Encyklopedia rozrywek umysłowych (Nederlands: Encyclopedie van mentale amusementsvormen) is een Poolse encyclopedie over puzzels, woordspellen en andere vormen van mentale recreatie.
Het begrip “rozrywki umysłowe” (mentale amusementsvormen) wordt in de Poolse encyclopedische traditie gebruikt als overkoepelende term voor puzzels, woordspelen en andere denkspelen, zoals beschreven in de Encyklopedia PWN. In de Poolse encyclopedische traditie worden łamigłówki (puzzels) in brede zin beschouwd als synoniem met “rozrywki umysłowe”, zoals beschreven in de Encyklopedia PWN.
Het naslagwerk werd samengesteld door puzzelonderzoeker en auteur Krzysztof Oleszczyk en verscheen in 2007. De encyclopedie biedt een uitgebreid overzicht van puzzelvormen, puzzelmakers en de ontwikkeling van de puzzelcultuur in Polen. Door de combinatie van historische achtergrond, systematische beschrijvingen en praktische voorbeelden wordt het door verschillende bronnen aangeduid als een relevant standaardwerk.Krzysztof Oleszczyk, Encyklopedia rozrywek umysłowych, 2007.
Inhoud De encyclopedie behandelt een breed scala aan onderwerpen binnen de Poolse en internationale puzzeltraditie. Het werk beschrijft uiteenlopende puzzeltypes, waaronder kruiswoordpuzzels, rebussen, anagrammen en logische puzzels, en geeft daarbij zowel definities als voorbeelden. Zo wordt onder meer de populaire Poolse puzzelvorm ‘jolka’ besproken. Jolka's lijken op een kruiswoordpuzzel, maar zonder zwarte vakjes en zonder genummerde aanwijzingen. Het bestaat uit een leeg diagram waarin alle woorden horizontaal en verticaal met elkaar kruisen.
Daarnaast bevat de encyclopedie biografische informatie over puzzelmakers en redacteuren van puzzelbladen, evenals een overzicht van de historische ontwikkeling van puzzels vanaf de oudheid tot de moderne tijd. Ook worden puzzelclubs, competities en tijdschriften besproken. Daardoor schetst de encyclopedie een breed beeld van de puzzelcultuur in Polen en daarbuiten. Het werk onderscheidt zich door de combinatie van historische context, theoretische uitleg en praktische voorbeelden. Daardoor fungeert het zowel als naslagwerk als als inleiding tot de puzzelkunst.M. Kwiatkowski, “Recenzja: Encyklopedia rozrywek umysłowych”, Panorama Szaradziarska, nr. 2 (2008).
Betekenis De Encyklopedia rozrywek umysłowych wordt in vakpublicaties aangeduid als een standaardwerk binnen het Poolse szaradziarstwo. Het boek documenteert een groot aantal puzzelvormen en puzzelmakers die elders nauwelijks beschreven zijn, en vormt daarmee een belangrijke bron voor iedereen die zich bezighoudt met de geschiedenis en praktijk van de puzzelkunst. Het werk wordt in latere publicaties beschreven als invloedrijk binnen puzzelredacties, puzzelclubs en onderzoek. Het wordt regelmatig aangehaald in latere publicaties over puzzelcultuur en wordt in de literatuur gebruikt als referentiepunt voor zowel liefhebbers als specialisten.A. Cieślak, “Rozwój polskich rozrywek umysłowych”, Rozrywka, nr. 10 (2010).
Auteur Krzysztof Oleszczyk is een Poolse auteur en puzzelonderzoeker die zich specialiseert in de geschiedenis en systematiek van puzzels. Hij publiceerde meerdere werken over puzzelkunst en wordt in de literatuur genoemd als een belangrijk documentalist van het Poolse puzzelveld.
Vademecum szaradzisty Een ander naslagwerk voor Poolse puzzelmakers is Vademecum szaradzisty. Het werd samengesteld door Barbara en Adam Podgórski.Barbara Podgórska & Adam Podgórski, Vademecum szaradzisty, eerste editie, 1980. Het boek verscheen in 1980 en biedt een overzicht van puzzeltypes, terminologie en basisprincipes van het Poolse szaradziarstwo. In de puzzelliteratuur wordt het beschreven als een belangrijk handboek voor puzzelmakers en redacteuren van puzzelbladen.Biblioteka Narodowa (Nationale Bibliotheek van Polen), catalogusvermelding voor Vademecum szaradzisty.J. Płóciennik, “Historia szaradziarstwa polskiego”, Szarada, nr. 4 (1995).
Bibliografische gegevens - Encyklopedia rozrywek umysłowych , uitgever Wydawnictwo „Rozrywka” (Warschau, 2007)
Categorie:Taalpuzzel