Jan Carel van der Muelen (Utrecht, 7 september 1740 – Driebergen-Rijsenburg, 18 februari 1811) was een Nederlands regent, landeigenaar en Heer van Maarssenbroek. Hij behoorde tot de Utrechtse regentenfamilie Van der Muelen en was eigenaar van het omvangrijke landgoed Dennenburg in Driebergen-Rijsenburg. thumb|Portret van Hillegonda Susanna de Maleprade ca. 1803, geschilderd door Christiaan van Geelen, collectie Centraal Museum

Leven Van der Muelen werd geboren in Utrecht als zoon van Joseph Elias van der Muelen en Maria de Malapert, met de titel Vrouwe van Maarssenbroek. De familie bezat aanzienlijke goederen in de stad Utrecht en langs de Langbroekerwetering.

In 1765 trad hij in het huwelijk met Hillegonda Susanna de Maleprade (Nijmegen, 1746 - Utrecht, 1814).― Hemsterhusiana, 18 ― Kringen rondom François Hemsterhuis Uit dit huwelijk werd één dochter geboren, Maria Henrietta van der Muelen (1785–1855).

Tijdens de Patriottentijd trok Van der Muelen zich terug op Dennenburg vanwege de politieke spanningen in Utrecht.

Van der Muelen overleed op 18 februari 1811 in Driebergen. Dagboek Hij hield tijdens de politieke crisis van 1786–1789 een dagboek bij waarin hij de gebeurtenissen rond de strijd tussen patriotten en orangisten in Utrecht beschreef, evenals zijn vlucht naar Driebergen en terugkeer na de Pruisische inval. Het dagboek vormt een zeldzame eigentijdse bron over de positie van de stadhoudersgezinde regenten in deze periode.Weyerman.nl, Dagboek van mr. J.C. van der Muelen, 1786–1789 De dagelijkse observaties op zijn buitenplaatsen en in Utrecht zijn zo gedetailleerd beschreven dat ook het lokale weerverloop van die jaren uitzonderlijk goed te reconstrueren is.KNMI: Historische weerkundige waarnemingen

Ook het buiten Broekbergen – gelegen bij het huidige ’t Kloosterlaantje – maakte deel uit van de Driebergse bezittingen van de familie Van der Muelen.

Familierelaties Binnen de familie Van der Muelen kwamen meerdere naamgenoten voor. De Utrechtse Jan Carel van der Muelen (1740–1811) behoort tot een lokale tak rond Utrecht en de Langbroekerwetering. Daarnaast bestond een Zutphense tak, voortgekomen uit Jan Carel van der Muelen (1672–1738), Heer van Blijenburg. Tot deze lijn behoorde ook Jan Carel van der Muelen (1738–1828), burgemeester van Zutphen. De Utrechtse Jan Carel behoort niet tot deze Zutphense tak.

Heerlijkheid Maarssenbroek Via zijn moeder erfde Van der Muelen de titel Heer van Maarssenbroek. Deze heerlijkheid gaf hem bestuurlijke en juridische bevoegdheden binnen het gebied. De familie Van der Muelen bekleedde deze positie gedurende meerdere generaties.

Slavernij en koloniale betrokkenheid Jan Carel van der Muelen was als Utrechts regent betrokken bij de Utrechtse Compagnie van Commercie, een handelscompagnie die investeerde in Surinaamse plantage Utrecht. Via deze compagnie was hij mede‑eigenaar van de koffieplantage Utrecht in Suriname. De plantage werd in 1736 aangekocht voor 2.500 gulden, terwijl de bijbehorende 80 slaven en hun vijf kinderen gezamenlijk 24.544 gulden kostten. De waarde van de plantage lag daarmee vrijwel geheel in het bezit van slaven.

Aan het einde van de achttiende eeuw kampte de plantage met een tekort aan arbeidskrachten. In 1790 werd overwogen de plantage te verkopen, maar de eigenaren concludeerden dat de opbrengst te laag zou zijn. Omdat er te weinig kinderen werden geboren om de gedwongen arbeid op peil te houden, besloot de directie dat er minstens zes nieuwe slaven moesten worden aangekocht om de productie voort te zetten. Deze beslissing illustreert de economische afhankelijkheid van de plantage‑eigenaren van het systeem van slavernij en de rol die Van der Muelen daarin speelde als investeerder en bestuurder.

Landgoed Dennenburg Jan Carel erfde het Buitenplaats Dennenburg van zijn vader.Dennenburg, Verhalen van Utrecht Het landgoed was een van de belangrijkste buitenplaatsen in Driebergen-Rijsenburg en strekte zich uit van de Langbroekerwetering tot aan de hogere zandgronden. Onder zijn beheer bleef Dennenburg een centraal bezit van de familie Van der Muelen.

Nalatenschap Van der Muelen liet een omvangrijk landgoed en een gevestigde positie binnen de Utrechtse regentenstand na. Zijn dochter Maria Henrietta trouwde met haar neef Carel Joseph van der Muelen, waardoor de familiegoederen binnen de familie bleven. De Van der Muelenstraat in Driebergen herinnert direct aan de familie, evenals de Hogesteeg, de laan die onder Jan Carel van der Muelen werd aangelegd om de buitenplaats met de weg te verbinden.Over de straat Hogesteeg, Heuvelrugtopografie

Categorie:Driebergen-Rijsenburg