Joanna "Jeanette" Limpens (Gent, 11 december 1861 - aldaar, 2 maart 1942)Register van de burgerlijke stand van Gent, geboorteakte 3996, 12 decepber 1861 was een Belgische onderwijzeres, vrijdenkster en feministe. Ze was lid van de Socialistische Vrijdenkersbond van Gent en actief binnen de socialistische vrouwenbeweging rondom Emilie Claeys. In 1897 kwam ze in opspraak omtrent de affaire-Apers, waarbij ze studenten had vergezeld naar de burgerlijke begrafenis van hun klasgenote Sofie Apers (1882-1897).
Leven Limpens werd geboren te Gent op 11 december 1861, als de dochter van Romanus "Romain" Limpens en Virginia De Groote, in een familie uit de lagere middenklasse.Overlijdensakte Joanna Limpens, 2 maart 1942, Archief Gent, Burgerlijke Stand. Rond 1843 was haar moeder dienstbode en bleek haar vader werkzaam als molenaar.BelgicaPress, ‘Le Messager De Gand, 6 oktober 1843’, KBR, p. 4, geraadpleegd op 2 december 2024. Tussen 1858-1860 verloor het koppel 4 kinderen. Jeanette Limpens was wellicht het enige kind dat een volwassen leeftijd bereikte.Rijksarchief, ‘Limpens Romanus’, Zoekresultaat, Personen, geraadpleegd op 12 december 2024.
In 1906 promoveerde ze tot directrice van de (non-confessionele) gemeenteschool op de Ryhovelaan waar ze voordien werkzaam was als onderwijzeres. In 1917 ging ze met pensioen. Op de gemeenteschool werd ze "door ouders, kinderen en personeel aanbeden [...] en geëerbiedigd om haar vriendelijke doch vastberaden omgang met haar grote bevoegdheid" en omschreven als "grondlegster [...] van de goede faam, die de school Ryhovelaan steeds genoten heeft".DE MEYER, Raymond, ‘”Onze Wijk” rond 1900 (Vervolg)’, Ghendtsche Tydinghen, Tweemaandelijks Tijdschrift van de Heemkundige en Historische Kring Gent V.Z.W, 20e jaargang nr. 1, 15 januari 1991, p. 196-197.
Socialistisch vrijdenkerschap Op 6 december 1888 werd Limpens lid van de Socialistische Vrijdenkersbond van Gent, een vereniging die zich voornamelijk richtte op het organiseren van niet-kerkelijke begrafenissen om zich zo te distantiëren van katholieke overgangsrituelen. Om dergelijke begrafenissen te proberen garanderen en de overleden vrijdenk(st)er te beschermen tegen familiale discussies of kerkelijke tussenkomst werd het de leden aangeraden om een testament op te stellen. Hierin werd hun wens om niet-kerkelijk, zonder enig religieus ritueel, ter aarde te worden gelaten op de Westerbegraafplaats expliciet neergeschreven.
Na haar lidmaatschap liet Limpens dan ook vrijwel onmiddellijk haar vrijzinnig testament opmaken. Haar testamentverantwoordelijken ontvingen van haar voor dit engagement literatuur zoals La Normandie van Jules Janin, Les hontes du Suffrage Censitaire door Léon Defuisseaux en De Verborgenheden des volks (of Geschiedenis van een arbeidersgeslacht door de eeuwen heen) van Eugene Sue.Testament van Limpens, Jeanette (nr. 21), 1888, AMSAB-ISG. De boeken die Limpens uitkoos duiden erop dat ze duidelijk was ingelezen in de socialistische literatuur van haar tijd en een trouwe lezer was van het socialistisch dagblad Vooruit waarin deze werken regelmatig werden gepromoot.Vooruit (1891/01/20), 20 januari 1891, Archief en museum van de Socialistische Arbeidersbeweging – Instituut voor Sociale Geschiedenis (AMSAB-ISG), Bibliotheek Camille Huysmans.Vooruit (1890/06/4), 4 juni 1890, AMSAB-ISG, p. 3.Vooruit (1888/05/11), 11 mei 1888, AMSAB-ISG, p. 4.
Limpens overleed op 80-jarige leeftijd aan ouderdom op 2 maart 1942. Ze werd zoals gewenst begraven op de Westerbegraafplaats, ook wel het "geuzenkerkhof" genoemd.Overlijdensakte Joanna Limpens, 2 maart 1942, Archief Gent. Ze ontving een overlijdensbericht in Vooruit, wat destijds uitzonderlijk was voor een vrouw en wellicht duidt op haar bekendheid binnen de vrijzinnige en socialistische (vrouwen)beweging.Vooruit (1942/03/06), 6 maart 1942, Archief en museum van de Socialistische Arbeidersbeweging – Instituut voor Sociale Geschiedenis (AMSAB-ISG), Bibliotheek Camille Huysmans.
Vrijzinnig feminisme Volgens de terminologie van historica Laura Schwartz kan Limpens worden beschouwd als een ware "infidel feminist", een feministe die "moral autonomy, free speach, and the democratic dissemination of knowlegde" hoog in het vaandel droeg, samen met een "rejection of God-given notions of sexual difference and a critique of the Christian institution of marriage".
Zo was ze namelijk betrokken bij de Socialistische Vrouwenbeweging van Gent als distributeur van De Vrouw, het Gentse vrouwenblad van Emilie Claeys en haar Nederlandse collega Nellie van Kol waarin, onder andere, zaken zoals financiële onafhankelijkheid van de vrouw, neomalthusianisme en de vrije liefde werden besproken.
Limpens bleef dan ook haar hele leven ongehuwd, wat enerzijds zou kunnen worden geïnterpreteerd als een protest tegen het christelijke huwelijksideaal en het traditionele gezin. Emilie Claeys omschreef het huwelijk namelijk als een vorm van slavernij dat voornamelijk kon worden toegeschreven aan de vrouw haar economische afhankelijkheid van de "alleenheerschenden echtgenoot". Anderzijds kan haar celibataire en kinderloze leven evenwel worden verklaard door het feit dat tot ca. het einde van de jaren 1950 onderwijzeressen in België veelal werden ontslagen zodra ze in het huwelijksbootje traden.
Apers-affaire In 1897 kwam Limpens als vrijdenkster in opspraak nadat ze enkele studenten had meegenomen naar de burgerlijke begrafenis, een vrijzinnige ceremonie, van hun overleden klasgenote Sofie Apers (1882-1897). Dit kon voor de katholieke minister van Onderwijs Schollaert niet door de beugel. Hoewel ze door het Gentse college van burgemeester en schepen werd vrijgesproken, ontving ze van Schollaert alsnog een schorsing van veertien dagen.
Het incident werd vervolgens besproken tijdens een van de vergaderingen van de Socialistische Vrijdenkersbond van Gent op 19 oktober 1897. Aimé Bogaerts, socialistisch politicus en destijds voorzitter van de bond, riep op haar schorsing te zien als een viering van het vrijdenken. Daarop bezorgde de Vrijdenkersbond haar een boeket bloemen.
Categorie:Belgisch feminist Categorie:Belgisch onderwijzer Categorie:Vrijzinnigheid in België