De Bisschoppelijke Normaalschool (BNS) was een katholieke normaalschool in Sint-Niklaas (België). Ze werd in 1839 opgericht onder het bisdom Gent. De instelling leidde aanvankelijk onderwijzers en koster-organisten op en breidde later uit met de opleiding tot regent. Vanaf de jaren 1870 was de school gevestigd aan de Kasteelstraat. In 1987 fuseerde de regentopleiding met die van Onze-Lieve-Vrouw-Presentatie. Onderdelen en opvolgstructuren bleven nog tot in de jaren 1990 bestaan.
Geschiedenis Oprichting en eerste jaren (1839–ca. 1850) De Grondwet van 1831 legde vrijheid van godsdienst en onderwijs vast. In de daaropvolgende decennia werd het onderwijsstelsel verder uitgebouwd. De Bisschoppelijke Normaalschool werd in 1839 door bisschop Lodewijk-Jozef Delebecque opgericht als afdeling van het Sint-Jozefinstituut in de Ankerstraat. In het schooljaar 1839–1840 telde de school 28 internen. In 1868 werd de normaalschool een zelfstandige instelling.
Verhuizing en groei (ca. 1850–1873) In de loop van de negentiende eeuw verhuisde de normaalschool naar de Kalkstraat. In 1868 werd ze een zelfstandige instelling. In oktober 1870 werd de eerste steen gelegd voor een nieuw schoolcomplex aan de latere Kasteelstraat; het gebouw werd op 13 oktober 1873 geopend.
Vestiging aan de Kasteelstraat en verdere uitbouw (vanaf ca. 1870) In de jaren 1870 vestigde de normaalschool zich in een nieuw gebouwencomplex aan de (latere) Kasteelstraat. Het complex omvatte aanvankelijk een kapel: de huidige kapel dateert van 1911. Tijdens de Eerste Schoolstrijd stond het vrije katholieke onderwijs onder druk. De normaalschool paste haar examen- en organisatiepraktijk aan: tijdelijk functioneerde ze weer als een vrije school, met eigen (bisschops) examens. Amaat Joos, die eerst als leraar en later als directeur aan de Bisschoppelijke Normaalschool verbonden was, speelde een belangrijke rol in de ontwikkeling en profilering van de school, onder meer door zijn pedagogische publicaties en zijn inzet voor Vlaams-culturele initiatieven.
Eerste en Tweede Wereldoorlog (1914-1945)
Tijdens de Eerste Wereldoorlog bleef de BNS open. In de laatste maanden van de oorlog werd het schoolcomplex voor militair gebruik opgeëist.
Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd de werking van de school herhaaldelijk onderbroken. Na de Duitse inval op 10 mei 1940 werden de leerlingen naar huis gestuurd. Op 17 mei vielen zes bommen op het schoolterrein, waardoor onder meer honderden ruiten en verschillende deuren werden vernield. Een deel van het complex was op dat moment ingericht als militair hospitaal.
Vanaf 22 mei 1940 verbleven op verschillende momenten Duitse militairen in de gebouwen. Na herstelwerkzaamheden konden op 13 juni van dat jaar opnieuw leerlingen worden ontvangen. In 1943 werd de school opnieuw gedeeltelijk door Duitse troepen bezet en op 24 december begon de aanleg van een schuilkelder op de speelplaats.
Sint-Niklaas werd op 9 september 1944 bevrijd. Het schooljaar 1944–1945 begon op 9 oktober met 138 leerlingen. Tijdens de kerstperiode van 1944 werden de gebouwen nog door Belgische troepen gebruikt.
Modernisering en uitbreiding (1946-1986) Op 18 september 1950 startte de Bisschoppelijke Normaalschool met een regentenopleiding in de letterkundige afdeling; een jaar later kwam daar een wetenschappelijke afdeling bij. De nieuwe middelbare normaalschool begon met twintig studenten en groeide in de jaren 1950 verder uit, waarvoor onder meer extra kamers boven de refter en later nieuwe gebouwen voor het regentaat werden ingericht.
Tijdens de Tweede Schoolstrijd nam de Bisschoppelijke Normaalschool actief deel aan het katholieke verzet tegen de Wet-Collard. In 1954 werd er een Comité voor Vrijheid en Democratie opgericht en op 13 februari 1955 vond in de school een massadag van het Katholiek Verweer plaats. De schoolstrijd eindigde in 1958 met de ondertekening van het Schoolpact.
Ook de lerarenopleiding werd ingrijpend hervormd. Vanaf 1967 bestond de opleiding tot onderwijzer uit een eerste cyclus van drie jaar op het niveau van het hoger middelbaar onderwijs, gevolgd door twee jaar specifieke onderwijsvorming. In 1972 werden de opleidingen tot onderwijzer en regent ondergebracht in het Pedagogisch Hoger Onderwijs, met een tweejarige opleiding na de humaniora. In 1984 werd deze opleiding verlengd tot drie jaar.
Ook in het muziekonderwijs vonden vernieuwingen plaats. Muziekleraar Ignace De Sutter werkte met Orff-Schulwerk-instrumenten; op 7 oktober 1958 gaven leerlingen van de BNS onder zijn leiding daarmee een demonstratie op de Wereldtentoonstelling in Brussel.
Fusie en opvolging (vanaf 1987) Op 1 september 1987 fuseerden de onderwijzers- en regentenopleiding van de Bisschoppelijke Normaalschool met die van Onze-Lieve-Vrouw-Presentatie. De opleiding tot onderwijzer en onderwijzeres bleef gevestigd in de Kasteelstraat, terwijl de regentenopleiding naar de Plezantstraat ging. De humaniora bleef afzonderlijk bestaan als Humaniora Sint-Franciscus, later Sint-Franciscuscollege, en de lagere oefenschool Sint-Franciscus ging zelfstandig verder. In 1992 en 1993 fuseerden achtereenvolgens de eerste en de hogere graden van het Sint-Franciscuscollege met het Sint-Jozef-Klein-Seminarie.
De lagere oefenschool Sint-Franciscus ging op 1 september 1997 een fusie aan met de lagere school Onze-Lieve-Vrouw-Presentatie. De overgang gebeurde in twee fasen: in september 1998 verhuisden de eerste vier leerjaren en de wijkschool, in september 1999 volgden het vijfde en zesde leerjaar. Op 30 juni 1999 sloot ook de humaniora in de Kasteelstraat haar deuren.
Leerlingen en schoolleven rechts|miniatuur|226x226px|Kapel Bisschoppelijke NormaalschoolHet aantal leerlingen nam in de loop van de geschiedenis sterk toe. In 1839–1840 telde de school 28 internen en in 1873–1874 101 leerlingen. Voor het schooljaar 1973–1974 vermeldt een historisch overzicht 1.290 leerlingen in de reguliere afdelingen en 160 leerlingen in het buitengewoon lager onderwijs.
Het schoolleven werd mede bepaald door het internaat, schoolverenigingen, publicaties zoals Kasteelgalm en andere activiteiten die onderdeel waren van de katholieke vormingstraditie van de instelling.
Gebouwen en erfgoed Het voormalig scholencomplex aan de Kasteelstraat wordt in de Inventaris Onroerend Erfgoed beschreven als een waardevol geheel met een 19e-eeuws hoofdgebouw en vroeg-20e-eeuwse kapel.
Op het oksaal van de kapel stond vanaf 1912 een orgel van de Gebroeders Vereecken uit Gijzegem. Het instrument was in 1902 gebouwd voor de oude kapel van de normaalschool en werd bij de ingebruikname van de nieuwe kapel naar het oksaal overgebracht. Het orgel werd later naar de Sint-Gertrudiskerk in Gilsdorf in Luxemburg verplaatst.
Externe links ODIS Online Databank voor Intermediaire Structuren - Bevat de archieven van de Bisschoppelijke Normaalschool / Onze-Lieve-Vrouw-Presentatie, Sint-Niklaas. KADOC Leuven - het Documentatie- en Onderzoekscentrum voor Religie, Cultuur en Samenleving van de K.U. Leuven, bevat de archiefbeschrijvingen. Norma Klasgenoten - Website Bisschoppelijke Normaalschool Sint-Niklaas.
Categorie:Onderwijs in Sint-Niklaas Categorie:Katholieke hogeschool in Vlaanderen