditioneel de familieleden. Oorspronkelijk stond de grootste zwarte karper voor de vader, gevolgd door een kleinere rode voor de oudste zoon (met eventueel blauw, groen, paars of oranje voor jongere broers). Na de invoering van Kinderdag in 1948, ter ere van alle kinderen, stond de rode karper (soms roze) voor de moeder, en de overige kleinere karpers vertegenwoordigen alle zonen en dochters, in afnemende grootte naar leeftijd.
Geschiedenis Koinobori bestaan al sinds de 18e eeuw. Tijdens de Edo-periode (1603–1867) begonnen samoerai-huishoudens hun tuinen te versieren met nobori- of fukinuke-vaandels (吹貫), die gekleurd waren met mon (familiewapens) om militaire eenheden te vertegenwoordigen, tijdens Tango no Sekku. De nobori en fukinuke werden vervolgens samengevoegd, en de eerste koinobori verschenen in Edo (het huidige Tokio). De kleurrijke koinobori zoals we die nu kennen, werden populair in de Meiji-periode (1868–1912).
Traditioneel werden koinobori als onderdeel van de Japanse Jongensdag, Tango no Sekku (端午の節句), met één karper voor elke zoon, terwijl meisjes een tegenhanger vonden in hinamatsuri ('Poppendag'). Na de hernoeming van 5 mei tot Kinderdag in 1948 begonnen sommige families koi op te hangen voor elk kind, ongeacht het geslacht. Desondanks blijft de connectie tussen koinobori en mannelijke kinderen bestaan, en veel families hangen ze nog steeds niet op voor hun dochters. De koi, bekend om zijn vermogen om tegen de stroom in te zwemmen, staat symbool voor moed, vastberadenheid en de hoop dat kinderen gezond opgroeien. Deze symboliek is een eerbetoon aan de mythe van Longmen (登龍門) "Drakenpoort" uit de late Han-dynastie, waarin een gouden karper een waterval aan het einde van de Gele Rivier opzwom en een draak werd. Portland Japanese Garden - Koi: Learn About The Living Jewels of Portland Japanese Garden japanesegarden.org door Will Lerner 23-05-2024; geraadpleegd: 04-02-2026
Koinobori werden oorspronkelijk met de hand beschilderd op materialen zoals washi, papier of textiel (katoen of zijde), maar deze zijn bijna volledig in onbruik geraakt ten gunste van synthetische materialen, behalve in sommige plattelandsgebieden. Modellen van zijde en washi worden nog steeds verkocht.
Koinoborilied
Een beroemd kinderlied over koinobori, met de titel: Koinobori (こいのぼり), dat vaak wordt gezongen door kinderen en hun families. De liedtekst is gepubliceerd in een liederenboek in 1932. De liedtekst is geschreven door Miyako Kondō (近藤宮子) (1907-1999).
Japans こいのぼり
屋根より 高い 鯉のぼり 大きい 真鯉は お父さん 小さい 緋鯉は 子供たち 面白そうに 泳いでる Hepburn Koinobori
Yane yori takai koinobori ōkii magoi wa otōsan chiisai higoi wa kodomo-tachi omoshirosō ni oyoideru Nederlands Koinobori
Hoger dan de daken zijn de koinoboriDe grote karp is de vaderDe kleine rode karpers zijn de kinderenZe lijken plezier te hebben tijdens het zwemmen.
Galerij
Unicode Koinobori zijn opgenomen in Unicode als .
Zie ook Kinderdag (Japan) Windzak - Karpervormige windzak Nobori - Banier Sashimono (vaandel) - Vaandel gedragen op de rug Noren (deurgordijn)
Externe links Wereld Museum Leiden - Maak zelf een koinobori windvanger - Pagina over koinobori op de Website van Wereld Museum Leiden MFABoston - Japanese Carp Streamer - Pagina over koinobori op de website van Museum of Fine Arts Boston
Categorie:Festival in Japan Categorie:Cultuur in Japan