Gilbert Fuchs of Fusch, ook bekend onder het demoniem Gilbert Lymborch en het pseudoniem Gilbertus Philaretes (Hertogdom Limburg, 1504 – Luik, 8 februari 1567) was een humanistisch arts, schrijver en geestelijke.Carmélia Opsomer en Robert Halleux, "De natuurwetenschappen, de scheikunde en de geneeskunde" in: Geschiedenis van de wetenschappen in België van de Oudheid tot 1815, eds. Robert Halleux e.a., 1998, p. 234 Door het eerste boek te schrijven over de geneeskrachtige wateren van Spa, heeft hij de reputatie van dat kuuroord krachtig gestimuleerd.
Leven Over de jonge jaren van Fuchs is er nauwelijks informatie, behalve dat hij twee broers had en een geneeskundige opleiding moet hebben genoten. De bronnen doen hem in 1529 opduiken in Luik: volgens Chapeauville maakte hij zich zo verdienstelijk bij het bestrijden van de zweetziekte, dat prins-bisschop Erard de la Marck hem in dienst nam als eerste lijfarts.Jacques 1883, kol. 359-360 Ook de volgende prins-bisschoppen vertrouwden hem deze positie toe, die hij tot zijn dood vervulde onder achtereenvolgens Cornelis, George, Robert en Gerard.Jacques 1883, kol. 360
Prins-bisschop George maakte Fuchs kanunnik in de Sint-Pauluscollegiale. Toen zijn broer Remaclus in 1533 terugkeerde uit het buitenland, stond hij hem deze prebende af,Fuchs, Remacle, Connaître la Wallonie (bezocht 9 mei 2026) om zelf kanunnik in het Sint-Lambertuskapittel te worden. Zijn positie in Luik was zo goed dat hij uitnodigingen van de Universiteit van Leuven en van hertog Filibert van Savoye afsloeg.
Fuchs publiceerde vier geneeskundige traktaten bij uitgevers in Lyon, Antwerpen en Keulen. In zijn eerste werk (1541) trachtte hij de antieke geneeskunde te verzoenen met Avicenna en andere Arabische commentatoren. Daarna gaf hij een Latijnse vertaling en commentaar van Polybos' hippocratische tekst over een gezonde levensstijl.In het Corpus Hippocraticum is dit werk opgenomen onder de titel Περί διαίτης υγιεινής (Peri diaitēs hygieinēs). Gerocomice (1545) handelde over geriatrie en bracht ouderdom in verband met het koude en droge element aarde.
Het vierde boek van Fuchs, De acidis fontibus sylvae Ardennae (1559), was het meest invloedrijke. Als eerste auteur wijdde hij een werk aan de bronnen van Spa en omgeving.André Guislain, "De l'analyse, des vertus et des qualités des eaux de Sp" in: Bulletin du Cercle Benelux d'histoire de la pharmacie, 1982, p. 6 Hij prees drinkkuren met dit water aan als geneeskrachtig en was door het succes van zijn boek mee verantwoordelijk voor de bloei van het kuuroord Spa.Carmélia Opsomer, "Les livres de sciences" in: Florilège du livre en principauté de Liège du IXe au XVIIIe siècle, eds. Paul Bruyère en Alain Marchandisse, 2009, p. 326 Het verscheen tegelijk met Franse en Spaanse vertalingen, en postuum kwam er in 1592 ook een Italiaanse editie. In navolging van zijn broer Remaclus,Historia omnium aquarum, quae in communi hodie practicantium sunt usu, vires, et recta eas distillandi ratio (1542) meende Fuchs dat Plinius de Oudere op Spa doelde wanneer hij schreef over de ijzer- en koolzuurhoudende bronnen in de civitas van de Tungri.Naturalis historia, 31.8.12
Publicaties Conciliatio Avicennae cum Hippocrate et Galeno (1541) Polybus de salubri ratione victus privatorum, latinitate danatus et commentariis illustratus (1543) Gerocomice, hoc est, Senes rite educandi modus et ratio (1545) De acidis fontibus sylvae Ardennae, praesertim eo qui in Spa visitur Libellus (1559) Des fontaines acides de la forest d'Ardenne, et principalement de celle qui se trouve à Spa (1559) Tratado breve de las fuentes azedas que nacen al rededor de la selva de Arduena y principalmente de la d'el lugar llamado vulguarmente Espa que es la fuente que suelen dezir de Lieja (1559)
Literatuur Victor Jacques, "Fuchs (Gilbert)" in: Biographie Nationale, vol. VII, 1883, kol. 359-364
Voetnoten
Categorie:Zuid-Nederlands schrijver (voor 1830) Categorie:Zuid-Nederlands geestelijke (voor 1830) Categorie:Zuid-Nederlands medicus (voor 1830) Categorie:16e-eeuws medicus Categorie:Persoon in de Nederlanden in de 16e eeuw Categorie:Persoon in het prinsbisdom Luik