miniatuur|Vogelpikbord met de kenmerkende blauw-wit-rode concentrische cirkels. In tegenstelling tot het internationale dartbord is een vogelpikbord niet in vakken verdeeld, maar in zes concentrische ringen met een maximale score van 50 punten in de roos. Belgische vogelpik of vogelpik is een traditionele Vlaamse volkssport waarbij spelers met korte houten pijlen naar een klein rond doelbord werpen. Het spel wordt vooral gespeeld in cafés, volkssportverenigingen en tijdens kermissen en dorpsfeesten in Vlaanderen. Hoewel het verwant is aan darts, verschillen zowel het materiaal als de spelregels aanzienlijk.
Geschiedenis Vogelpik behoort tot de traditionele Vlaamse caféspelen en kent een lange geschiedenis. De naam verwijst vermoedelijk naar een ouder spel waarbij een kunstvogel met een scherpe snavel tegen een doel werd gezwaaid. Later evolueerde dit tot een werpspel met houten pijlen en een rond doelbord. Volgens historische beschrijvingen was het spel reeds in de achttiende eeuw populair in Vlaanderen en ontwikkelde het zich onafhankelijk van het moderne Engelse darts.
In de twintigste eeuw was vogelpik in vele Vlaamse cafés een vast onderdeel van het sociale leven. Vanaf de jaren 1980 verloor het terrein aan het internationaal populaire darts, maar dankzij volkssportverenigingen en lokale tornooien bleef de sport bestaan.
Het spel
Materiaal Het spel wordt gespeeld met: een rond houten of vezelbord met een diameter van ongeveer 18 cm, vier houten pijlen per speler, voorzien van een metalen punt en veren, een werplijn op ongeveer 1,8 meter van het bord.
Het doelbord bestaat uit zes concentrische ringen. De puntentelling is oplopend van buiten naar binnen: 5, 10, 15, 20, 25 en 50 punten voor de roos.
Spelregels Er bestaan verschillende regionale varianten, maar de gebruikelijke regels zijn:
Iedere speler werpt vier pijlen per beurt. De speler blijft achter de werplijn tijdens de worp. De punten worden opgeteld volgens de ring waarin de pijl terechtkomt. De speler met de hoogste totaalscore na het afgesproken aantal beurten wint.
Sommige wedstrijden worden gespeeld tot een vooraf bepaald puntenaantal, terwijl andere werken met een vast aantal beurten of met het behalen van een vooraf afgesproken aantal "rozen".
Verschillen met darts Hoewel beide sporten gebruikmaken van pijlen en een doelbord, zijn er belangrijke verschillen: VogelpikDartsHouten pijlenMetalen of kunststof dartsKlein bord (ca. 18 cm)Bord met diameter van 45 cmZes scorezonesTwintig scorevakken met dubbels en triplesVier worpen per beurt (gebruikelijk)Drie worpen per beurtTraditionele Vlaamse volkssportInternationale wedstrijdsport
Culturele betekenis Vogelpik wordt beschouwd als een onderdeel van het Vlaamse immateriële volkssporterfgoed. Het spel wordt nog steeds beoefend door volkssportclubs en tijdens lokale evenementen. Verschillende Vlaamse gemeenten en sportdiensten beschikken over officiële vogelpikborden die worden uitgeleend aan verenigingen en organisatoren van activiteiten.
Vogelpik op Merksplas Kermis Een bijzondere en unieke variant van het Vlaamse vogelpik wordt beoefend tijdens de jaarlijkse kermis in Merksplas. Deze traditie, die teruggaat tot de jaren 1920, onderscheidt zich doordat de deelnemers al fietsend een vogelpikpijl naar een genummerd doelbord werpen. De wedstrijd vindt plaats op kermisdinsdag, wanneer het centrum van Merksplas verkeersvrij wordt gemaakt en duizenden deelnemers en toeschouwers samenkomen rond dit volksspel.
De deelnemers rijden langs een parcours met verschillende cafés, waar telkens één worp wordt uitgevoerd. De worp moet gebeuren terwijl de deelnemer blijft fietsen; het neerzetten van een voet op de grond maakt de worp ongeldig. De behaalde punten worden in elk café geregistreerd en na afloop samengevoegd tot een eindklassement. Jaarlijks nemen honderden vogelpikkers deel en worden meer dan honderd prijzen uitgereikt.
De traditie ontstond als opvolger van het ringsteken per fiets. In 1932 werd gekozen voor vogelpik omdat dit een eenvoudiger organisatie en een objectiever puntensysteem mogelijk maakte. Na een onderbreking tijdens de Tweede Wereldoorlog werd het evenement vanaf 1948 opnieuw georganiseerd en groeide het uit tot het belangrijkste onderdeel van de kermis in Merksplas. In 2027 viert de traditie haar honderdjarig bestaan.
Categorie:Cultureel erfgoed in België Categorie:Precisiesport