Edouard Pilaet (codenaam François) was een Belgisch verzetsstrijder tijdens de Tweede Wereldoorlog. In Antwerpen was hij een leider van het Onafhankelijkheidsfront (OF) en provinciaal bevelhebber van de aan het OF verbonden Vaderlandse Milities. Binnen het coördinatiecomité van het Antwerpse verzet kreeg hij in september 1944 de verantwoordelijkheid voor de verzetsacties bij de bevrijding van de stad. Op 4 september 1944 verstrekte hij inlichtingen aan oprukkende Britse eenheden. Volgens historisch onderzoek speelde hij vervolgens een rol bij de overgave van de Duitse bevelhebber in het Antwerpse Stadspark.
Verzetsactiviteiten Pilaet was vanaf de eerste jaren van de bezetting actief in het Antwerpse verzet. Hij werd driemaal gearresteerd en uiteindelijk ter dood veroordeeld. Kort voor de bevrijding ontsnapte hij uit een gevangenis in Noord-Frankrijk. Via de verzetsman Willy Calewaert kwam hij vervolgens opnieuw in contact met het Antwerpse coördinatiecomité.
Het coördinatiecomité trachtte de activiteiten van verschillende verzetsorganisaties op elkaar af te stemmen. Urbain Reniers, met de codenaam Réamur, van het Geheim Leger nam de algemene coördinatie op zich. Pilaet kreeg de verantwoordelijkheid voor de acties in de stad, terwijl Eugène Colson, met de codenaam Harry, van de Nationale Koninklijke Beweging belast werd met de haven.
Bevrijding van Antwerpen Op 3 september 1944 zond de BBC het vooraf afgesproken codebericht Pour François la lune est claire uit. Dit was voor het Antwerpse verzet het signaal om in actie te komen.
Op 4 september naderden Britse tanks van het 3rd Royal Tank Regiment Antwerpen. De Belgische genieofficier Robert Vekemans leidde de Britse colonne bij Boom naar een alternatieve oversteek van de Rupel. Pilaet meldde zich eveneens bij de Britse eenheden. Hij en Vekemans verstrekten luitenant-kolonel David Silvertop informatie over de Duitse verdediging van Antwerpen.
In de stad hielpen verzetsstrijders de Britse troepen bij het vinden van hun weg en bij het lokaliseren van Duitse posities. Pilaet was een van de verzetsleden die de Britse colonne begeleidden.
Een deel van de Britse strijdmacht trok met hulp van het verzet naar de haven, terwijl andere eenheden Duitse posities bij de Feldkommandantur en de commandobunker in het Stadspark aanvielen. Na urenlange gevechten gaf de Duitse bevelhebber, generaal Stolberg, zich met zijn manschappen over. Van de Vijver, Van Doorslaer en Verhoeyen schrijven dat Pilaet hem kort na acht uur 's avonds van overgave wist te overtuigen. Stolberg stelde daarbij als voorwaarde dat hij en zijn manschappen als krijgsgevangenen zouden worden behandeld.
Beeldvorming Na de oorlog ontstond discussie over het aandeel van de verschillende verzetsorganisaties in de bevrijding van Antwerpen en het behoud van de haven. Het Geheim Leger, het Onafhankelijkheidsfront en de Nationale Koninklijke Beweging legden ieder sterk de nadruk op de eigen bijdrage. Historische overzichten benadrukken daarom de samenwerking tussen de Britse strijdkrachten en de verschillende Antwerpse verzetsgroepen, zonder de bevrijding uitsluitend aan één persoon of organisatie toe te schrijven.
Archief Het CegeSoma bewaart onder plaatskenmerk AA 1710 een deelarchief van Edouard Pilaet over het verzet, de bevrijding van Antwerpen en de naoorlogse discussies daarover. Het archief bevat correspondentie, nota's, verslagen en knipsels uit de periode 1943–1986.
Bronnen, noten en/of referenties
Categorie:Belgisch verzetsstrijder in de Tweede Wereldoorlog