Johannes Franciscus Dominicus Roes, beter bekend als Frans Roes of onder zijn pseudoniem Herman van Velzen (Gaanderen, 15 maart 1902 – Hengelo (Gelderland), 2 augustus 1974), was een Nederlandse streekschrijver. In zijn dagelijks leven horlogemaker, schreef hij ongeveer veertig jaar wekelijks dialectverhalen voor het Achterhoekse dagblad De Graafschapbode. Roes geldt als een van de meest gelezen en geliefde schrijvers van de Achterhoek. Zijn bekendste personage is Aornt Peppelenkamp, een arme bezembinder op de Koolhovense heide.
Leven Roes werd in 1902 geboren in Gaanderen op een boerderij aan de Watertapweg, als zoon van Franciscus Theodorus Roes en Geertruida Hendrika Zaalberink. In 1918 verhuisde hij met zijn moeder naar Hengelo, waar hij de rest van zijn leven zou wonen. Op 15 september 1933 trouwde hij in Hengelo met Gerharda Wilhelmina Besselink. In zijn dagelijks leven was hij horlogemaker; zijn liefde lag echter bij het schrijven.
Schrijverschap Roes schreef aanvankelijk romantische, Nederlandstalige verhalen voor regionale kranten. Het zwaartepunt van zijn werk verlegde zich al snel naar het Achterhoeks dialect. Vanaf circa 1935 schreef hij wekelijks dialectverhalen voor De Graafschapbode, een gewoonte die hij ongeveer veertig jaar volhield; in totaal verschenen rond de duizend verhalen van zijn hand. Rond de eeuwwisseling werden zijn verhalen herhaald in het Gelders Dagblad.
Zijn eerste boek, Achterhoeksche Schetsen, verscheen in 1943, midden in de bezettingstijd. Drie vervolgdelen volgden in 1944, 1949 en 1956. De bekendste figuur uit zijn werk is Aornt Peppelenkamp, een denkbeeldige arme bezembinder op de Koolhovense heide, in wie veel Achterhoekers een typische dorpsfiguur herkenden. Veel van de verhalen rond Aornt spelen zich af in en rond de Hengelose buurtschap Koolhoven.
Tussen 1945 en 1950 verschenen vier streekromans in het Achterhoeks: Uut 't leaven van olde bekenden (1946), Un mens vindt zien weg (1946), Steaven Volman en Van Achterhooksche mensen (1951). Daarnaast schreef Roes drie toneelstukken in het dialect: Um den olden Berenschot, Uut de modder en Riek Geesink. In 1955 werd in Ruurlo zijn openluchtspel Um den olden Saksenheerd opgevoerd. In totaal verschenen rond de vierentwintig bundels met zijn verhalen, achtereenvolgens uitgegeven door Misset (Doetinchem), Witkamp (Enschede) en Van den Berg (Enschede).
Stijl en betekenis Roes wordt beschouwd als een van de productiefste en meest gelezen streektaalauteurs van de Achterhoek. Zijn werk valt op door rake typering van dorpsbewoners, een herkenbaar gevoel voor humor en een vermogen om de toon van de veranderende plattelandssamenleving te vatten. Hij schreef in een eigenzinnige spelling die niet de officiële WALD-spelling van het Achterhoeks volgde, maar zijn eigen mengvorm tussen het Gaanderens en het Hengels dialect.
In 2002 plaatste de Oudheidkundige Vereniging Gander op de hoek van de Watertapweg en de Frans Roesstraat in Gaanderen een gedenkteken ter herinnering aan Roes, in de omgeving waar zijn geboorteboerderij stond. In Hengelo is een plein naar hem vernoemd, het Herman van Velzenplein, en zijn er gedenkplekken voor Aornt Peppelenkamp ingericht. In 2002 herdrukte het Staring Instituut, samen met de Mr. H.J. Steenbergenstichting, zijn roman Steaven Volman. Hetzelfde instituut bracht in 2006 en 2007 de luisterboeken Arie laest Aornt uit met inspraak van zijn werk.
Bibliografie (selectie) Achterhoeksche Schetsen (1943, herdruk 1979) Achterhoeksche Schetsen, deel 2 (1944, herdruk 1981) Uut 't leaven van olde bekenden (1946, herdruk 1967) Un mens vindt zien weg (1946, herdruk 1967) Aornt Peppelenkamp (1948) Achterhoeksche Schetsen, deel 3 (1949, herdruk 1984) Van Achterhooksche mensen (1951, herdruk 1976) Achterhoeksche Schetsen, deel 4 (1956) Dauwtrappen met Aornt Peppelenkamp (1964, herdruk 1976) Steaven Volman (1968; herdruk Staring Instituut 2002) Aornt Peppelenkamp opni'j (1973) t Kroegjen (1976, herdruk 1977; postuum) De Motte (1979; postuum)
Externe links Herman van Velzen op Talennet Nedersaksisch Frans Roes bij Dialectkring Achterhoek en Liemers
Zie ook Aornt Peppelenkamp Achterhoeks Gaanderen
Categorie:Nederlands schrijver